Алматада қазақистан уйғуршунаслиқ тәтқиқатлири тонуштурулди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2016-06-15
Share
uyghurshunas-alimlar-emgek-tonushturush-murasimi-almata.jpg Алматадики язғучилар өйидә уйғур әдәбияти кеңишиниң кеңәйтилгән мәҗлиси болуп, униңда уйғуршунас алимларниң нәшр қилған әмгәклири тонуштурулди. 2016-Йили 14-июн, алмата.
RFA/Oyghan

14-Июнда алматадики язғучилар өйидә уйғур әдәбияти кеңишиниң кеңәйтилгән мәҗлиси болуп, униңда уйғуршунас алимларниң нәшр қилған әмгәклири тонуштурулди.

Қазақистан язғучилар иттипақи уйғур әдәбияти кеңишиниң уюштуруши, қазақистан билим вә пән министирлиқи сүлейменоф намидики шәрқшунаслиқ институти уйғуршунаслиқ мәркизи һәм «инайәт» җәмийәтлик бирләшмисиниң қоллап-қуввәтлимәк билән өткән мәзкур паалийәттә русийә федератсийиси дағистан җумһурийитиниң пайтәхти махачкалада йоруқ көргән «түрк дунясиниң хәвири» журнили, уйғуршунаслиқ мәркизи хадимлири тәйярлиған «уйғуршунаслиқ: тарихий-филологийәлик тәтқиқатлар» мақалиләр топлими вә алимә гүлнарә аутованиң «лутпулла мутәллипниң иҗадий мираси» монографийиси муһакимә қилинди. Униңға алимлар вә язғучилар қатнашти.

Мәҗлисни ачқан уйғур әдәбияти кеңишиниң башлиқи әхмәтҗан һашири алди билән мурасим қатнашқучилирини вә әмгәкләрни қисқичә тонуштурди. Андин сөзгә чиққан м. Әвезоф намидики әдәбият вә сәнәт институтиниң баш илмий хадими, әдәбиятшунас доктор алимҗан һәмрайеф, уйғуршунаслиқ мәркизиниң рәһбири, тарихчи доктор рисаләт кәримова вә абай намидики қазақ миллий педагогика университетиниң оқутқучиси, әдәбиятшунас алимә гүлнарә авутова юқирида аталған әмгәкләрниң мәзмуни үстидә тохталди.

А. Һәмрайеф «түрк дунясиниң хәвири» журнилиниң икки мәмликәт оттурисидики илмий алақиләрниң раваҗлинишиға қошулған мунасип төһпә икәнликини көрситип, мундақ деди: «бу, русийәниң уйғур хәлқигә болған биринчи қетимлиқ һөрмити. Мундақ мәдәний вәқә уларда болмиған икән. Буниң бешида турған алим империйәт халипайева уйғурларниң мәдәнийитигә наһайити қайил болған киши. У қумуқлар билән уйғурлар арисидики охшашлиқларни көрүп, бизгә әң йеқин хәлқ уйғурлар икән дегән хуласигә келип, өзи тәшәббус қилған. Бу журналға асасий җәһәттин бүгүнки уйғуршунаслиқ мәркизи алимлириниң әмгәклири кирди.» А. Һәмрайеф мәзкур әмгәкләргә қоюлған тәләпләрниң қаттиқ болуп, мәхсус муһакимидин кейин журналға киргүзүлгәнликини илгири сүрди.

Р. Кәримова болса, бу хәлқара илмий, әмәлий журналниң йоруққа чиқишида болупму а. Һәмрайефниң чоң рол ойниғанлиқини, униң түркий дуняси илим-пәнидики алақилири арқисида уйғуршунаслиқ мәркизи хадимлири әмгәклириниң русийәдә нәшр қилинғанлиқини ейтип, мундақ деди: «мән бүгүн уйғуршунаслиқ мәркизиниң хилму-хиллиқ вә көп пиланлиқ паалийити һәққидә тохталмаймән. Биз мушу йилниң күз айлирида буниңға беғишланған чоң тонуштуруш мурасимини өткүзүшни көздә тутуватимиз. Шуни алаһидә тәкитләш керәкки, мәркәз хадимлири һәм қазақистанда, һәм йеқин вә йирақ чәтәлләрдә өзлириниң көплигән әмгәклирини елан қилип келиватиду.» Р. Кәримова келәчәктә уйғуршунаслиқ тәтқиқатлирини қазақистан җамаәтчиликигә, шундақла чәтәлләргә тонуштуруш ишлириға көпрәк диққәт бөлидиғанлиқини оттуриға қоюп, илгири йоруқ көргән уйғур хәлқиниң тарихи вә мәдәнийитигә аит тәтқиқатларни қисқичә тонуштуруп өтти.

Г. Аутова иқтисадий қийинчилиқлар сәвәбидин илмий әмгикини нәшр қилишниң мумкин болмиғанлиқини, шундақтиму уйғуршунаслиқ мәркизиниң қоллап-қуввәтлимәк арқисида униң йоруқ көргәнликини ейтип, барлиқ меһманларға өзиниң миннәтдарлиқини билдүрди.

Мәҗлисниң иккинчи қисмида сөзгә чиққан язғучилар әкрәм әхмәтоф, шавкәт нәзәроф, раһиләм музәппәрова, шундақла «инайәт» бирләшмисиниң рәиси вә иҗраийә мудири һакимҗан арупоф вә һәдийәм әхмәтова, уйғуршунаслиқ мәркизи хадимлири доктор абләһәт камалоф, гүлбәһрәм молотова, халминәм мәсимова вә башқилар уйғуршунаслиқ пени алдида турған муһим мәсилиләр, нәшр қилиниватқан илмий әмгәкләрниң дәриҗиси вә сүпити, илмий мәркәзләр вә җәмийәтлик бирләшмиләр арисидики мунасивәтләр, қазақистанниң башқиму мәмликәтләр билән болған мәдәний алақилири, келәчәк пиланлар һәққидә өз қарашлирини оттуриға қойди.

Радийомиз зияритини қобул қилған драматорг әкрәм әхмәтоф мәмликәтләр ара илмий алақиләрниң бүгүнки күндики әһмийитини тәкитләп, мундақ деди: «бүгүнки йиғилиш аҗайип мәзмунлуқ болди. Мушундақ тонуштурушлар даим болуп турса, уйғуршунаслиқ мәркизиниң қиливатқан ишлирини, язғучиларниң йезиватқан әсәрлирини хәлқимиз тонуйдиған болатти. Дағистан вә бизниң алимлар бирликтә чиқарған бу журнал уйғур темисиға беғишлинипту. Бу биз үчүн, пүткүл дағистан оқурмәнлири үчүн наһайити чоң вәқә. Мушундақ әсәрлиримиз чәтәлләргә тарқиливәрсә, бизни көпчилик дуня хәлқи тонуған болатти.»

Мәзкур илмий әмгәкләрни муһакимә қилиш җәрянида болупму докторлар а. Камалоф, һ. Арупоф, а. Һәмраеф вә башқилар уйғурларниң тарихи, мәдәнийити, әдәбияти, сәнити, миллий кимлики вә башқиму мәсилилиригә даир әмгәкләрниң көпләп йезиливатқанлиқини, уларни тонуштуруш йоллирини вә қаидилирини яхши билишниң зөрүрлүкини, омумән мушундақ паалийәтләрниң әһмийитини алаһидә тәкитлиди.

Уйғур әдәбияти кеңишиниң башлиқи, язғучи вә драматорг ә. Һашири мәзкур мәҗлистә алимлар әмгәклириниң юқири баһаланғанлиқини, униң мувәппәқийәтлик өткәнликини илгири сүрүп, мундақ деди: «бу кеңәйтилгән мәҗлистә ейтилған асасий мәсилә алимлар билән язғучилар арисидики мунасивәтләр бурун қандақ инақ, иттипақ болған болса, һазирму шундақ өтүватқанлиқи һәққидә тәпсилий пикир болди. Шуниң үчүн биз қазақистан мустәқиллиқиниң 25 йиллиқи мунасивити билән уни қандақ өткүзсәк болиду дегән пикирләрму оттуриға чүшти. Бүгүнки тонуштуруш мурасимиға қазақистан язғучилар иттипақи башқармиси рәисиниң орунбасари, шаир маралтай ибрайеф қатнашти. Бу қазақистан уйғур әдәбиятиға болған көзқарашниң сәмимий икәнликини ипадиләйду.»

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт