Mes'ut özilining "Sherqi türkistan chaqiriqi" zor ghulghula qozghidi

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2019-12-16
Share
mesut-ozil-tesiri.jpg Namayishchilar gérmaniye arsénal putbol kulubining topchisi mesut özilning ijtima'iy taratqularda Uyghurlar üchün qilghan chaqiriqigha rehmet éytip lozunkilarni kötürüwalghan körünüsh. 2019-Yili 14-dékabir, istanbul.
AFP

13-Dékabir gérmaniyelik meshhur türk putbolchi mes'ut özil tiwittér, féysbuk, inistigram qatarliq ijtima'iy taratqulardiki shexsiy hésabida Uyghur mesilisi üstide toxtilip, xitay hökümiti we buninggha süküt qilghan musulman dunyasini qattiq eyibligen. Mes'ut özilning ijtima'iy taratqularda qattiq ghulghula qozghighan mezkur bayani xelq'araliq taratqularningmu jiddiy diqqitini tartqan.

Mes'ut özilning bayanida "Qur'anlar köydürülüwatidu, meschitler yiqiliwatidu, medrisiler chekliniwatidu, diniy ölimalar öltürülüwatidu, erler lagérlargha soliniwatidu, ularning ornigha xitay erliri a'ililerge yerleshtürülüwatidu, acha-singillar xitay erliri bilen öylinishke mejburliniwatidu" dégen jümliler yer alghan. Mes'ut özil yene Uyghur mesilisige süküt qiliwatqan musulman dunyasini tenqidlep mundaq dégen: "Gherb taratqulirida, gherb döletliride bu mesililer küntertipke kéliwatqanda musulman döletler we taratqular qeyerde?! ular zulum boluwatqan yerde terepsizlik qilishning nomussizliq ikenlikini bilmemdu?"

Mes'ut özilning sherqi türkistan heqqidiki inkasidin kiyin u top tépiwatqan arsénal kulubi bayanat élan qilip, mes'ut özilning mezkur köz qarishining peqet özigila wekillik qilidighanliqini, arsénal putbol kulubining siyasetke arilashmaydighanliqini éytqan. Arsénalning mezkur bayanati xelq'araliq taratqular we ijtima'iy alaqe wasitiliride qattiq tenqidlen'gen.

Xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi géng shu'ang 16-dékabir küni muxbirlarning so'aligha jawab bergende: "Shinjang junggoning ayrilmas bir qismi. Junggo tarixida shinjang ezeldin 'sherqiy türkistan' dep atalghan emes. Biz mes'ut özilning shinjanggha kélip körüp béqishini qarshi alimiz. Eger uningda aq-qarini ayriyalighudek, adaletni yaqliyalighudek wijdan we prinsip bolidighan bolsa, u 'pütünley bashqiche bir shinjang' ni köridu," dégen. 15-Dékabir xitay kompartiyesining awazi hésablinidighan "Yer shari waqit géziti" birleshme obzor élan qilip, mes'ut özilini xitaygha düshmenlik qilip jihadi guruppilargha yardem bérishni we musulman dunyasida shinjang mesilisi tüpeyli xitaygha qarshi nepret shekillendürüshni meqset qilghan dep eyibligen. Xelq'araliq axbarat wasitiliri we ijtima'iy taratqularda qattiq ghulghula qozghalghandin kiyin xitayning dangliq ijtima'iy taratqusi - wiyboda mes'ut özilge qarshi teshwiqat kücheygen bolup, xitay merkizi téléwiziye istansisi tenterbiye qanilida tarqitidighan manchéstér we arsénal kulubi otturisidiki musabiqeni tarqitishni bikar qilghan. "Yer shari waqit géziti" ning tiwittér hésabida éytilishiche, mezkur musabiqini tarqitishni bikar qilishning sewebi mes'ut özilining inkasi seweblik iken. Shenbe küni xitaydiki izdesh matorlirida eng yuqiri orun'gha chiqqan mes'ut özilning ismi yekshenbe künidiki "Eng köp izden'genler" tizimlikide orun almighan.

Xitayning intérnét cheklimisi dunyada eng köp munazire boluwatqan témilardin biri bolup, 16-dékabir amérikaning xitayda turushluq elchixanisi tiwittér hésabida mundaq dégen: "Xitayning tor cheklimisi yershariwiy mesilidur. Yéngi bir doklatta éytilishiche, xitay dunyadiki intérnétqa eng éghir bisim ishlitidighan dölet bolup, hetta xitay térritoriyesining sirtidiki insanlarmu bixeter emes."

Mes'ut özilning chaqiriqi ijtima'iy taratqularda zor ghulghula qozghighandin kiyin gérmaniyelik rep naxshichi kapital biro inistagramdiki bash süritige sherqi türkistan jumhuriyitining bayriqini chiqiriwalghan. Misirning sabiq dölet komandisining dangliq putbolchisi muhemmet ebu türeyke melum bir téléwiziye ziyaritide mes'ut özilini: "Jesur pozitsiyesi bilen tenterbiyechilerge ülge boldi" dep teripligen. Ijtima'iy taratqu wasitiliride yene nurghun tor cholpanliri, komédiye artisliri, modéllar, tenheriketchiler we ijtima'iy taratqu sehipiliri keyni-keynidin Uyghurlarning bügünki weziyitini anglitidighan inkaslarni we süretlik chaqiriqlarni hembehirleshke bashlighan. Türkiyede dangliq kino artisi nejati shashmaz we dangliq türk rok naxshichisi haluk lewenit ijtima'iy alaqe wasitiliridiki shexsi hésablirida Uyghurlarning zulumgha uchrawatqanliqini ipadilep, Uyghur mesilisi heqqide köz qarshini ortaqlashqan.

Közetküchlerning qarishiche moda, sen'et we tenterbiye qatarliq sahelerde közge körün'gen dangliq shexslerning Uyghur mesilisi üstide inkas bildürüshi Uyghur mesilisining xelq'aralishishida intayin muhim rol oynaydiken.

Biz ijtima'iy taratqularda dangliq shexslerge Uyghur mesilisi üstide inkas bildürüshni telep qilish herikiti qozghighan Uyghur agéntliqining qurghuchisi tahir imin ependimni ziyaret qilduq. Tahir imin ependi dangliq shexslerning Uyghur mesilisige qarita inkas bildürüshning ehmiyiti we Uyghur mesilisining xelq'aralishishida oynaydighan roli toghrisida toxtilip, mundaq dédi: "Meshhur shexslerning Uyghur mesilisige inkas bildürüshining ehmiyiti intayin zor. Buningda mundaq üch xil amilni nezerdin saqit qilmasliq kérek. Birinchidin meshhur shexsler jem'iyette étirap qilinidighan, jem'iyette nurghun qollighuchiliri we qarshi turghuchiliri bolghan, jem'iyetning diqqitini tartidighan fokus nuqtisi bolush ewzellikige ige. Bu xil ehwalda birinchi xil teripi kishilerni egeshtürüsh, qollighuchilirini, mestanilirini Uyghur mesilisini qollashta righbetlendürüsh. Mesilen, mes'ut özilining putbol mestanilirimu Uyghur mesilisini qollap, xitay hökmitini eyibleydighan egeshme mezmunlarni qayta qayta yollidi. Yighinchaqlighanda, birinchisi qollash we egishishtur. Ikkinchisi, ghayet zor munazire qozghash. Meyli qollighuchi yaki yaxshi körmeydighanlar otturisida bolsun, ikki terep otturisida munazire qozghaydu. Bu munazirining ehmiyiti, kishilerge taratquda, namayishlarda, ilmiy maqalilerde bildürelmigen mesililerni awam xelqqe bildürüsh rolini öteydu. Buning munazire roli intayin chong.

Üchinchisi, eger meshhur shexsning bayanati keskin we qattiq bolghanda xelq'araliq sürkilish we mesililerge seweb bolushi momkin."

Tahir imin ependim ziyaritimiz dawamida yene muhim misallar bilen mes'ut özili seweb bolghan xelq'araliq sürkilishni izahlap berdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet