Японийә хосо университети уйғур мәдәнийити вә әдәбияти илмий муһакимә йиғини өткүзди

Мухбиримиз әркин
2015-11-23
Share
exmetjan-osman-sheir.jpg Уйғур шаири әхмәтҗан османниң уйғурчә вә япончә шеирлар топлиминиң муқависи.
RFA/Qutluq

Муқәддәс ханим японийә хосо университетиниң оқутқучиси. У бир японлуқ шаир билән япончиға тәрҗимә қилған әхмәтҗан осман шеирлар топлиминиң 2‏-қисми йеқинда нәшр қилинған. Шу мунасивәт билән японийә университети 15‏-ноябир токйода илмий муһакимә йиғини чақирған иди.

Мухбир: муқәддәс ханим, муһакимә йиғини һәққидә бизгә мәлумәт бәрсиңиз?

Муқәддәс: бу йиғинға понийәдики һәр саһә кишилиридин 250 тин 400 гичә адәм кәлди. Алдидики уйғур мәдәнийәт кечиликигә 100 дин артуқ адәм кәлди. Бәк яхши болди.

Мухбир: бу йиғин мәхсус әхмәтҗан османниң шеирий иҗадийити һәққидики йилинму яки омумий уйғур шеирийити, мәдәнийити һәққидики йиғинму?

Муқәддәс: бу йиғин әхмәтҗан османниң 2 шеирлар топлими бу йил нәшр қилинғандин кейин, японийәдә уйғур шеирийити, уйғур әдәбиятиға чоң қизиқиш болди. Һазирға қәдәр японийәдики уйғуршунаслар вәтәндики мәлум чәклимә ичидә тәтқиқат елип бериватқан зиялийларнила чақирип, уларни сөзләткән. Лекин бу шеирлар топлими чиққандин кейин японийә җәмийити чәтәлләрдиму мусапир болуп сүргүндә яшаватқан уйғур зиялийлири баркәнғу, уларғиму сөзләш пурсити бериш керәк, дәп, чәтәлдә яшаватқан 4 зиялиймизни тәклип қилди.

Уларниң бири, мәмтимин һәзрәт әпәнди. У киши бизниң тунҗи уйғур синаристимиз болиду. Йәнә бирси, қурбан вәли ака. У уйғур археологийәси тоғрулуқ мәлумат бәрди. 3‏-Си әнивәр тохти әпәнди. Шәрқий түркистандики атом синақлири вә униң зиянлири һәққидә мәлумат бәрди. 4‏-Си әхмәтҗан осман әпәнди, у уйғур шеирийитидики әркинлик тоғрисида сөзлиди.

Мухбир: бу дөрәм униң шеирлар топлиминиң 2-қисми чиқип болдима?

Муқәддәс: шундақ, 1-қетим “аһ уйғур туприқи” чиққан. Бу дөрәм “уйғур шаири әхмәтҗан осман шеирлар топлими” дәп 2‏-китаб чиқти. 2‏-Топламға 43 парчә шеир киргүзүлди. Чоң қаттиқ ташлиқ китаб, 150 бәтлик.

Бу шеирларниң бәзилири уйғурчә, бәзилири әрәбчә йезилған шеирлар, әмма һәммисини уйғурчә маңа әвәтип бәргән. Уни мән каваи әпәнди билән биргә япончиға тәрҗимә қилған.

Мухбир: сиз бу шеирни япончиға тәрҗимә қилғанда қәйәрләрдә әң қийнилисиз, қайси нуқтилар әң тәс япончиға тәрҗимә қилиш үчүн бир уйғур шеирини?

Муқәддәс: әң қийналған бир нуқта, әхмәтҗан акамниң шеирлиридики бәзи сөзләрниң мәнисини тоғра чүшәндимму-чүшәнмидим дегән мушу нәрсә. Мәсилән, сүргүнгаһ, дегән сөз чиққанда мән бу сөзниң мәнисини таза тоғра биләлмидим. Лекин шу вақитта дәрһал сорудум униң қандақ мәниси бар, дәп. Мана мушундақ сөзләрдә қийналдим.

Мухбир: шеирни сөзму ‏-сөз тәрҗимә қилиш қийин болмаслиқи мумкин, лекин шеирниң уйғурчидики роһини қандақ қилип япончида ипадиләш қийин болса керәк?

Муқәддәс: әхмәтҗан османниң шеирлиридики роһ һәм уйғурчә һәм хәлқарадики инсанлиққа ортақ бир роһ болғачқа бәк қобул қилинди, дәп ойланмән. Уйғурғила хас бир нәрсә болған болса, бәлким биз буни японлар чүшинәмду, чүшәнмәмду, буни азрақ өзгәртиш керәкму -қандақ, дегән нәрсиләргә дуч келишимиз мумкин иди.

Мухбир: япон хәлқиниң уйғур шеирийитигә қизиқип қелишида әхмәтҗан османниң шеирлиридики у хил хаслиқниң роли бар, дәп қарамсиз?

Муқәддәс: мән у хаслиқниң роли бар, дәп ойлаймән. Бирси, уйғурларға хас әдәбий алаһидилик, земини кәңри, узақ тарихий бар, һәр хил әдәбий җәвһәрләрни қобул қилип яшиған, өзимизниң тили, өзи тик турған мушундақ бир милләтниң шеирлириниң үстигә йәнә, әхмәтҗан османниң инсанийәткә хас йүрики, қандақ адәм оқиса биләләйдиған әркинлик роһий, мана бу икки нәрсә бирләшкәчкә япон оқурманлириниң сөйүшигә еришти, дәп қараймән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт