Uyghur mejburiy emgikige qarshi sep amérikadin yawropagha qeder kéngeymekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022.07.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Uyghur mejburiy emgikige qarshi sep amérikadin yawropagha qeder kéngeymekte Gérmaniye tashqi ishlar ministiri annaléna bayérbok(Annalena Baerbock) axbarat yighinida sözlimekte. 2022-Yili 17-may, bérlin, gérmaniye.
AP

Gérmaniye taratqulirida 14-iyul élan qilin'ghan xewerlerde tilgha élinishiche, gérmaniye tashqi ishlar ministiri annaléna bayérbok shu küni brémén shehiride puqralar bilen söhbet ötküzgende, bir neper sheher ahalisi gérmaniyening xitay bilen bolghan qoyuq iqtisadiy alaqisining xitay diktatorlirigha yardem béridighan-bermeydighanliqini bilishni xalaydighanliqini ipadiligen. Annaléna bayérbok uning sözige jawab bergende gérmaniyening mustebitlerni qollimaydighanliqini bildürüp: “Biz Uyghur mejburiy emgikige chétishliq mehsulatlarning yawropa bazarlirigha kirishini chekliduq” dégen we buning yawropa ittipaqining ölchemlik qimmet qarashlirigha asaslan'ghan bundin kéyinki muqim tashqi siyasiti ikenlikini bildürgen.

19-Iyul küni gérmaniye dolqunliri radiyosi élan qilghan “Amérikagha egiship yawropa ittipaqi we kanadamu shinjang mehsulatlirini bayqut qildi” namliq xewerde bayan qilishiche, yawropa ittipaqi we kanada Uyghur mejburiy emgikige chétishliq mehsulatlarning öz bazarlirigha kirishini cheklesh qedimini basqan. Bu xewerni 19-iyul amérikaning yuqiri derijilik bir emeldari roytérs agéntliqining muxbirlirigha bildürgen.

Bu yil 6-ayning 21-künidin étibaren prézidént baydén hökümiti teripidin maqullan'ghan “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” amérikada resmiy ijra qilinishqa bashlighan bolup, yawropa ittipaqi téxi bu jehette dadil qedem basmighan. Xewerde tilgha élinishiche, 6-ayda amérika tashqi ishlar ministiri antony bilinkén chaqiriq élan qilip, mejburiy emgekni yershari teminlesh zenjiridin tazilap chiqirishni otturigha qoyghan. U sözide xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan zorawanliqini qattiq eyiblep mundaq dégen: “Biz ittipaqdashlirimizni we shériklirimizni yershari teminlesh zenjiride mejburiy emgekning bolmasliqigha kapaletlik qilishqa, shinjangdiki zorawanliqlarni ashkara eyibleshke, bizning sépimizge qoshulup, xitay xelq jumhuriyiti hökümitini zorawanliq qilmishlirini hem kishilik hoquq depsendichilikini derhal toxtitishqa dewet qilishqa chaqirimiz”.

Uyghur mejburiy emgikining mewjutluqini izchil inkar qilip kéliwatqan xitay hökümiti shu chaghda tashqi ishlar ministiri bayanatchisi wang winbinning tili arqiliq inkas qayturup: “Amérika terep atalmish qanuniy shekiller arqiliq shinjangda mejburiy ishsizliq peyda qilip, yersharini xitay bilen bolghan baghlinishtin ayrip tashlashqa urunmaqta. Xitay hökümiti buni qattiq eyibleydu we qet'iy qarshi turidu, hemde ünümlük tedbirlerni qollinip, xitay karxanilirini we puqralirining qanuniy hoquq, menpiy´etini qoghdaydu” dégen.

Biraq, xitayning qandaq tedbirler bilen “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” gha ünümlük taqabil turuwatqanliqi melum emes. Közetküchilerning qarishiche, bu qanun yolgha qoyulghandin buyan Uyghur diyaridiki paxta mehsulatlirining sétilishi cheklimige uchrighan. Bu hal belgilik derijidiki ishsizliqlarnimu keltürüp chiqarghan. Xitayning Uyghur élige orunlashqan “Ishlepchiqirish qurulush armiyesi” ning eng chong kirim menbesi bolghan bu paxtilarni “Rayonning muqimliqini saqlash” meqsitide xitay döliti özi sétiwélishqa mejbur bolghan. Shi jinpingning 12-iyuldin bashlap Uyghur diyarida élip barghan tuyuqsiz we mexpiy ziyaritining bir sewebimu del mushu mesilige chétilidiken.

Uyghur mejburiy emgikige qarshi sep xitayning eng chong iqtisadiy baziri bolghan amérikadin yawropagha qeder kéngeygen teqdirde, bu xitaygha we xitayning mejburiy emgikining qurbanigha ayliniwatqan Uyghurlargha qandaq tesir körsitishi mumkin?

D u q re'isi dolqun eysa ependi bu so'algha jawab bergende, amérika we yawropada teng yolgha qoyulghan bu cheklimiler nawada ünüm körsetken teqdirde, pulning küchige tayinip zorawanliq qiliwatqan xitay iqtisadigha éghir zerbe élip kélidighanliqini, buning xitayning jaza lagérliri siyasiti we “Uyghur irqiy qirghinchiliqigha” biwasite tesir körsitidighanliqini tekitlidi.

D u q mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi bu heqte toxtalghanda, amérika we yawropada yolgha qoyuluwatqan xitaygha qarshi türlük jaza tedbirlirining Uyghur diyaridiki xitay shirketliri hem hakimiyet qatlimida éghir qalaymiqanchiliq peyda qiliwatqanliqini ilgiri sürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.