Мааш бериш мәҗбурий әмгәккә селиватқанлиқни йепишқа йәтмәйду

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-04-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур ишләмчиләрниң хубей йихоң ишләпчиқириш чәклик ширкитигә кәлгән вақти. (ASPI Ниң доклатидин елинған)
Уйғур ишләмчиләрниң хубей йихоң ишләпчиқириш чәклик ширкитигә кәлгән вақти. (ASPI Ниң доклатидин елинған)
aspi.org.au

6-Апрел күни америка авам палатасиниң әзаси илхан өмәр ханим «алма», «амазон» вә «гогул» ширкәтлиригә очуқ хәт йоллап, мәҗбурий әмгәкни изчил давам қиливатқан хитай һөкүмити билән болидиған сода алақисини ойлинип көрүшкә чақирди. У мәктупта «чәтәлләрдә сода билән шуғуллиниватқан америка ширкәтлири бизниң дөлитимизгә вәкиллик қилиду. Уларниң түплүк кишилик һоқуқ вә қиммәт қарашларни унтумаслиқ мәҗбурийити бар» дәп көрсәткәниди. Мәктупқа америка авам палатасиниң әзалиридин җим мәкговерин, рашидә тлайиб қатарлиқ бәш киши имза қойған болуп, уйғурлар дияридики мәҗбурий әмгәкни чәкләшкә қаритилған йәнә бир қетимлиқ иҗабий һәрикәт һесаблиниду.

Мушуниңға охшаш хитай һөкүмитиниң уйғурлар дияридики лагер тутқунлирини вә башқа уйғур яшлирини «ешинча әмгәк күчи» дегән намда хитай өлкилиригә шундақла уйғур диярида хитайлар мәбләғ селип қурған завут карханиларға йөткәп мәҗбурий әмгәккә селиши һәр саһәниң күчлүк тәнқидлиригә дуч кәлгәниди. Америка һөкүмити «уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селишни чәкләш қанун лайиһиси» ни музакирә қиливатқан бир мәзгилдә хитай һөкүмити ешинча әмгәк үчи сүпитидә хитай завутлирида ишләватқан уйғурларниң 3, 4 миң йүән мааш елип ишләватқанлиқини тәшвиқ қилмақта иди. Һалбуки бу һәқтә радийомизниң уйғур дияридин игилигән мәлуматлиридин уйғур дияридики завутларға келип ишләватқан хитай ишчиларниң болса хитай тәшвиқат қиливатқан уйғур ишчиларниң маашидин бир һәссә һәтта униңдин артуқ иш һәққигә игә болидиғанлиқи испатланди.

Хитай һөкүмитиниң юқири мааш вә әвзәл йөләш сиясәтлириниң риғбәтләндүрүшидә, уйғур дияриға адәттики ишчи салаһийити билән келип ишләватқан хитай завут ишчисиниң маашиниң немә үчүн охшаш адәттики уйғур ишчидин бир һәссидин артуқ юқири болидиғанлиқи һәққидә уйғур дияридики адәм күчи вә иҗтимаий параванлиқ башқуруш органлиридин тәпсилий җаваб елиш һәққидики тиришчанлиқимиз бикар кәтмиди.

Ақсу вилайәтлик адәм күчи вә иҗтимаий параванлиқ баш идарисиниң тәшвиқат ишлири хадими соаллиримизға җаваб бәрди.

Аввал у хитай карханилири мәбләғ салған завутларда ишләватқан уйғур ишчиларниң 3 миң йүән әтрапидики айлиқ маашиниң мәмликәттә ортақ бекитилгән иш һәққи бойичә һесаблап берилидиғанлиқида чиң турған болсиму, әмма униңға хитай һөкүмитиниң хитай ичкири өлкилиридин уйғур елигә келип ишләшкә илһамдуруватқан ишчи қобул қилиш еланлирида 5 миң йүәндин юқири маашқа капаләтлик қилидиғанлиқи һәққидә өзлири тарқатқан учурларни мисал алғинимизда у җаваб беришкә қийналди.

Биз униңға йәнә биз зиярәт қилған һеч қандақ алаһидә техникиға игә әмәс адәттики бир хитай ишчиниң уйғур дияриға келипла өзиниң саитигә 40 йүән, оттура һесаб билән айда 7 миң йүән алалайдиғанлиқи һәқиқийки баянлирини мисал көрсәттуқ. Пакитлар алдида у соалимизға гепини өзгәртип җаваб беришкә мәҗбур болди.

У ичкири өлкидин кәлгән хитай ишчиға немә үчүн уйғур ишчиға қариғанда бир һәссидин артуқ мааш берилидиғанлиқи вә бу өлчәмниң немигә асасән бекитилидиғанлиқиға мундақ җаваб бәрди:

«Әлвәттә пәрқлиниду, бу, уларниң миллити билән мунасивәтсиз, бу уларниң тәвәликидики истемал сүпити билән мунасивәтлик. Мәсилән шаңхәйдәк истемал сүпити уйғур дияридин көп юқири җайдин келип ишлисә әлвәттә шу җайниң истемал сүпитигә лайиқ һалда уларниң маашиму нисбәтән үстүнрәк болиду.»

«Бу ишчилар уйғур диярида яшап туруп шаңхәйниң истемал сәвийәсидә яшамду? ундақта уйғур дияридин хитай ичидики завутларға елип берилгән уйғурларға әмгәк һәққини қандақ бекитисиләр ?» дәп сориған соалимизға, у җаваб тапалмиди болғай. Телефонни мушу йәрдә үзди.

Ундақта хитайниң завутлирида ишләватқан уйғурларниң хитайлардин төвән болсиму мааш еливатқанлиқи вә охшаш сәвийәдики хитай ишчиларниң уйғурлардин бир һәссә һәтта көп мааш алидиғанлиқидәк әһвалларға хитай компартийәсиниң уйғурларға нисбәтән қуллуқ түзүмигә охшаш сиясәт йүргүзүватқанлиқидәк қилмишлири үстидә тәкшүрүш елип бериватқан америка даирилири қандақ қарайду? бу һәқтә биз дәл мушу һадисигә қарита мәхсус испатлиқ доклат тәйярлаватқан америка федератсийә таможна вә чегра қоғдаш оргининиң хәлқара сода мутәхәссиси доктор вирҗинийә вакни зиярәт қилдуқ.

У «хитай һөкүмитиниң хитайниң завут-фабрикилирида ишләватқан уйғурларға мааш бериши уларниң мәҗбурий әмгәккә селиватқанлиқидәк җинайитини йепишқа йәтмәйду. Бу йәрдики мәсилә, мәҗбурий әмгәкни шәкилләндүридиған әң муһим амил бу ишчиларниң мәйли қанчилик әмгәк һәққигә игә болушидин қәтий нәзәр, улар бу әмгәккә өз разилиқи билән әмәс бәлки хитай һөкүмитиниң мәҗбурлиши астида қатнашқанлиқидур. Бу нуқта дәл хитай һөкүмитиниң уйғурларни һазирқи заман қуллуқ әмгикигә селиватқанлиқиниң испати.» Деди.

У йәнә хитай һөкүмитиниң йеқинқи тәшвиқатлиридин һәйран қалмиғанлиқи вә буниң әһмийәтсиз икәнликини қайта тәкитләп мундақ дәйду:

«Бизниң тәкшүрүш нуқтимиз пәқәтла хитайда ишләнгән мәһсулатларниң мәҗбурий әмгәк бәдили, йәни уйғурларни мәҗбурий ишлитиш билән мунасивәтлик яки әмәсликини тәкшүрүш болғанлиқи үчүн, өзимизниң диққәт қиливатқан саһәсидин гәп қилдим. Әмма есимиздин чиқармаслиқимиз керәкки, уйғур ишчиларниң охшаш иш қиливатқан хитай ишчилардин төвән әмгәк һәққи еливатқанлиқиға хитай даирилириниң истемал сәвийәсидики пәрқни сәвәб қилип көрситип турувелиши чәк басмайду. Бу йәрдә йәнә уйғурларниң әмгәк һоқуқи җәһәттә зулумға учриғандин башқа, ирқий кәмситишни өз ичигә алған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә учраватқанлиқидәк мәсилиләргә четилиду. Бу мәсилиләр бизниң даиримиздә болмисиму әлвәттә буму хитай һөкүмитиниң уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селиш билән тәң уларға һәр түрлүк кишилик һоқуқ дәпсәндичилики йүргүзүватқанлиқи һәққидики тәкшүрүшләр үчүн испат болалайду.»

Америка вә нурғун дөләтләрниң баянатлири һәмдә уйғур тәшкилатлириму чақириқлирида хитай һөкүмитигә хитаб қилиш билән биргә дуняви ширкәтләр уйғурларни езиш бәдилигә пүткән мәһсулатларни сетивалмаслиққа, һәрқайси һөкүмәтләр уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селиш қилмишиға шерик болуп қалмаслиққа чақирилмақта.

9-Апрел күни вашингтон шәһиридики коммунизм қурбанлири хатирә фонди уюштурған «хитай компартийәсиниң 21-әсирдики қуллуқ түзүми» темисидики тор муһакимисидә уйғур дияридики лагерлар мәсилиси бойичә хәлқарадики әң нопузлуқ алимлардин германийәлик мутәхәссис, коммунизм қурбанлири хатирә фондиниң хадими доктор адриян зензниң оттуриға қоюшичә, нөвәттә хитай һөкүмити мәҗбурий әмгәкни омумлаштурушта асаслиқи үч хил шәкилни қолланмақта. Униң дейишичә, «хәтәрлик» болғанлиқи үчүн лагерларға елип кетилгән ашу кишиләр, болупму кейинки қәдәмдә бу җайлардики һәрбий мәшиқ түсини алған «сиясий чениқиш» тин өткән тутқунлардин «лаяқәтлик» болғанлири удулла лагерға яндаш қурулған вә хитайлар хоҗайинлиқ қиливатқан ашу хил завутларға әвәтилмәктикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт