Айтурған һәсанова өзигә, вәтинигә һәм сәнитигә садиқ һәқиқий сәнәт пешваси иди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-03-02
Share
ayturghan-hesenowa.jpg Оттура асиядики тонулған уйғур сәнәт пешвалиридин айтурған һәсанова ханим тонулған композитор абләһәт исламофниң аилиси билән.(Вақти вә орни ениқ әмәс)
RFA/Gülchéhre

Чәтәлләрдә яшаватқан уйғур сәнәткарлири арисида пешқәдәм, атақлиқ сәнәткар вә нахшичи сүпитидә уйғур елиниң ичи-сиртиға тонулған айтурған һәсәнова 2-март күни 87 йешида һаят йолини ахирлаштурди. “сеғиндиңму?” қатарлиқ нәччә онлиған нахшилири билән уйғур хәлқиниң йүрикини чәккән, өзбекистан җумһурийитиниң хизмәт көрсәткән артиси айтурған һәсәнованиң вапати чәтәлләрдики, болупму оттура асия җумһурийәтлиридики уйғурларни матәмгә чөмдүрди.

Һаятиниң 70 йилидин көпрәкини сәһнидә өткүзгән айтурған һәсанова 1933-йили ғулҗида туғулған болуп, 11, 12 яшлиридин тартипла, хәлқ арисида вә мәшрәп паалийәтлиридә өзи өгинивалған или нахшилирини, муқамларни иштияқ билән ейтип көзгә көрүнүшкә башлиған. У, 1950-йиллири уйғур пешқәдәм сәнәткарлири, роза тәмбүр, зикри әлпәтта, һүсәнҗан җамиларни устаз тутуп вә улар билән сәһниләрдә хәлқ нахшилирини орундап тездинла хәлқ сөйгән нахшичиға айланған.

Айтурған һәсәнова мәдәнийәт-сәнәт сепидикиләр бастуруш вә күрәш нишаниға айланған мәзгилләрдә, йәни 1962-йили, башқа йүзлигән миңлиған уйғурларға охшаш вәтинини тәрк етип совет иттипақиға көчүп кетишкә мәҗбур болған.

1970-Йилларниң алди-кәйнидә айтурған һәсәнова ташкәнттә тәшкилләнгән уйғур муқам ансамбилиға тәклип қилинип, талантлиқ сазәндә мәттаһир һәсәнниң йетәклишидә совет иттипақи уйғурлири ичидики тонулған муқамчилардин султан мәмәт, қадир рази, әркин юнусоф қатарлиқ сәнәткарлар билән бирликтә он икки муқамни ейтиш вә пластинкиға елиш һәм рәтләш хизмәтлиригә қатнашқан. Ташкәнттики өзбекистан радио телевизийә комитети қармиқида қурулған уйғур нахша музика ансамбилда ғоллуқ нахшичи болуп хизмәт көрсәткән айтурғанниң тунҗи хас нахша пластинкиси 1976-йили рәсмий тарқитилған болуп, шуниңдин кейин униң нами кәң тонулушқа башлиған. Айтурған һәсәнованиң қошқан төһписи үчүн өзбекистан иттипақдаш җумһурийити униңға хизмәт көрсәткән артис унванини бәргәникән.

Айтурған ханимниң йеқинқи 10 йиллар ичидә йеши 80 гә йеқинлашқанда тетик сеймаси, тәсирчан авази билән ейтқан “сеғиндиңму” дегән нахшилири қайтидин уйғур елиниң ичи вә сиртидики уйғурлар арисида алқишқа еришкәниди.

Илгири бир қанчә иҗтимаий таратқуларниң зияритини қобул қилған айтурған ханим өзини бу син хатирилиридә мундақ тонуштуриду.

Совет иттипақи йиқилған 1990-йиллардин кейин болса, айтурған ханим ансамбилниң тарқилиши билән тәң кәспий вә шәхсий һаятида зор риқабәт һәм мүшкүлләргә дучар болған. Айтурған ханимниң һаятиниң ахирқи күнлиригичә униң билән сирдаш болуп өткән, униң аиливи достлиридин қирғизистандики әхтәр әхмәтова ханим мәрһумә айтурған һәсәновани сеғиниш ичидә әслиди. Униң билдүрүшичә, уйғурниң һармас күйчиси айтурған һәсанова ханим ахирқи өмрини қирғизистанниң қарабалта шәһиридики оғлиниң аилисидә өткүзгән.

Оттура асияда тонулған композитор абләһәт исламоф өзиниң “сеғиндиңму?” дегән иҗадийитини айтурғам һәсанова үчүн иҗад қилғанлиқини ейтиду. У: “айтурған һәсанова өзигә, вәтинигә һәм сәнитигә садиқ һәқиқий сәнәт пешваси иди” дәйду.

Алмутадики җумһурийәтлик уйғур тиятирниң режиссори, язғучи сумбат ғениярова ханим зияритимизни қобул қилип, өзиниң устаз айтурған ханим билән узун йиллиқ сөһбәтдаш болуш җәрянида алған тәсиратлири асасида язған “артис” романиниң әсли баш персонажи дәл айтурған ханим икәнликини баян қилди. Айтурған ханимниң ейтқан нахшилиридики пурақ вә өзгичә услуб һәққидә көз қарашлирини баян қилған сумбат ханим йәнә: “униң нахшилиридики пәрқлиқ тәсирчан күчниң асаси сеғиниш йәни вәтинигә болған сеғиниш, шуңа уни һечким дориялмайду, у йеганә иди” дәйду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт