"Uyghurlarning qisqiche tarixi" namliq kitabning yézilip chiqish jeryanidiki sirlar - 1

Muxbirimiz qutlan
2015-02-25
Share
uyghurlarning-qisqiche-tarixi-kitab.jpg Xitay hökümiti 1990-yili neshir qilghan "Uyghurlarning qisqiche tarixi" namliq kitabning Uyghurche qattiq muqawiliq neshri
RFA/Qutlan


Shinjang xelq neshriyati teripidin 1990 - yili neshr qilin'ghan "Uyghurlarning qisqiche tarixi" namliq kitab xitay hökümitining Uyghur tarixini qandaq sherhileshtiki siyasiy qélipini békitip bergen.

Eyni waqitta mezkur kitabning Uyghurche neshrige "Mes'ul muherrir" lerning biri süpitide ismi yézilghan qurban weli ependi aridin 25 yil ötkende bu heqtiki bezi sirlarni ashkara qildi.

Uning bildürüshiche, "Uyghurlarning qisqiche tarixi" ning yézilip chiqishi we neshr qilinip tarqitilishigha 30 nechche yilliq "Sirliq jeryan" ketken.

Melum bolushiche, bu kitabning yézilishi 1956 - yili maw zédungning "Az sanliq milletlerning tarixini yézip chiqish kérek" dégen mexsus buyruqi bilen bashlan'ghan iken.

Qurban weli ependining körsitishiche, eyni chaghdiki "Uyghur tarixi" ni yézip chiqish pilanida Uyghur tarixchiliriningmu qatnishishi kérekliki békitilgen. Halbuki, atalmish ""Uyghurlarning qisqiche tarixi "ni yézish guruppisi" dep atalghan bu guruppidiki sirliq kishiler turghun almas, imin tursun, qasim arish we abduqeyyum xoja qatarliq Uyghur tarixshunaslar yazghan böleklerning héchqaysisini qobul qilmighan.

1989 - Yili xitay oqughuchilirining tyen'enméndiki démokratiye herikiti basturulghandin kéyin, da'iriler "Uyghurlarning qisqiche tarixi" ni derhal neshr qilishqa tutush qilghan. Ular atalmish "Uyghurlarning qisqiche tarixi" ni yézish guruppisi yeng ichide teyyar qilghan nusxini yoshurunche basturup munasiwetlik kishilerdin pikir élishqa sun'ghan. Halbuki, bu nusxa béyjingda seypidin ezizining naraziliq pikrini qozghighan. Shundaq bolushigha qarimay, Uyghur aptonom rayonluq da'iriler bu kitabni öz péti neshr qildurghan.

Qurban weli ependi "Uyghurlarning qisqiche tarixi" namliq bu kitabta Uyghur tarixidiki bezi muhim weqelerning astin - üstün qiliwétilgenlikini tekitleydu. Yeni uningda tarixning özige, ilmiy pozitsiyege, delil - pakitlargha, arxé'ologiyelik uchurlar bilen tarixiy matériyallargha zit kélidighan nurghun détallarning barliqini tilgha alidu. Shuning bilen bir waqitta yene, mezkur kitabning ilmiy tetqiqattin köre, belki siyasiy meqsetni bekrek chiqish qilghanliqini eskertidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet