Yaponiye xoso uniwérsitéti Uyghur medeniyiti we edebiyati ilmiy muhakime yighini ötküzdi

Muxbirimiz erkin
2015-11-23
Share
exmetjan-osman-sheir.jpg Uyghur sha'iri exmetjan osmanning Uyghurche we yaponche shé'irlar toplimining muqawisi.
RFA/Qutluq

Muqeddes xanim yaponiye xoso uniwérsitétining oqutquchisi. U bir yaponluq sha'ir bilen yaponchigha terjime qilghan exmetjan osman shé'irlar toplimining 2‏-qismi yéqinda neshr qilin'ghan. Shu munasiwet bilen yaponiye uniwérsitéti 15‏-noyabir tokyoda ilmiy muhakime yighini chaqirghan idi.

Muxbir: muqeddes xanim, muhakime yighini heqqide bizge melumet bersingiz?

Muqeddes: bu yighin'gha poniyediki her sahe kishiliridin 250 tin 400 giche adem keldi. Aldidiki Uyghur medeniyet kéchilikige 100 din artuq adem keldi. Bek yaxshi boldi.

Muxbir: bu yighin mexsus exmetjan osmanning shé'iriy ijadiyiti heqqidiki yilinmu yaki omumiy Uyghur shé'iriyiti, medeniyiti heqqidiki yighinmu?

Muqeddes: bu yighin exmetjan osmanning 2 shé'irlar toplimi bu yil neshr qilin'ghandin kéyin, yaponiyede Uyghur shé'iriyiti, Uyghur edebiyatigha chong qiziqish boldi. Hazirgha qeder yaponiyediki Uyghurshunaslar wetendiki melum cheklime ichide tetqiqat élip bériwatqan ziyaliylarnila chaqirip, ularni sözletken. Lékin bu shé'irlar toplimi chiqqandin kéyin yaponiye jem'iyiti chet'ellerdimu musapir bolup sürgünde yashawatqan Uyghur ziyaliyliri barken'ghu, ularghimu sözlesh pursiti bérish kérek, dep, chet'elde yashawatqan 4 ziyaliymizni teklip qildi.

Ularning biri, memtimin hezret ependi. U kishi bizning tunji Uyghur sinaristimiz bolidu. Yene birsi, qurban weli aka. U Uyghur arxé'ologiyesi toghruluq melumat berdi. 3‏-Si eniwer toxti ependi. Sherqiy türkistandiki atom sinaqliri we uning ziyanliri heqqide melumat berdi. 4‏-Si exmetjan osman ependi, u Uyghur shé'iriyitidiki erkinlik toghrisida sözlidi.

Muxbir: bu dörem uning shé'irlar toplimining 2-qismi chiqip boldima?

Muqeddes: shundaq, 1-qétim “Ah Uyghur tupriqi” chiqqan. Bu dörem “Uyghur sha'iri exmetjan osman shé'irlar toplimi” dep 2‏-kitab chiqti. 2‏-Toplamgha 43 parche shé'ir kirgüzüldi. Chong qattiq tashliq kitab, 150 betlik.

Bu shé'irlarning beziliri Uyghurche, beziliri erebche yézilghan shé'irlar, emma hemmisini Uyghurche manga ewetip bergen. Uni men kawa'i ependi bilen birge yaponchigha terjime qilghan.

Muxbir: siz bu shé'irni yaponchigha terjime qilghanda qeyerlerde eng qiynilisiz, qaysi nuqtilar eng tes yaponchigha terjime qilish üchün bir Uyghur shé'irini?

Muqeddes: eng qiynalghan bir nuqta, exmetjan akamning shé'irliridiki bezi sözlerning menisini toghra chüshendimmu-chüshenmidim dégen mushu nerse. Mesilen, sürgün'gah, dégen söz chiqqanda men bu sözning menisini taza toghra bilelmidim. Lékin shu waqitta derhal sorudum uning qandaq menisi bar, dep. Mana mushundaq sözlerde qiynaldim.

Muxbir: shé'irni sözmu ‏-söz terjime qilish qiyin bolmasliqi mumkin, lékin shé'irning Uyghurchidiki rohini qandaq qilip yaponchida ipadilesh qiyin bolsa kérek?

Muqeddes: exmetjan osmanning shé'irliridiki roh hem Uyghurche hem xelq'aradiki insanliqqa ortaq bir roh bolghachqa bek qobul qilindi, dep oylanmen. Uyghurghila xas bir nerse bolghan bolsa, belkim biz buni yaponlar chüshinemdu, chüshenmemdu, buni azraq özgertish kérekmu -qandaq, dégen nersilerge duch kélishimiz mumkin idi.

Muxbir: yapon xelqining Uyghur shé'iriyitige qiziqip qélishida exmetjan osmanning shé'irliridiki u xil xasliqning roli bar, dep qaramsiz?

Muqeddes: men u xasliqning roli bar, dep oylaymen. Birsi, Uyghurlargha xas edebiy alahidilik, zémini kengri, uzaq tarixiy bar, her xil edebiy jewherlerni qobul qilip yashighan, özimizning tili, özi tik turghan mushundaq bir milletning shé'irlirining üstige yene, exmetjan osmanning insaniyetke xas yüriki, qandaq adem oqisa bileleydighan erkinlik rohiy, mana bu ikki nerse birleshkechke yapon oqurmanlirining söyüshige érishti, dep qaraymen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet