Mesut özilning Uyghurlar heqqidiki tiwittir uchuridin kéyin némiler boldi?

Muxbirimiz irade
2019-12-16
Share
mesut-ozil-sherqiy-turkistan-twitter.jpg Gérmaniyelik meshhur türk putbolchi mes'ut özil tiwittérgha chiqarghan Uyghur mesilisi toghrisidiki chaqiriqi. 2019-Yil 13-dékabir.
Social Media

Gérmaniye puqraliqidiki türklerdin bolghan dunyagha dangliq putbol cholpini, arsénal putbol kulubining yuqiri bahaliq topchilirining biri, dep qarilidighan mesut özil jüme künidiki yollanmisi arqiliq dunyada Uyghurlar uchrawatqan zulumgha qarshi awaz chiqarghan we jümlidin bu mesilige qarita xelq'araliq diqqet qozghighan sanaqliq dangliq shexslerning biri bolup qaldi.

Tiwittir, féysbuk we instagram qatarliq ijtima'iy tor betlerde 70 milyondin oshuq egeshküchisi bolghan mesut özilning jüme künidiki "Ey sherqiy türkistan, ümmetning qanighan yarisi, erziyetlerge qarshi tirejewatqan mujahid we mujahideler topi. Islamdin mejburiy uzaqlashturghuchilargha qarshi yégane halda küresh qiliwatqan shanliq möminler" dégen jümliler bilen bashlan'ghan bu yollanmisi qisqa waqit ichide zor inkas qozghidi. Uning bu yollanmisi "Nyu-york waqti" géziti, "Wal-strit zhurnili", "NBC Xewerliri", engliyening "Muhapizetchi" géziti, "Sky Xewerliri" qatarliq nurghun xelq'araliq metbu'atlardimu élan qilindi.

"Wal-sitrit zhurnili" bu heqtiki "Putbol cholpini mesut özil xitayni Uyghurlargha qiliwatqan bésimi tüpeyli eyiblidi" mawzuluq xewiride, londondiki "Arsénal putbol kulubi" ning xitayda nahayiti söyülidighan bir kulubliqini we bu kulubning nahayiti qimmet bahaliq topchilirining biri bolghan mesut özilning xitay hökümitini we musulman dunyasini Uyghurlargha qiliniwatqan zulum mesiliside eyiblep otturigha chiqqan dangliqlarning birige aylan'ghanliqini bayan qilghan.

Amérikadiki Uyghur adwokat nuriy türkel ependining bildürüshiche, mesut özilning otturigha chiqishi addiy bir mesile bolup qalmay, belki u bir insanning insaniy qimmet bilen pul-bayliq arisida qilghan nahayiti muhim bir tallishi bolup hésablinidiken.

Nuriy türkel ependi mesut özilge oxshash cholpanning bayanining Uyghur mesilisini tonutushta we musulman dunyasida bir ammiwi heriketning qozghilishigha türtke bolushi mumkinlikini bildürdi.

Derweqe, mesut özilning mezkur twittir bayanati chet'ellerdiki türk we musulman jama'itige küchlük tesir körsetken. Shu kündin kéyin gérmaniyediki türk we bashqa musulman jama'iti arisida ijtima'iy taratqulardiki bash süritini ay-yultuzluq kök bayraqqa özgertish we bu heqte sözlesh qatarliq Uyghurlarni qollaydighan bir qatar heriketlerning meydan'gha kelgenliki melum.

Mesut özilning tiwittir yollanmisi xitayni qattiq xapa qilghan. 14-Dékabir küni xitayning yershari waqti géziti derhal ingilizche xewer teyyarlap mesut özilning "Xitay putbol mestanilirini ümidsizlendürüp, ularning héssiyati bilen oynashqanliqini" bildürdi. Uningda yene, mesut özilning "Shinjang" ni "Sherqiy türkistan" dep atighanliqi alahide tenqidlinip, dunyada "Sherqiy türkistan" dep bir yer yoqluqi ilgiri sürülgen.

Gerche, arsénal putbol kulubi mesut özilning yollanmisidin kéyin uzun ötmeyla xitayning wéybo tor bétide xitay tilida bir qisqa bayanat élan qilip: "Bu bayanlar mesut özilning shexsiy köz qarishi, kulubimiz siyasiy mesililerdin xaliy turidu" dep tekitligen bolsimu, biraq yekshenbe küni xitay arsénal-manchistirsheher putbol musabiqisining xitay ékranlirida körsitilishini emeldin qaldurdi.

Amérikadiki nurghun metbu'atlar bu heqtiki xewerliride xitay hökümitining ilgirimu mushundaq wasitilerni qollinip turup, amérika waskétbol kulubi NBA ni jazalighanliqini, xolliywud filim sahesinimu mushu usul bilen kontrol qilip kéliwatqanliqini bayan qilishti. Engliyening "Muhapizetchi" gézitide élan qilin'ghan bu heqtiki bir maqalide özilning bu tiwittir sözige xitay hökümitining we shundaqla arsénal kulubining bergen inkasini mulahize qilip: "Dunya, hazir gherbche démokratiye bilen sherqning hakimmutleqliqi arisidiki idé'ologiye körüshi ichide turuwatidu we tenterbiye saheliri mana bu küreshning meydani" dep mulahize qilin'ghan. Uningda körsitilishiche, xitayning mushu xil heriketliri uning nöwettiki iqtisadiy küchidin kéliwatqan bu qudritini qandaq qolliniwatqanliqini toluq namayan qilip béridiken.

Nuriy türkel ependimu sözide xitay hökümitining iqtisadiy we nopus küchini qollinip turup peyda qiliwatqan tehditige qarshi dunyaning xuddi mesut özildek qarshi turushi kéreklikini eskertti. U "Mesut özil hayatidiki eng ehmiyetlik topni xitaygha qarshi urdi" dep teriplidi. Nuriy ependi yene, hazirghiche arsénal kulubining xitaydin kechürüm sorimighanliqini, emma ilgiri NBA ning kulub namidin kechürüm sorighanliqini sélishturup, buning yéngi bir özgirishliqini tekitlidi.

Derweqe, xitayning "Yershari waqti géziti" bu heqtiki maqaliside mana mushu nuqtini tekitligen. Ular maqaliside "Arsénal kulubi peqet xitayning wéybo tor bétide xitayche qilip mesut özilning shexsiy köz qarishi, dédi. Emma bu xitaydiki top mestanilirining naraziliqini peseytelmeydu. Ular arsénal kulubining ingilizche qilip tiwittir arqiliq xitay xelqidin kechürüm sorishini telep qilmaqta" dep yazghan.

Xitay tashqi ishlar bayanatchisi géng shu'ang 16-dékabir düshenbe küni bu heqtiki bayanatida "Mesut özil qarimaqqa saxta xewerler bilen közi baghlan'ghandek turidu. Uning hökümlirimu bu saxta xewerlerning tesirige uchraptu. Biz uning shinjanggha bérip öz közi bilen u yerdiki weziyetni körüp kélishini ümid qilimiz. . ." dégen.

Xelq'araliq kishilik hoquqni közitish teshkilatining bashliqi kénét ros bolsa 16-dékabir bu heqtiki tiwittir uchurida mesut özilning herikiti arqiliq xitaygha nahayiti muhim signal bérilgenlikini ipade qilghan. U mundaq dégen: "Xitaygha bérilgen signal: bu dunya xitaydin ibaret emes. Biz bir milyon Uyghur we bashqa musulman milletler islam kimlikini öchürüsh üchün qamiliwatqan bir shara'itta, biz hergiz séning bésiminggha tiz pükmeymiz".

Nuriy türkel ependimu sözide mesut özilning bu herikitining örnek xaraktérlik bir heriket ikenlikini tekitlep, "Buning xitaygha béridighan signali intayin küchlük", dep körsetti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet