Amérika shirkitining xitaydiki zawutlirida Uyghur mejburiy emgekchiliri barliqining ashkarilinishi zor inkas qozghidi

Muxbirimiz irade
2021-10-08
Share
Amérika shirkitining xitaydiki zawutlirida Uyghur mejburiy emgekchiliri barliqining ashkarilinishi zor inkas qozghidi Amérikadiki "Uniwérsal iliktoron mehsulatliri" (Universal Electronics) shirkitining xitayning jenubidiki gu'angshining chinjow shehirige jaylashqan zawuti.
Social Media

Roytérs agéntliqi 7-öktebir élan qilghan mexsus xewerdin melum bolushiche, amérikadiki tézginek yasap satidighan "Uniwérsal iliktoron mehsulatliri" (Universal Electronics) shirkiti yüzligen Uyghur ishchisini xitayning jenubidiki gu'angshining chinjow shehirige jaylashqan zawutida ishleshke yötkesh heqqide Uyghur éli da'iriliri bilen kélishim tüzgen. Mezkur shirketning özi buni roytérs agéntliqigha delilligen bolup, bu amérika shirkitining mejburiy emgekke chétilghanliqi heqqide tunji delillen'gen weqe iken.

Melum bolushiche, bu tézginek shérkiti soniy, samsung we mikrosoft, LG qatarliq xelq'araliq téléwizor we téxnika shirketlirini tézginek bilen teminleydighan shirket bolup, ular az dégende 400 neper Uyghur ishchini yallighan we bu ishchilarning hemmisi xotendin kelgen iken.

Chinjuw we Uyghur rayonidiki yerlik emeldarlarning sözliri hemde hökümet uqturushi we yerlik taratqularning xewiridin ashkarilinishiche, bu Uyghur ishchilar xoten shehiridin chénjuwdiki zawutqa saqchilarning bashqurushida ayropilan arqiliq yötkelgen we yötkesh heqqini Uyghur rayonluq hökümet da'iriliri töligen. 2020-Yili 2-ayda chinjow saqchisining ijtima'iy alaqe hésabatigha yollan'ghan uqturush we resimlerdin melum bolushiche, bu ishchilar ayropilan arqiliq chénjuwgha kelgendin kéyin, aptoboslargha olturghuzulup saqchi mashinilirining qorshawida za'uwtqa apirilghan iken.

Mezkur xewer élan qilin'ghandin kéyin, bashqa xelq'araliq axbaratlarning hem shundaqla ijtima'iy tor betlerde zor inkas qozghidi. Amérikadiki kishilik hoquqni közitish teshkilatining tetqiqatchisi maya wangning qarishiche, bu weqe amérikaning xitaydiki mejburiy emgek mesilisi bilen keng kölemde we yer shariwiy asasta küresh qilishi kéreklikini körsitip béridiken.

U mundaq dédi: "Bilginimizdek, dunyaning eng chong teminlesh zenjiri bolghan xitay omumiy jehettin kishilik hoquq yoq déyerlik bir dölet. Bu yerde ishchilar hoquqini qoghdaydighan musteqil ishchilar uyushmiliri yoq. Mejburiy emgek intayin keng tarqalghan we Uyghur mejburiy emgek mesilisi bular ichidiki eng éghiri. Biz shunga amérikaning anda-sanda jaza tedbirlirining xitaydiki mejburiy emgekni ayaqlashturghili bolmaydighanliqini tekitlep kelduq. Bu weqe bizge shuni éniq körsitip bériduki, amérika xitaydin ibaret bu kishilik hoquq depsendichisge keng kölemde taqabil turush we bashqa döletler bilen birlikte yer shariwiy asasta taqabil turushning yolini izdishi kérek. Emgekchiler hoquqigha jiddiy qarishi, xelq'araliq tijarette emgek hoquqini depsende qilghuchilarni jazalaydighan sistémilarni qurup chiqishi kérek."

Derweqe, amérika hökümiti we yawropadiki bir qisim döletler hem hökümetler Uyghur mejburiy emgikini cheklesh üchün bir qisim jaza tedbirlirini qollan'ghan bolsimu, buning ünümining cheklik boluwatqanliqi melum. Téxi mushu ayning béshida xitaydiki taratqularda xotenlik mutellip imin isimlik kishi da'irilerning özini mejburiy emgek üchün xitay ölkilirige ewetmekchi boluwatqanliqini, biraq balilirining kichiliklikini dep ichkirige bérishni xalimaydighanliqini éytqan bir widiyo tarqilip, xitayda bu tüzümning hélihem ijra qiliniwatqanliqini ashkarilap bergen idi.

Melum bolushiche, hazir amérikaning "Uniwérsal iliktoron mehsulatliri" shirkitining chénjowdiki zawutida 365 neper Uyghur ishchisi ishleydiken. Shirketning bayanatchisi roytérs agéntliqigha qilghan sözide, özlirining bu ishchilar bilen biwaste toxtam tüzmigenlikini, melum bir wastichi shirketning özlirige yéqinliship, bu ishchilarni teminligenlikini, toxtamni mushu wastichiler bilen tüzgenlikini éytqan. Biraq u bu wastichi shirketning ismini ashkarilashni xalimighan. Shirket bayanatchisi yene bu Uyghur ishchilarning xitay ishchilargha oxshash mu'amilidin behriman bolidighanliqini, ulargha mejburiy emgekchi qatarida mu'amile qilinmaydighanliqini ilgiri sürgen.

Halbuki, roytérs agéntliqining igilishiche, bu Uyghur ishchilar ayrim yataqxanilarda yatidiken, ayrim ghizalinidiken. Dawamliq saqchi we közetküchi nazaritida turidiken. Roytérs agéntliqi ziyaret qilghan bir qanche wastichi shirketlerdin biri hetta "Uyghur ishchilar shirketler üchün hemmidin qolayliq ishchilar. Chünki ularning hemme nersisini hökümet orunlashturidu," dégen.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa ependi mana buning xelq'araliq shirketlerning payda-menpe'etni wijdanning aldigha qoyuwatqanliqini körsitip béridighanliqini eskertken. U amérika hökümiti buni kishiler yaki shirketlerning wijdanigha tashlap qoymay, derhal "Uyghur mejburiy emgikige taqabil turush qanuni" ni maqullap, buninggha qanun arqiliq taqabil turushi kérek, dédi.

Roytérs agéntliqi yuqiriqi "Uniwérsal iliktronik mehsulatliri" namliq bu tézginek shirkiti mal teminleydighan soniy, samsung we mikrosoft, LG qatarliq xelq'araliq téléwizor we téxnika shirketlirining weqe heqqidiki inkasini sorighan. Soniy shirkiti yuqiriqi shirketke biwaste baha bérishtin özini qachurghan we "Eger her qandaq teminligüchi shirketning mejburiy emgek ishlitishni chekleydighan heriket mizanigha zor derijide xilapliq qilghanliqi jezmleshtürülgen teqdirde, shirkitimiz bu teminligüchiler bilen munasiwitini üzidu," dégen.

Mikrosoftning bayanatchisi özlirining 2016-yilidin tartip bu shirket bilen alaqisi yoqliqini bildürgen. Samsung shirkitimu bayanatida özlirining herxil shekildiki mejburiy emgekke qarshi ikenlikini ipadiligen. "LG" shirkiti bolsa roytérs agéntliqigha jawab qayturmighan.

Bügün amérikadiki kishilik hoquq pa'aliyetchisi jewher ilhammu "Muhapizetchi" gézitide mexsus Uyghur mejburiy emgiki mesilisi heqqide maqale élan qilip, dawamliq aghzida toghra gepni qilsimu, biraq uni emeliyetke aylanduralmaywatqan xelq'araliq shirketlerni derhal Uyghur mejburiy emgikidin payda élishni toxtitishni, xitayning öch élish siyasetliridin qorqushning ornigha tarixning toghra teripide turushni tallashqa chaqirghan.

Kishilik hoquqni közitish teshkilatining tetqiqatchisi maya wangmu sözide Uyghur mejburiy emgikige qarshi köresh qilish üchün "Uyghur mejburiy emgikini cheklesh qanun layihesi" ni derhal maqullash bilen birge, teminlesh zenjirlirige qaritilghan bashqurush kücheytilishi kérek, dédi. U mundaq dédi: "Menche, bu jehette qilinishqa tégishlik nurghun xizmetler bar. Bolupmu teminlesh zenjirlirige qaritilghan qanun-tüzümler békitilishi, ularni tekshürüsh we qanuniy jawabkarliqqa tartish kücheytilishi kérek."

Roytérs agéntliqi Uyghur mejburiy emgiki we Uyghur ishchilar heqqide xitayning inkasini sorighan bolsimu, emma xitay tashqiy ishlar ministirliqi ularning ziyaret telipini ret qilghan hemde xitayda Uyghurlargha qarita mejburiy emgek siyasitining yoqliqini ilgiri sürgen.

Amérika tashqiy ishlar ministirliqi bu heqte roytérs agéntliqigha qayturghan yazma bayanatida, eger shundaq bolghan teqdirde, buning amérikaning mejburiy emgek we adem etkeschilikige munasiwetlik qanunlirigha xilap ikenlikini éytqan.

Amérika kéngesh palata ezasi marko rubiyomu bu heqte tiwittérda "Amérikaning 'uniwérsal iliktronik shirkiti' özining Uyghur mejburiy emgikini ishletkenlikini étirap qildi. Prézidént baydén men teshebbus qiliwatqan 'Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni' ni qollash arqiliq, yuqiriqi bu shirketni jawabkarliqqa tartishi kérek," dep chaqiriq qilghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet