Brénda sims: "Uyghur mejburiy emgikini cheklesh qanuni" maqullan'ghan haman ijra qilishqa teyyarliniwatimiz

Muxbirimiz gülchéhre
2020-10-05
Share

14‏-Séntebir küni amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisi birqisim xitay mallirigha qarita, bularning Uyghur aptonom rayonida dölet qollighan mejburiy emgek bilen ishlepchiqirilghanliqi we xitay hökümitining Uyghur xelqi hem bashqa az sanliq milletlerge qarita sistémiliq kishilik hoquq depsendichiliki yürgüzüwatqanliqi seweblik "Besh xil tutup qélish buyruqi" chiqarghanidi. Arqidin 22‏-séntebir küni "Uyghur mejburiy emgikini cheklesh qanun" layihesi amérika awam palatasida mutleq yuqiri awaz bilen maqullandi. Uyghur mejburiy emgikini axirlashturushtiki bu ilgirileshlerge amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisi qandaq mas qedemler bilen maslashmaqchi ? bu heqte mezkur organning ijra'iye yardemchi komissari brénda simis xanim bilen mexsus söhbet ötküzduq.

Amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisining ijra'iye yardemchi komissari brénda simis xanim ötken ayning axiri erkin asiya radiyomiz Uyghur bölümining mexsus ziyaritini qobul qildi. U so'allirimizgha jawab bérishtin burun, mezkur organning Uyghur mejburiy emgek küchlirini ishlitish arqiliq ishlepchiqirilghan xitay mehsulatlirining amérikigha kirishining aldini élishqa munasiwetlik jiddiy tedbirliri heqqide omumiy chüshenche bérip ötti. U mundaq dédi:

"Erkin asiya radiyosi bilen qayta sözleshkinimdin xursenmen. Ötkenki bir ay nahayiti aldirash bir ay boldi, bu ayda amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisi yene yéngidin besh 'tutup qélish, qoyup bérish buyruqi' élan qilduq. Bu besh xil buyruq, shinjangda mejburiy emgek bilen ishlepchiqirilghan mehsulatlargha munasiwetlik. Buning ichide paxta we toqumichiliq buyumliri, kompyutér zapchasliri hemde chach buyumlirinimu öz ichige alidu, shinjangda ishlen'gen chach mehsulatlirining cheklinishi heqqide aldinqi qétimliq söhbitimizdimu ayrim toxtalghan iduq.

Bu qétimqi buyruqta ikki yéngi tür bar. Bu mehsulatlarni ishlepchiqarghan zawutlarning orni peqet Uyghur diyari bilen cheklenmeydu, ularning birining orni gerche enxuy ölkiside bolsimu emma Uyghurlarni mejburiy ishletkenliki üchün cheklesh tizimigha kirgüzülgen. Shundaqla biz yene, bir qanche chach mehsulatliri ishlepchiqiriwatqan karxanilar jaylashqan pütkül sana'et baghchisidin chiqiwatqan barliq mehsulatlarni chekliduq".

Komissar brénda sims xanim bu qétimqi besh "Tutup qélish, qoyup bérish buyruqi" ning chétilish da'irisining nahayiti kengri ikenlikini tekitlep sözini mundaq dawam qildi: "Biz yene loptiki 4-nomurluq kespiy terbiyelesh merkizining ornini békitip éniqlighandin kéyin, ushbu merkezde yasilip chiqqan herqandaq mehsulatni cheklesh buyruqi chüshürduq, chünki biz ularning kespiy téxnika terbiyesi namida, mejburiy emgek küchlirini we jinayetchilerni ishlitiwatqanliqigha ishinimiz.

Bizning Uyghurlarni mejburiy emgekchi süpitide qollan'ghan import buyumliri heqqide élan qilghan 8-9 tutup turush buyruqliri nahayiti küchlük signal bolalaydu dep oylaymiz. Bu yerde yene nurghun endishe qilghudek mesililer bar dep qaraymiz w bu heqte tekshürüshimiz dawamlishiwatidu. Biz amérika hökümitining buningda edliye jehette alghan her bir qedem basquchlirigha yéqindin diqqet qiliwatimiz. Yéqinda awam palatasida maqullan'ghan shinjangdiki mejburiy emgekke munasiwetlik 'Uyghur mejburiy emgikini cheklesh qanun layihesi' ishlepchiqarghuchilargha mejburiy emgektin agah bolush heqqide intayin küchlük signal berdi shundaqla amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisighimu alahide wezipe berdi".

Muxbir: "Uyghur diyaridiki jaza lagérlirining mejburiy emgek bilen bolghan alaqisi we kölimi hemmige melum, emma amérika shirketlirini Uyghur mejburiy emgiki bilen ishlen'gen mehsulatlargha shérik bolushidin toluq ayriydighan munasip tedbir yoq. Xitay bundaq keng kölemlik mejburiyet emgikining toxtitilghanliqini ispatlashqa imkaniyet bermigen bir waqitta, amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisige Uyghur diyarida ishlepchiqirilghan barliq mehsulatlarni birdek tutup qélish qarari belgileshke qaysi organ hoquqluq?"

Brénda sims: "Hazirqi weziyet shundaq halettiki, bizdiki hökümet organliri we hökümetsiz teshkilatlardin chiqiwatqan tekshürüsh doklatliri, ispatliq matériyallar bizni intayin jiddiy endishige salghudek derijide ishenchlik we küchlük. Tamozhna we chégra qoghdash idarisi, bérilgen hoquq we békitip bérilgen ölchem boyiche, bu xildiki mehsulatlar üstidin tutup qélish buyruqi chiqirishta mehsulatlar heqqidiki ispatlarning 'konkrét bolmisimu, qayil qilarliq bölishi shert' dégen ölchemge uyghun kélishini telep qilidu we bu xil mehsulatlarning amérikigha import qilinishini tosup qalalaydu.

Lékin bizning hoquq da'irimizdiki yene bir diqqet qilidighan nuqta, pul-mu'amile sistémisining teminlesh zenjirige, malning kélish menbesige qarap chiqish we bu mehsulatlarni import qilghuchidin malning mejburiy emgek bilen chétishliqi yoqluqini ispatlashni telep qilishimizdur. Mesilen, biz ilgiriki tutup qélish buyruqini chiqirishta gumanliq mehsulatqa baghlan'ghan ayrim shirketler üstidiki tekshürüshler bilenla cheklinip qalmiduq. Biz yene uning pul-mu'amile zenjiridiki xuddi sana'et baghchisi we kespiy terbiyelesh merkezlirige oxshash uninggha baghlan'ghan keng da'iride tekshürüsh élip bérip, ispat topliduq. Teleplirimizge toghra kelgenlirini tosushqa tirishtuq".

Muxbir: "Hemmimizge ayan bolghinidek, shinjang bingtu'ende töwen maharetlik, éghir sijil emgek bedilige ishlepchiqirilghan nurghun yaki köpinche paxta mehsulatliri hemde shoxla mehsulatliri bu rayondiki az sanliq millet mejburiy emgek éléméntlirini öz ichige alghan. Emma bu ikki mehsulatning Uyghur diyaridin amérikigha kirishini pütünley chekleshni resmiy élan qilish néme sewebtin kéchiktürüldi. Buningda emeliy ilgirilesh barmu?"

Brénda sims: "Toghra, buningdin xewirimiz bar, emma bu heqte yenimu éniqlashni toghra körduq, chünki ularning teminlesh zenjirining pütünley Uyghur diyari bilenla cheklenmeydighanliqi melum. Bolupmu paxta mehsulatlirini ishlepchiqirishta yene chet'ellerdin import qilish we éksport qilishqimu tayan'ghan. Shunga mehsulatlirining xam eshya zenjiri heqqide konkrét éniqlash élip bérishimiz shert. Bu heqte tekshürüsh élip barmaqtimiz we bularning amérikigha kirish yollirini inqilab tosush tedbirliri almaqchimiz".

Muxbir: "Amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisi xitayning bir qisim mehsulatliri, mesilen, paxta we Uyghurlarni mejburiy emgekke sélish arqiliq ishlen'gen bir qisim toqumichiliq mehsulatlirining amérikigha kirishini cheklesh buyruqini ijra qilghandin kéyin, xitayning amérikigha qilghan éksport miqdarida töwenlesh körüldimu? qandaq tesiri bayqaldi?"

Brénda sims: "Nahayiti yaxshi bir so'al soridingiz, epsuski qolumda bu heqte éniq sanliq melumat yoq. Lékin shuni déyeleymenki, ilgiriki musadire qilin'ghan mehsulatlar hazirmu qolimizda bar.

Yéngi besh xil mehsulatlargha tutup turush buyruqi élan qilin'ghan'gha téxi uzun bolmighachqa, bek chong bir tesirini körüshke téxi baldur dep qaraymen".

Muxbir: "Awam palatasi shinjangni mejburiy emgek rayoni qilip békitken Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihisini birdek maqullidi. Buning resmiy qanun bolup maqullinishi riqabetke uchramdu?"

Brénda sims: "Men prézidént ishxanisining bu heqtiki pozitsiyesi heqqide gep qilalmaymen, lékin bu qanun heqqide xizmet pilani tüzüwatimiz, qanun layihisi prézidént qol qoyup resmiy qanun'gha aylan'ghan haman biz uni ijra qilishqa teyyar bolimiz".

Muxbir: "Xitay hökümiti amérikigha éksport qilmaqchi bolghan xitay shirketliri mehsulatlirining Uyghur mejburiy emgiki bilen munasiwiti yoqluqini ispatlashning ornigha, aq tashliq kitab arqiliq inkas qayturghan boldi. Yeni xitay hökümiti Uyghur rayonida yüz bériwatqan mejburiy emgekni öz ichige alghan wehshiyliklerdiki mes'uliyitini aqlashqa urun'ghan. Xitayning bu aq tashliq kitabi amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisining qararlirigha tesir körsitelemdu?"

Brénda sims: "Biz adette tekshürüsh élip barghan tipik shirketlerdin, ularning teminlesh zenjiride mejburiy emgek bilen héchqandaq munasiwiti yoqluqini ispatlashta konkrét pakitlarni körsitishni telep qilimiz. Méningche ularning bizni bu xil ispatliq matériyallar bilen teminlishi asan'gha toxtimaydu. Mejburiy emgekke munasiwetlik buyumlarning amérikigha import qilinishini tosushta élan qilin'ghan omumiy ölchemdin bashqa, biz bu shirketlerning teminlesh zenjiridiki her bir halqining mejburiy emgek bilen munasiwetsiz ikenlikini tekshürüp békitmey turup, ulargha mesile yoqluqi heqqide qanunluq kapaletname chiqirip bermeymiz".

Ötken ayda amérika awam palatasida "Uyghur mejburiy emgikini cheklesh qanun" layihisi bilen "Uyghur mejburiy emgikini ashkarilash qanun" layihisi arqa-arqidin awazgha qoyulup, maqulluqtin ötti. Aldimizda, bu qanun layihiliri kéngesh palatasidin ötüp, axirida amérika prézidénti donald trampning imza qoyushi bilen ongushluq qanun'gha aylansa, xitayning amérikigha éksport qilin'ghan, Uyghur mejburiy emgikige baghlanmighanliqigha yéterlik delil-ispati bolmighan herqandaq mehsulati, amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisi teripidin musadire qilinidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.