Almatada qazaqistan Uyghurshunasliq tetqiqatliri tonushturuldi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-06-15
Share
uyghurshunas-alimlar-emgek-tonushturush-murasimi-almata.jpg Almatadiki yazghuchilar öyide Uyghur edebiyati kéngishining kéngeytilgen mejlisi bolup, uningda Uyghurshunas alimlarning neshr qilghan emgekliri tonushturuldi. 2016-Yili 14-iyun, almata.
RFA/Oyghan

14-Iyunda almatadiki yazghuchilar öyide Uyghur edebiyati kéngishining kéngeytilgen mejlisi bolup, uningda Uyghurshunas alimlarning neshr qilghan emgekliri tonushturuldi.

Qazaqistan yazghuchilar ittipaqi Uyghur edebiyati kéngishining uyushturushi, qazaqistan bilim we pen ministirliqi süléyménof namidiki sherqshunasliq instituti Uyghurshunasliq merkizi hem "Inayet" jem'iyetlik birleshmisining qollap-quwwetlimek bilen ötken mezkur pa'aliyette rusiye fédératsiyisi daghistan jumhuriyitining paytexti maxachkalada yoruq körgen "Türk dunyasining xewiri" zhurnili, Uyghurshunasliq merkizi xadimliri teyyarlighan "Uyghurshunasliq: tarixiy-filologiyelik tetqiqatlar" maqaliler toplimi we alime gülnare a'utowaning "Lutpulla mutellipning ijadiy mirasi" monografiyisi muhakime qilindi. Uninggha alimlar we yazghuchilar qatnashti.

Mejlisni achqan Uyghur edebiyati kéngishining bashliqi exmetjan hashiri aldi bilen murasim qatnashquchilirini we emgeklerni qisqiche tonushturdi. Andin sözge chiqqan m. Ewézof namidiki edebiyat we sen'et institutining bash ilmiy xadimi, edebiyatshunas doktor alimjan hemrayéf, Uyghurshunasliq merkizining rehbiri, tarixchi doktor risalet kerimowa we abay namidiki qazaq milliy pédagogika uniwérsitétining oqutquchisi, edebiyatshunas alime gülnare awutowa yuqirida atalghan emgeklerning mezmuni üstide toxtaldi.

A. Hemrayéf "Türk dunyasining xewiri" zhurnilining ikki memliket otturisidiki ilmiy alaqilerning rawajlinishigha qoshulghan munasip töhpe ikenlikini körsitip, mundaq dédi: "Bu, rusiyening Uyghur xelqige bolghan birinchi qétimliq hörmiti. Mundaq medeniy weqe ularda bolmighan iken. Buning béshida turghan alim impériyet xalipayéwa Uyghurlarning medeniyitige nahayiti qayil bolghan kishi. U qumuqlar bilen Uyghurlar arisidiki oxshashliqlarni körüp, bizge eng yéqin xelq Uyghurlar iken dégen xulasige kélip, özi teshebbus qilghan. Bu zhurnalgha asasiy jehettin bügünki Uyghurshunasliq merkizi alimlirining emgekliri kirdi." a. Hemrayéf mezkur emgeklerge qoyulghan teleplerning qattiq bolup, mexsus muhakimidin kéyin zhurnalgha kirgüzülgenlikini ilgiri sürdi.

R. Kerimowa bolsa, bu xelq'ara ilmiy, emeliy zhurnalning yoruqqa chiqishida bolupmu a. Hemrayéfning chong rol oynighanliqini, uning türkiy dunyasi ilim-penidiki alaqiliri arqisida Uyghurshunasliq merkizi xadimliri emgeklirining rusiyede neshr qilin'ghanliqini éytip, mundaq dédi: "Men bügün Uyghurshunasliq merkizining xilmu-xilliq we köp pilanliq pa'aliyiti heqqide toxtalmaymen. Biz mushu yilning küz aylirida buninggha béghishlan'ghan chong tonushturush murasimini ötküzüshni közde tutuwatimiz. Shuni alahide tekitlesh kérekki, merkez xadimliri hem qazaqistanda, hem yéqin we yiraq chet'ellerde özlirining köpligen emgeklirini élan qilip kéliwatidu." r. Kerimowa kélechekte Uyghurshunasliq tetqiqatlirini qazaqistan jama'etchilikige, shundaqla chet'ellerge tonushturush ishlirigha köprek diqqet bölidighanliqini otturigha qoyup, ilgiri yoruq körgen Uyghur xelqining tarixi we medeniyitige a'it tetqiqatlarni qisqiche tonushturup ötti.

G. A'utowa iqtisadiy qiyinchiliqlar sewebidin ilmiy emgikini neshr qilishning mumkin bolmighanliqini, shundaqtimu Uyghurshunasliq merkizining qollap-quwwetlimek arqisida uning yoruq körgenlikini éytip, barliq méhmanlargha özining minnetdarliqini bildürdi.

Mejlisning ikkinchi qismida sözge chiqqan yazghuchilar ekrem exmetof, shawket nezerof, rahilem muzepperowa, shundaqla "Inayet" birleshmisining re'isi we ijra'iye mudiri hakimjan arupof we hediyem exmetowa, Uyghurshunasliq merkizi xadimliri doktor ablehet kamalof, gülbehrem molotowa, xalminem mesimowa we bashqilar Uyghurshunasliq péni aldida turghan muhim mesililer, neshr qiliniwatqan ilmiy emgeklerning derijisi we süpiti, ilmiy merkezler we jem'iyetlik birleshmiler arisidiki munasiwetler, qazaqistanning bashqimu memliketler bilen bolghan medeniy alaqiliri, kélechek pilanlar heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan dramatorg ekrem exmetof memliketler ara ilmiy alaqilerning bügünki kündiki ehmiyitini tekitlep, mundaq dédi: "Bügünki yighilish ajayip mezmunluq boldi. Mushundaq tonushturushlar da'im bolup tursa, Uyghurshunasliq merkizining qiliwatqan ishlirini, yazghuchilarning yéziwatqan eserlirini xelqimiz tonuydighan bolatti. Daghistan we bizning alimlar birlikte chiqarghan bu zhurnal Uyghur témisigha béghishliniptu. Bu biz üchün, pütkül daghistan oqurmenliri üchün nahayiti chong weqe. Mushundaq eserlirimiz chet'ellerge tarqiliwerse, bizni köpchilik dunya xelqi tonughan bolatti."

Mezkur ilmiy emgeklerni muhakime qilish jeryanida bolupmu doktorlar a. Kamalof, h. Arupof, a. Hemra'éf we bashqilar Uyghurlarning tarixi, medeniyiti, edebiyati, sen'iti, milliy kimliki we bashqimu mesililirige da'ir emgeklerning köplep yéziliwatqanliqini, ularni tonushturush yollirini we qa'idilirini yaxshi bilishning zörürlükini, omumen mushundaq pa'aliyetlerning ehmiyitini alahide tekitlidi.

Uyghur edebiyati kéngishining bashliqi, yazghuchi we dramatorg e. Hashiri mezkur mejliste alimlar emgeklirining yuqiri bahalan'ghanliqini, uning muweppeqiyetlik ötkenlikini ilgiri sürüp, mundaq dédi: "Bu kéngeytilgen mejliste éytilghan asasiy mesile alimlar bilen yazghuchilar arisidiki munasiwetler burun qandaq inaq, ittipaq bolghan bolsa, hazirmu shundaq ötüwatqanliqi heqqide tepsiliy pikir boldi. Shuning üchün biz qazaqistan musteqilliqining 25 yilliqi munasiwiti bilen uni qandaq ötküzsek bolidu dégen pikirlermu otturigha chüshti. Bügünki tonushturush murasimigha qazaqistan yazghuchilar ittipaqi bashqarmisi re'isining orunbasari, sha'ir maraltay ibrayéf qatnashti. Bu qazaqistan Uyghur edebiyatigha bolghan közqarashning semimiy ikenlikini ipadileydu."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet