Tutqundiki meshhur Uyghur ziyaliylirining chet'ellerdiki perzentliri ata-anisining qismetlirini dunyagha anglatti

Muxbirimiz sada
2019-08-19
Élxet
Pikir
Share
Print
Kamaltürk yalqun bir awaz bir qedem resim körgezmiside amérika tashqi ishlar ministirliqidiki tim nelson ependi bilen. 2019-Yili mart, washin'gton.
Kamaltürk yalqun bir awaz bir qedem resim körgezmiside amérika tashqi ishlar ministirliqidiki tim nelson ependi bilen. 2019-Yili mart, washin'gton.
RFA/Eziz

Xitayning Uyghur diyaridiki zor kölemlik tutqun siyasitining netijiside her sahedin yétishken Uyghur serxillirining beziliri tuyuqsiz yoqap ketken bolsa, bezilirige herxil jazalarning höküm qilin'ghanliqi ilgiri sürülmekte. Xitayning ziyankeshlikige uchrighan Uyghur serxillirining chet'ellerde yashawatqan perzentliri öz ata-anilirining ehwali heqqide guwahliq bérip, pütün dunyaning ulargha bolghan diqqet-étibarini qozghimaqta.

Yéqinda "Nyu-york waqti" gézitide bir widiyoluq xewer élan qilin'ghan bolup, uningda nöwette chet'elde oquwatqan we xizmet qiliwatqan üch neper Uyghur yashning xitay hökümiti teripidin tutqun qilin'ghan ata-aniliri heqqidiki hékayisi tonushturulghan.

Mezkur widiyo eng awwal adil élham isimlik Uyghur yashning tutqun qilin'ghan apisi bilen eng axirqi qétim körüshken waqti bilen bashlinidu. 2017-Yili 12-ayning 31-künidiki bu körüshüshte adil élhamning apisi uninggha emdi özliri bilen alaqileshmeslikke, eger birer ish bolsa özliri uni izdeydighanliqini bildüridu.

Adil élham widiyoda qilghan sözide yene munularni bildüridu: "Méning bir dostum manga ata-anamning 'öginishte' ikenlikini bildürdi. Halbuki, men 'öginish' dégen bu sözning heqiqiy menisini bilimen, u emeliyette qayta terbiye lagéridur. Men bir kéchidila hemme nersemdin (ata-anamdin) ayrildim. Ular peqet Uyghur musulmanliri bolghanliqi üchün, hökümet ularni sewebsiz tutqan."

"Nyu-york waqti" gézitide ata-anisining ehwalini anglatqan adil élham 19-awghust radiyomiz ziyaritini qobul qilip, ata-anisi heqqide téximu köp tepsilatlarni sözlep ötti.

Uning déyishiche, uning dadisi élham rozibaqi xoten qaraqash nahiye yerlik baj idarisining mu'awin bashliqi bolup ishligen we 4 yil ilgiri pénsiyege chiqqan iken. Adil élhamning apisi ziminnisa memet'eysa qaraqash nahiyelik medeniyet yurtining bashliqi bolup ishligen iken. U pénsiyege chiqishqa teyyarliq qiliwatqan mezgilde "Oghlini chet'elge oqushqa chiqarghan" dégen bahane bilen er-ayal ikkilisi tutqun qilin'ghan we ayrim-ayrim 10 yil we 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan.

"Nyu-york waqti" gézitidiki widiyoda adil élhamdin kéyinla Uyghur diyarida özining ötkür yazmiliri bilen jama'etchilikke tonulghan Uyghur ziyaliysi yalqun rozining nöwette amérikada yashawatqan oghli kamaltürükning hékayisi anglitilidu.

Kamaltürük yalqunning bildürüshiche, u dadisi bilen körüshken waqtida dadisi da'im uning bilen kéyin paranglishishni éytqan. Halbuki, yalqun rozining oghligha qilghan bu sözi uning axirqi qétimliq sözi bolup qalghan.

U mezkur widiyoda Uyghurlarning hazirqi ehwali heqqide söz qilip mundaq dégen: "Men tonuydighan kishilerning köpinchisi tutqun qilinip lagérgha ekitiliptu. Men hazir Uyghurlarning barliq ijtima'iy chembiriki yoqilip ketkendek héssiyatta boluwatimen."

Mezkur widiyoda kamaltürük dadisi tutulup bir yildin artuq waqit ötkendin kéyin, dadisining 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliq heqqide melumat tapshuruwalghanliqini éytidu.

19-Awghust radiyomiz ziyaritini qobul qilghan kamaltürük yalqun yéqinda dadisi heqqide igiligen eng yéngi uchur heqqide tepsiliy melumat berdi.

"Nyu-york waqti" gézitidiki widiyoluq xewerde guwahliq bergen Uyghur yashlarning yene biri shinjang uniwérsitétining proféssori, doktor rahile dawutning nöwette amérikada yashawatqan qizi eqide polattur. U sözide apisining uninggha özining béyjinggha baridighanliqini bildürüp ündidarda uchur qaldurghanliqini hemde buning apisi rahile dawutning özige qaldurghan eng axirqi uchuri ikenlikini bayan qilidu.

Eqide polat apisining nöwettiki ehwalidin xewerdar bolalmighanliqidin endishilinip, mundaq deydu: "Apamning ölük yaki tiriklikini bilelmiginim méni bekla qiynawatidu. Men uning hazir néme ish qiliwatqanliqini, néme yewatqanliqini bilmeymen. Méning oylaydighinim, apamning yetküdek kiyim-kéchekliri barmidu? shu lagérdiki saqchilar apamni qiynawatqanmidu?"

Eqide polat widiyodiki sözide yene munularni qeyt qilidu: "Men bir yaman chüsh kördüm, uningda men tutqun qilinip xitaygha yolliniptimen hemde tutup turush lagérigha qamiliptimen. Men bek qorqup kétiwatimen."

19-Awghust küni eqide polat radiyomiz ziyaritini qobul qilip, apisi heqqide téxiche birer yéngi xewer yoqluqini bildürdi.

"Nyu-york waqti" gézitide élan qilin'ghan mezkur widiyoning axirida kamaltürük yalqun özining siyasiydin xaliy bir ademdin dadisi seweblik bir siyasiy pa'aliyetchige aylan'ghanliqi heqqide söz qilip, mundaq deydu: "Mushu künlerde men wetenni séghin'ghan waqtimda men qilalaydighan eng yaxshi ish dadamgha we jaza lagérlirigha qamalghan milyonlighan Uyghur üchün birer ish qilip bérishtur dep oylaymen."

Shu qatarda adil élhammu pütün dunyagha muraji'et qilip, mundaq deydu: "Mezkur widiyoni körgen bolsanglar, özünglar turushluq jaydiki sénatorlar bilen alaqilishinglar. Uningdin bashqa amérika hökümitige Uyghurlargha yardem qilish heqqide teklip sununglar. Chünki Uyghurlar tutup turuluwatqan jay 'qayta terbiye lagéri' emes, belki türmidur."

Pikirler (0)
Share
Toluq bet