Xitayning lagérgha baghlan'ghan mejburiy emgek siyasiti washin'gtonda muhakime qilindi

Muxbirimiz gülchéhre
2019-12-10
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika dölet mejlisi binasida ötküzülgen "Uyghur rayonidiki mejburiy emgekke qarita amérikining inkasi" témisidiki mexsus muhakime yighinida amérikining xelq'ara diniy étiqad erkinlik bash elchisi sam brownbek ependi söz qilmaqta. 2019-Yili 10-dékabir, washin'gton.
Amérika dölet mejlisi binasida ötküzülgen "Uyghur rayonidiki mejburiy emgekke qarita amérikining inkasi" témisidiki mexsus muhakime yighinida amérikining xelq'ara diniy étiqad erkinlik bash elchisi sam brownbek ependi söz qilmaqta. 2019-Yili 10-dékabir, washin'gton.
RFA/Gülchéhre

Paytext washin'gtondiki amérika dölet mejlisi binasida "Uyghur rayonidiki mejburiy emgekke qarita amérikining inkasi" témisidiki muhakime yighini, 10-dékabir shu jay waqti 11:30 din 13:00 giche, merkizi washin'gtondiki Uyghur kishilik hoquq qurulushi bilen kommunizm qurbanliri fondi jem'iyitining sahibxaniliqida ötküzüldi. Yighin'gha alahide teklip qilin'ghan doklat bergüchilerdin bashqa xitay siyasiti we Uyghurlarni tetqiq qilidighan mutexessisler, amérika dölet mejlisidiki bir qisim erbablar, diplomatlar we tetqiqatchilar hemde Uyghur jama'iti wekilliri ishtirak qildi.

Nuri türkel: kéngesh palatasining qanunni maqullishi pewqul'adde texirsiz we muhim

Muhakime amérikadiki adwokat, Uyghur kishilik hoquq qurulushining re'isi nuri türkelning nutqi bilen bashlandi. U xitayning Uyghur élining hazirqi weziyiti we Uyghurlar uchrawatqan lagér mesilisini qisqiche tonushturghandin kéyin, yéqindin buyan ashkariliniwatqan xitay kommunist hökümitining höjjetliri we xewerlerdin xitay hökümitining milyonlighan Uyghurlarni mejburiy lagérlargha qamighandin bashqa yene ularni mejburiy emgekke sélishi we ménge yuyush taktikilirining bolsa, xitayning Uyghurlargha qaratqan assimilyatsiye siyasitining bir parchisi ikenlikini bildürdi. U, bu heqtiki doklatlar, matériyallar we tetqiqatlarning xitay hökümitining bu xil sistémiliq siyasetler arqiliq Uyghur we bashqa musulmanlar üstidin medeniyet qirghinchiliqi élip bériwatqanliqini ispatlap bériwatqanliqini chüshendürüp ötti.

U, bügünki muhakime yighini arqiliq xitayning Uyghur rayonidiki mejburiy emgek sistémisining meqsiti, shekli, oynawatqan roli hem tesirliri qatarliqlarni yorutushni hemde amérika siyasetchiliri we dunyani bu mesilige jiddiy qarashqa chaqirishini meqset qilidighanliqini bildürüp, aldi bilen 3‏-dékabir küni "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" awam palatasida maqullan'ghandin kéyin nöwette mushundaq bir halqiliq weziyette derhal ünüm béreleydighan chare-tedbirler bilen xitaygha bésim ishlitishi lazimliqini, mezkur qanun layihesini kéngesh palatasining maqullishining texirsiz we pewqul'adde muhim ikenlikini alahide tekitlidi.

U yene. Amérika téxnika shirketlirini, soda shirketlirini we dunya bankisi qatarliq teshkilatlarni özlirining xitay bilen bolghan hemkarliqigha qarap chiqishqa, xitayning lagér we mejburiy emgek siyasiti üchün meblegh sélish yaki hemkarlashquchi bolup qélishtin saqlinishqa chaqirdi.

Tahir hamut: mejburiy emgektin qutulghan bolsammu qérindashlirim we milyonlighan Uyghurlar téxi qutulmidi

Muhakimide Uyghur aptonom rayonidiki mejburiy emgek we bashqa qorqunchluq kishilik hoquq depsendichiliki heqqide shahit süpitide nutuq sözligen, közge körün'gen sha'ir we filim rézhissori tahir hamut, özining ilgiri Uyghur élide türkiye sepiride xitay da'iriliri teripidin guman bilen tutqun qilinip, mejburiy emgekke sélinish, xorlinish zulumigha uchrash kechmishlirini ortaqlashti. U doklatida yene Uyghur diyaridiki özige oxshash milyonlighan gunahsiz Uyghurlarning xitayning éghir jazalirigha duchar boluwatqanliqini we shiddetlik basturushlargha uchrawatqanliqini, jümlidin özining hemde ayalining qérindashlirining, xitayning rayonda qurghan lagérlirigha qamilip, arqidin zawutlarda éghir mejburiy emgeklerge séliniwatqanliqigha bolghan endishilirini otturigha qoydi.

Mutexessisler: lagér we mejburiy emgek oxshashla xitayning Uyghurlarni bashqurush sistémisi

Yighin'gha yene Uyghurlar weziyiti hemde lagérlar heqqide tetqiqatlar élip bériwatqan nopuzluq tetqiqatchilardin, xitayning az sanliq milletler siyasiti mutexessisi adriyan zénz, amérika jorji washin'gton uniwérsitétining proféssori, Uyghurshunas, doktor shan robérts qatniship, özlirining Uyghur diyarida dawam qiliwatqan lagér we mejburiy emgek heqqidiki doklatlirini teqdim qildi.

Gérmaniyelik mutexessis adriyan zénz doklatida sözide xitay hakimiyiti yoshuruwatqan bolsimu, xelq'ara axbarat wasitiliride üzülmey ashkarilinip turuwatqan sherqiy türkistandiki jaza lagérlirining 21-esirdiki eng zor insaniyetke qarshi jinayiti ikenlikini eskertti. U rayondiki jaza lagérliri bilen bir mezgilde özgertip qurulghan we yéngidin quruluwatqan zawutlarning xeritiliri, orni we sani heqqidiki statistikiliq doklatini ékranda körsetti. U özining bu heqtiki tetqiqatlirini yighinchaqlap, gerche xitay lagérlarni taqighanliqi, lagérdiki insanlarning qoyup bérilgenlikini qeyt qiliwatqan bolsimu, emma lagérdiki tutqunlarning emeliyette mushu xildiki zawut-karxanilarda dawamliq mejburiy emgekke séliniwatqanliqini, bularning hemmisining xitay hökümiti teripidin qurulghan we bashquruluwatqan intayin qattiq nazaret we kontrol sistémisi ikenlikini échip körsetti.

Xitay mejburiy emgekke séliwatqan Uyghurlar qatarida 40 tashtin 75 yashqiche bolghan ottura we chong yash kishiler barliqi we bularning asasliqi ayallar ikenliki heqqidiki pakitlarni körsetti. Adri'an yene bashta lagérdin mejburiy emgekke yötkep orunlashturuliwatqanlarning perzentliri üchünmu xitayning yesli namida jaylarni tesis qilip balilarni anilardin ayrip, a'ililerni parchilap, Uyghur jem'iyitini éghir rohiy, jismaniy, ijtima'iy krizislargha paturghanliqini körsitip berdi.

Jorji washin'gton uniwérsitétining proféssori shan robérts ependi bolsa özining lagér mesilisidin bekrek xitayning Uyghurlargha qaratqan uzaq muddetlik kontrolluq siyasitining arqisidiki meqsitidin endishe qiliwatqanliqini bildürdi. U doklatida bu zémin'gha xitayning meblegh salghuchiliri köpiyiwatqan bir mezgilde Uyghurlarning kelgüside lagérdin qutulghan teqdirdimu, biraq bu xil, xitaylarning zor iqtisadiy menpe'eti bilen baghlan'ghan zawutlarda qul bolushtin yenila qutulalmaydighan bir sistéma berpa qilin'ghanliqi, buning arqisida xitayning bir belwagh bir yol zor pilan barliqini otturigha qoydi.

Mexsus Uyghur diyaridiki mejburiy emgek témisigha béghishlan'ghan bu yighin axirida amérikining xelq'araliq diniy erkinlik alahide elchisi sam brownbekning xulase nutqi sözlep: "Uyghurlar uchrawatqan mejburiy emgek we bashqa kishilik hoquq mesililirini dawamliq yorutimiz we amérika hökümitidin xitaygha wiza cheklimisi we iqtisadiy jaza qollinish telipimizdin bu mesililer pütünley hel qilinip bolunmighiche yanmaymiz" dep ochuq meydanini ipade qilishi, muhakimige qatnashqanlarning qizghin alqishigha érishti.

Muhakime yighini axirlishish aldidiki doklat bergüchilerdin ixtiyari so'al sorash basquchida, yighin qatnashquchiliri "Kishilik hoquq qanun layihisi" ni ni tézrek maqullash üchün amérika puqrasi bolush süpiti bilen némilerni qilish kérekliki we bashqa so'allarni soridi.

Toluq bet