Qazaqistandiki Uyghurshunasliq institutining tarixi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-07-11
Share
uyghurshunas-bolumi-xadimliri-1.jpg Qazaqistan penler akadémiyisi Uyghurshunasliq instituti Uyghurshunasliq bölümining xadimliri. 1980-Yilliri.
RFA/Oyghan

Dunyadiki tunji Uyghurshunasliq tetqiqat instituti 1986-yili, qazaqistan penler akadémiyesi terkibide qurulghan idi. Mezkur institut sowét ittipaqi yimirilgendin kéyin emeldin qélip, kichik merkezge aylandi. Shundaq bolushigha qarimay, bu yil Uyghurshunasliq institutining qurulghanliqigha 30 yil toshti.

Eyni waqitta Uyghurlarning tarixi, tili, medeniyiti we bashqa saheler boyiche zor netije yaratqan bu institutning qurulushi we pa'aliyetliri heqqide qazaqistandiki Uyghur alimliri öz köz qarashlirini otturigha qoydi.

Melumki, buningdin ottuz yil muqeddem, yeni ötken esirning 80-yillirining otturilirida qazaqistan penler akadémiyiside Uyghurshunasliq instituti qurulghan idi. Ilgiri Uyghurshunasliq tetqiqatliri shu akadémiyige qarashliq tarix, arxé'ologiye we étnografiye instituti terkibide meydan'gha kelgen Uyghur we tunggan medeniyitini tetqiq qilish bölümide, andin tilshunasliq instituti terkibide qayta shekillen'gen Uyghurshunasliq bölümide élip bérildi. Uyghurshunasliq bölümining deslepki qedemliride malik kebirof, ayshem shemiyéwa, ershidin hidayetof qatarliq ataqliq alimlar pa'aliyet élip bardi. Kéyinrek ularning sépige murat hemrayéf, ghojexmet sedwaqasof, mahinur eliyéwa, qurban toxtemof, tughluqjan talipof, dawut isiyéf qatarliq köpligen alimlar qoshulghan idi.

Uyghurshunasliq bölümining asasida qurulghan bu institut terkibide tilshunasliq, edebiyat we sen'et, tarix we étnografiye, menbeshunasliq, étno-ijtima'iy mesililerni tetqiq qilish, iqtisad we qazaqistanning merkiziy asiya bilen munasiwetliri oxshash bölümler ishlidi. Shuning bilen bir qatarda Uyghurshunasliq instituti özining ilmiy kéngishigimu ige bolghan idi.

1991-Yilning noyabir éyida Uyghurshunasliq institutining tunji mudiri akadémik ghojexmet sedwaqasof wapatidin kéyin, uninggha shu waqittiki mudir orunbasari kommunar talipof rehberlik qildi. Köp waqit ötmey institutqa gh. Sedwaqasofning nami bérildi.

Uyghurshunasliq instituti qurulghan yilliri eldiki weziyet qandaq bolghan? institutning bésip ötken musapiliri hem yépilish sewebliri? mezkur ilmiy dergahning emelge ashurghan ishliri hem bu jeryanda peyda bolghan qiyinchiliqlar? uning kéyinki teqdiri qandaq boldi?

Biz bu heqte edebiyatshunas alim rabik ismayilof we tarixchi doktor ablehet kamalof bilen söhbet élip barduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet