"Xitayning insaniyetke qarshi jinayiti we qul qilin'ghan Uyghurlar" namliq muhakime yighini ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz jewlan
2020-06-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Terbiyelesh lagéridikilerge türmidiki mehbuslargha oxshash kiyim kiydürülgen bolup, yighin échiwatqan körünüsh.
Terbiyelesh lagéridikilerge türmidiki mehbuslargha oxshash kiyim kiydürülgen bolup, yighin échiwatqan körünüsh.
Social Media

Lagérlar mesilisidin kéyin, tutqundiki Uyghurlar we tutulmighan Uyghurlarning öz rayonida we ichkiri xitayda mejburiy emgekke séliniwatqanliqi ashkarilan'ghanidi. Uyghur weziyitini közetküchilerning qarishiche, xitay yéngidin pilan tüzüp, Uyghur rayonini "Bir belwagh bir yol" liniyesidiki yénik sana'et bazisigha, Uyghurlarni bolsa zawutlarda mejburiy ishleydighan qullargha aylandurushni bashlap bolghan.

13-Iyun nyu york shtati nasaw rayoni irqiy qirghinchiliq muzéiyi we rehim-shepqet merkizi "Xitayning insaniyetke qarshi jinayiti we qul qilin'ghan Uyghurlar" namliq muhakime yighini ötküzgen bolup, Uyghur weziyitini tetqiq qilghuchilardin adriyan zéniz we Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanim bu yighin'gha qatnashqan.

Uyghur herikiti teshkilatidin michél xanim bu yighinni orunlashturushqa qatnashqan bolup, u bu ishning royapqa chiqishidiki arqa körünüshlerni, jümlidin yighinning omumiy ehwalini tonushturup mundaq dédi:

"Bu pa'aliyetni biz nasaw irqiy qirghinchiliq xatire sariyi we rehim-shepqet merkizi bilen birliship ötküzduq. Biz Uyghurlargha köngül bölidighan yehudiy jama'iti bilen bolghan alaqini kücheytip kelgeniduq. Chünki irqiy qirghinchiliq muzéyi mushu xildiki irqiy qetli'amlarni tonush we uninggha sewebini chüshinishte muhim rol oynaydu. Biz yehudiy jama'iti bilen birlikte pa'aliyet qilip, ashundaq tarixiy paji'ening qayta tekrarlanmasliqi üchün tiriship kéliwatimiz. Bu muzéyning bashliqi torn trittér ependi yighinda otturigha qoyulmaqchi bolghan mesilisige jiddiy qarap, bu yighinni orunlashturushqa köp küch chiqardi. Yighinda küchlük so'allar soraldi we yaxshi jawab bérildi, buningdin nahayiti memnun bolduq. Anglighuchilar yighindiki doklat ayaghlashqandin kéyinmu bu mesilige bolghan qiziqishini, shundaqla yighinda otturigha qoyulghan teshebbuslargha qétilidighanliqini bildürdi."

Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanimning bildürüshiche, bu muhakime yighinida xitayning insaniyetke qarshi jinayiti, yeni 21-esirde, dunyaning köz aldida Uyghurlarni millet süpitide yoqitishqa ötkenlikidek qebih jinayitini, jümlidin Uyghurlarni qul ishchiliqqa mehkum qilip, ularni bash kötürelmes qiliwétishtek siyasiy gherizini bashqilargha bildürüsh asasiy meqset qilin'ghan bolup, 75 yil awwal yehudiylar duch kelgen paji'elik qismetning bügünki Uyghurlarning béshigha kélishige süküt qiliwatqan yaki buninggha jiddiy qarimaywatqan insanlargha buni dawamliq anglitish zörür iken.

Tetqiqatchi adriyan zénz bu yighinda aldi bilen Uyghurlarning omumiy ehwali we yéqinqi on nechche yildin buyan duch kelgen irqiy yoqitish we medeniyet qirghinchiliqini özining tetqiqat netijilirige asasen birmu bir bayan qilghan. U, medeniyette béyjinggha qarighanda istanbulgha yéqin bolghan Uyghurlarning uzun mezgildin béri xitayning yeklesh, cheklesh, zerbe bérish obyékti bolup kelgenlikini, "5-Iyul weqesi" din kéyin, bolupmu 2013-yildin kéyin Uyghurlarning tamamen térrorist dep qarilinip, 2017-yildin bashlap keng-kölemlik yoqitish we qul qilinishqa duchar bolghanliqini qeyt qilghan.

Adriyan zénz xitayning "Kesip arqiliq namratlargha yardem bérish" dégen nam astida Uyghurlarni "Namratliqtin qutuldurush séxliri" da mejburiy ishlitiwatqanliqini bayan qilghan. Uning éytishiche, Uyghurlar asasen toqumichiliq, kiyim-kéchek we paypaq ishlesh, éléktronluq eswab, balilar oyunchuqi, öy jahazliri qorashturush dégendek töwen téxnikiliq ishlargha sélin'ghan. Adriyan zénizning melumatigha qarighanda, 2023-yilghiche Uyghur rayonidiki toqumichiliq we kiyim-kéchek zawutigha bir milyon ishchi kérek bolidiken. Xitay bu arqiliq Uyghur rayonini bir belwagh bir yol liniyisidiki nuqtiliq sana'et rayonigha aylandurmaqchiken.

Adriyan zénzning tonushturushigha qarighanda, Uyghur rayonidiki az sanliq milletlerning hemmisi dölet bir tutash békitken ish orunlirida ishleshke mejburlinidiken. Chong tiptiki zawutlar yighiwélish lagérlirining ichide yaki uninggha yéqin yerde iken. Xitay yene "Éshincha emgek küchliri" ni terbiyelesh namida ularni herbiy tüzüm bilen bashquridiken, ulargha ménge yuyush terbiyesi élip baridiken, xitayche ögitidiken. Ularni qattiq bashqurushtiki meqset, ularni hökümetke we zawut xojayinlirigha mutleq boysunidighan "Rayish ishlemchiler", "Esebiy idiyedin tamamen xaliy emgekchiler" qiliwétish iken. Zawutlarda ishleydighan ayallar baliliridin ayriwétilgen bolup, bularning ichide balisi aran 13 ayliq bolghanlarmu bar iken. Balilargha zawut ichide yesli qurup bérilip, xitay terbiyiligüchilerning qoligha tapshurup bérilgen.

Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanim bu muhakime yighinida Uyghurlarning eyni chaghda 2-dunya urushi mezgilide natsislar qurghan zawutlarda ishleshke mejburlan'ghan yehudiylardek qul ishchi qiliwétilgenlikini, nechche yildin béri dunyaning buninggha köz yumup kelgenlikini, awstraliyediki musteqil tetqiqatchilar bu mesilini ashkarilighandin kéyin andin uninggha qarita diqqet qozghalghanliqi we amérikida qanun'gha aylan'ghan "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" din orun alghanliqi heqqide toxtaldi.

Roshen abbas xanimning éytishiche, bu muhakime yighinining axirida anglighuchilardin bu zulumni toxtitish üchün némilerni qilalaydighanliqi heqqide pikirler kelgen we ular Uyghurlarni mejburiy emgekke sélishni chekleshke a'it yene bir qanun layihisige imza qoyushqa, Uyghurlarni qul qiliwatqan zawutlarning shirkitini cheklep, mallirini bayqut qilishqa, insaniyetning düshmini bolghan xitayning 2022-yil qishliq olmpik musabiqisini ötküzüshige qarshi turup, olimpék komitétigha xet yézish chaqiriq qilin'ghan.

Munasiwetlik uchurlargha asaslan'ghanda, bu qétimqi muhakime yighinining ötküzülüshige nasaw asiyaliq amérikaliqlar ishxanisi, nasaw uzun aral islam merkizi qatarliq orunlar yardem bergen bolup, mezkur yighinning 2-dunya urushida qirghinchiliqqa uchrighan yehudiylarni eslesh üchün qurulghan irqiy qirghinchiliq sariyi we rehim-shepqet merkizi teripidin ötküzülüshi alahide ehmiyetke ige iken.

Toluq bet