Xitay hökümitining Uyghurlarning ana tilini yoqitish siyasiti Uyghurlarning xitay bilen toylishishigha qandaq tesir körsetti? (1)

Ixtiyariy muxbirimiz ruqiye
2015-10-01
Share
xitay-uyghur-nikah-toy-toylishish.jpg Xitay yéza kadirining Uyghur qizi bilen toy murasimidin körünüsh. 2014-Yili 30-iyun, cherchen.
news.ts.cn diki munasiwetlik maqalidin élin’ghan

Xitay hökümiti atalmish qosh tilliq ma'aripni yolgha qoyush arqiliq, Uyghurlarning ana tilini yoqitip, Uyghurlarni xitaylashturushni tézlitishni meqset qilip kelgen idi. Xitay hökümitining Uyghur mesilisini tetqiq qiliwatqan tetqiqatchilirining analizliridin melum bolushiche, öz tilini yoqatqan Uyghurlarning xitaylar bilen qoyuq munasiwette bolup, xitay Uyghur toylishishini barliqqa keltürüshte roli chong dep qaralghan. Emma yéqinqi 10 nechche yilliq emeliyet bu köz qarashning bir tereplime ikenlikini ispatlidi. Netije xitay hökümiti kütkendek ünümlük bolmidi.

"Shinjang rohi" torida 28- séntebir élan qilin'ghan bir statistikiliq tetqiqat maqaliside körsitilishiche, xitay tilida terbiyilen'gen, Uyghur tilida sözliyelmeydighan yashlarning 50% i xitay yaki bashqa millet bilen emes, belki özige oxshash xitay tilida sözleydighan Uyghurlar bilen toylishishni arzu qilidiken.

Bu xil közqarashtiki Uyghur yashlirining toylishish mesilisi Uyghur milliy kimlikining saqlinip qélishigha qandaq tesir körsitishi mumkin? hazir kanadada turushluq Uyghur yazghuchisi ghulam osman ependi bu heqte toxtilip, tili özgergen Uyghur yashliri xitayche we bashqa tilda sözligen teqdirdimu, din we milliy kimlikni saqlap qalalisa buning Uyghurlarning yoqilishigha éghir tesir körsitelmeydighanliqini bildürdi.

Maqalida körsitilishiche, xitayche sözleydighan, Uyghurche sözliyelmeydighan bu Uyghur yashlirining 32% i Uyghurche sözleydighan Uyghur medeniyiti qoyuq Uyghurlar bilen toy qilishni xalaydiken. Hazir amérikada yashawatqan Uyghur siyasiy pa'aliyetchisi ilshat hesen ependim öziningmu xitay tilida terbiyilen'genlikini tekitlep, xitay gerche atalmish qosh tilliq ma'arip arqiliq Uyghurlarni xitaylashturushni meqset qilghan bolsimu, bu siyasetning eksiche rol oynighanliqini bildürdi.

Xitayche sözleydighan, Uyghurche sözliyelmeydighan bu Uyghur yashlirining peqet 5.4 Pirsentila toylishishta millet ayrimaydighanliqini bildürgen bolup, ghulam osman ependi ularni "Ganggirap qalghanlar" dep süretlidi. U muxbirimizning gherb milletlirining toylishishta millet ayrimasliqi bilen Uyghurlarning toylishishta millet ayrimasliqi heqqidiki so'aligha jawab bérip, otturidiki perq heqqide toxtaldi.

Maqalidiki eng diqqet qilishqa tégishlik statistika bolsa, peqet xitay tilidila sözleydighan bu Uyghur yashlirining aran 1.4 Pirsentila xitay bilen toylishishni xalaydighan bolup, ularning hemmisi 25 yashtin towen peqetla Uyghurlar bilen ariliship baqmighan zadila Uyghur dosti yoq Uyghur yashliri iken.

Undaqta pirsent nahayiti kichik reqemmu? Uyghurlar buningdin némilerni körüwélishi kérek?

Yuqiridiki awaz ulinishidin söhbitimizning bash qismini anglighaysiler. Dawami bar.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.