Америка ширкитиниң хитайдики завутлирида уйғур мәҗбурий әмгәкчилири барлиқиниң ашкарилиниши зор инкас қозғиди

Мухбиримиз ирадә
2021-10-08
Share
Америка ширкитиниң хитайдики завутлирида уйғур мәҗбурий әмгәкчилири барлиқиниң ашкарилиниши зор инкас қозғиди Америкадики "универсал иликторон мәһсулатлири" (Universal Electronics) ширкитиниң хитайниң җәнубидики гуаңшиниң чинҗов шәһиригә җайлашқан завути.
Social Media

Ройтерс агентлиқи 7-өктәбир елан қилған мәхсус хәвәрдин мәлум болушичә, америкадики тезгинәк ясап сатидиған "универсал иликторон мәһсулатлири" (Universal Electronics) ширкити йүзлигән уйғур ишчисини хитайниң җәнубидики гуаңшиниң чинҗов шәһиригә җайлашқан завутида ишләшкә йөткәш һәққидә уйғур ели даирилири билән келишим түзгән. Мәзкур ширкәтниң өзи буни ройтерс агентлиқиға дәлиллигән болуп, бу америка ширкитиниң мәҗбурий әмгәккә четилғанлиқи һәққидә тунҗи дәлилләнгән вәқә икән.

Мәлум болушичә, бу тезгинәк шеркити соний, самсуң вә микрософт, LG қатарлиқ хәлқаралиқ телевизор вә техника ширкәтлирини тезгинәк билән тәминләйдиған ширкәт болуп, улар аз дегәндә 400 нәпәр уйғур ишчини яллиған вә бу ишчиларниң һәммиси хотәндин кәлгән икән.

Чинҗув вә уйғур районидики йәрлик әмәлдарларниң сөзлири һәмдә һөкүмәт уқтуруши вә йәрлик таратқуларниң хәвиридин ашкарилинишичә, бу уйғур ишчилар хотән шәһиридин ченҗувдики завутқа сақчиларниң башқурушида айропилан арқилиқ йөткәлгән вә йөткәш һәққини уйғур районлуқ һөкүмәт даирилири төлигән. 2020-Йили 2-айда чинҗов сақчисиниң иҗтимаий алақә һесабатиға йолланған уқтуруш вә рәсимләрдин мәлум болушичә, бу ишчилар айропилан арқилиқ ченҗувға кәлгәндин кейин, аптобосларға олтурғузулуп сақчи машинилириниң қоршавида заувтқа апирилған икән.

Мәзкур хәвәр елан қилинғандин кейин, башқа хәлқаралиқ ахбаратларниң һәм шундақла иҗтимаий тор бәтләрдә зор инкас қозғиди. Америкадики кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң тәтқиқатчиси мая ваңниң қаришичә, бу вәқә американиң хитайдики мәҗбурий әмгәк мәсилиси билән кәң көләмдә вә йәр шаривий асаста күрәш қилиши керәкликини көрситип беридикән.

У мундақ деди: "билгинимиздәк, дуняниң әң чоң тәминләш зәнҗири болған хитай омумий җәһәттин кишилик һоқуқ йоқ дейәрлик бир дөләт. Бу йәрдә ишчилар һоқуқини қоғдайдиған мустәқил ишчилар уюшмилири йоқ. Мәҗбурий әмгәк интайин кәң тарқалған вә уйғур мәҗбурий әмгәк мәсилиси булар ичидики әң еғири. Биз шуңа американиң анда-санда җаза тәдбирлириниң хитайдики мәҗбурий әмгәкни аяқлаштурғили болмайдиғанлиқини тәкитләп кәлдуқ. Бу вәқә бизгә шуни ениқ көрситип беридуки, америка хитайдин ибарәт бу кишилик һоқуқ дәпсәндичисгә кәң көләмдә тақабил туруш вә башқа дөләтләр билән бирликтә йәр шаривий асаста тақабил турушниң йолини издиши керәк. Әмгәкчиләр һоқуқиға җиддий қариши, хәлқаралиқ тиҗарәттә әмгәк һоқуқини дәпсәндә қилғучиларни җазалайдиған системиларни қуруп чиқиши керәк."

Дәрвәқә, америка һөкүмити вә явропадики бир қисим дөләтләр һәм һөкүмәтләр уйғур мәҗбурий әмгикини чәкләш үчүн бир қисим җаза тәдбирлирини қолланған болсиму, буниң үнүминиң чәклик болуватқанлиқи мәлум. Техи мушу айниң бешида хитайдики таратқуларда хотәнлик мутәллип имин исимлик киши даириләрниң өзини мәҗбурий әмгәк үчүн хитай өлкилиригә әвәтмәкчи болуватқанлиқини, бирақ балилириниң кичиликликини дәп ичкиригә беришни халимайдиғанлиқини ейтқан бир видийо тарқилип, хитайда бу түзүмниң һелиһәм иҗра қилиниватқанлиқини ашкарилап бәргән иди.

Мәлум болушичә, һазир американиң "универсал иликторон мәһсулатлири" ширкитиниң ченҗовдики завутида 365 нәпәр уйғур ишчиси ишләйдикән. Ширкәтниң баянатчиси ройтерс агентлиқиға қилған сөзидә, өзлириниң бу ишчилар билән бивастә тохтам түзмигәнликини, мәлум бир вастичи ширкәтниң өзлиригә йеқинлишип, бу ишчиларни тәминлигәнликини, тохтамни мушу вастичиләр билән түзгәнликини ейтқан. Бирақ у бу вастичи ширкәтниң исмини ашкарилашни халимиған. Ширкәт баянатчиси йәнә бу уйғур ишчиларниң хитай ишчиларға охшаш муамилидин бәһриман болидиғанлиқини, уларға мәҗбурий әмгәкчи қатарида муамилә қилинмайдиғанлиқини илгири сүргән.

Һалбуки, ройтерс агентлиқиниң игилишичә, бу уйғур ишчилар айрим ятақханиларда ятидикән, айрим ғизалинидикән. Давамлиқ сақчи вә көзәткүчи назаритида туридикән. Ройтерс агентлиқи зиярәт қилған бир қанчә вастичи ширкәтләрдин бири һәтта "уйғур ишчилар ширкәтләр үчүн һәммидин қолайлиқ ишчилар. Чүнки уларниң һәммә нәрсисини һөкүмәт орунлаштуриду," дегән.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса әпәнди мана буниң хәлқаралиқ ширкәтләрниң пайда-мәнпәәтни виҗданниң алдиға қоюватқанлиқини көрситип беридиғанлиқини әскәрткән. У америка һөкүмити буни кишиләр яки ширкәтләрниң виҗданиға ташлап қоймай, дәрһал "уйғур мәҗбурий әмгикигә тақабил туруш қануни" ни мақуллап, буниңға қанун арқилиқ тақабил туруши керәк, деди.

Ройтерс агентлиқи юқириқи "универсал иликтроник мәһсулатлири" намлиқ бу тезгинәк ширкити мал тәминләйдиған соний, самсуң вә микрософт, LG қатарлиқ хәлқаралиқ телевизор вә техника ширкәтлириниң вәқә һәққидики инкасини сориған. Соний ширкити юқириқи ширкәткә бивастә баһа бериштин өзини қачурған вә "әгәр һәр қандақ тәминлигүчи ширкәтниң мәҗбурий әмгәк ишлитишни чәкләйдиған һәрикәт мизаниға зор дәриҗидә хилаплиқ қилғанлиқи җәзмләштүрүлгән тәқдирдә, ширкитимиз бу тәминлигүчиләр билән мунасивитини үзиду," дегән.

Микрософтниң баянатчиси өзлириниң 2016-йилидин тартип бу ширкәт билән алақиси йоқлиқини билдүргән. Самсуң ширкитиму баянатида өзлириниң һәрхил шәкилдики мәҗбурий әмгәккә қарши икәнликини ипадилигән. "LG" ширкити болса ройтерс агентлиқиға җаваб қайтурмиған.

Бүгүн америкадики кишилик һоқуқ паалийәтчиси җәвһәр илһамму "муһапизәтчи" гезитидә мәхсус уйғур мәҗбурий әмгики мәсилиси һәққидә мақалә елан қилип, давамлиқ ағзида тоғра гәпни қилсиму, бирақ уни әмәлийәткә айландуралмайватқан хәлқаралиқ ширкәтләрни дәрһал уйғур мәҗбурий әмгикидин пайда елишни тохтитишни, хитайниң өч елиш сиясәтлиридин қорқушниң орниға тарихниң тоғра тәрипидә турушни таллашқа чақирған.

Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң тәтқиқатчиси мая ваңму сөзидә уйғур мәҗбурий әмгикигә қарши көрәш қилиш үчүн "уйғур мәҗбурий әмгикини чәкләш қанун лайиһәси" ни дәрһал мақуллаш билән биргә, тәминләш зәнҗирлиригә қаритилған башқуруш күчәйтилиши керәк, деди. У мундақ деди: "мәнчә, бу җәһәттә қилинишқа тегишлик нурғун хизмәтләр бар. Болупму тәминләш зәнҗирлиригә қаритилған қанун-түзүмләр бекитилиши, уларни тәкшүрүш вә қануний җавабкарлиққа тартиш күчәйтилиши керәк."

Ройтерс агентлиқи уйғур мәҗбурий әмгики вә уйғур ишчилар һәққидә хитайниң инкасини сориған болсиму, әмма хитай ташқий ишлар министирлиқи уларниң зиярәт тәлипини рәт қилған һәмдә хитайда уйғурларға қарита мәҗбурий әмгәк сияситиниң йоқлиқини илгири сүргән.

Америка ташқий ишлар министирлиқи бу һәқтә ройтерс агентлиқиға қайтурған язма баянатида, әгәр шундақ болған тәқдирдә, буниң американиң мәҗбурий әмгәк вә адәм әткәсчиликигә мунасивәтлик қанунлириға хилап икәнликини ейтқан.

Америка кеңәш палата әзаси марко рубийому бу һәқтә тивиттерда "американиң ‹универсал иликтроник ширкити' өзиниң уйғур мәҗбурий әмгикини ишләткәнликини етирап қилди. Президент байден мән тәшәббус қиливатқан ‹уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қануни' ни қоллаш арқилиқ, юқириқи бу ширкәтни җавабкарлиққа тартиши керәк," дәп чақириқ қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт