Әйдизни үзүл-кесил давалайдиған дора дуняға кәлдиму?

Мухбиримиз гүлчеһрә
2014-02-04
Share
eydiz-xitay-dawalash.jpg Әйдиз давалаш мәркизидики һәқсиз давалиниватқан әйдиз бимарлири. 2011-Йили 28-ноябир, әнхуй.
AFP

Йеқиндин буян бәзи радио аңлиғучилиримизниң инкас қилишиға қариғанда, уйғур ели ичи-сиртидики бәзи тор бәт, үндидар қатарлиқ иҗтимаий алақә вастилиридә «әйдиз кесилини үзүл-кесил давалайдиған дора дуняға кәлди» дегән темида учур тарқалған вә бу учур һәбибулла күсәни тәрипидин2013-йили 29-декабир истанбулда ечилған «уйғур академийисиниң 4-қетимлиқ доктур вә магистир оқуғучилар илми муһакимә йиғини» да оттуриға қоюлғанлиқи үчүн, қизиқтуруш күчиниң алаһидә юқирилиқи билән тез сүрәттә муназирә мәйданлириниң баш темисиға айланғанлиқи, һалбуки тилға елинған йәмәнлик диний алим абдулмәҗит зинданиниң ясап чиққан дорисиниң үнүми һәққидә, дәлил-испат, санлиқ мәлуматларниң йетәрлик әмәслики түпәйли, уйғур җәмийитидә әйдиз вә униң дориси һәққидә муҗимәл чүшәнчә, талаш тартиш вә теңирқаш келип чиққанлиқи мәлум. Шу сәвәблик техиму зор күтүлмигән ақивәтләрниң келип чиқишиниң алдини елиш үчүн, нопузлуқ әйдиз мутәхәссислириниң әйдизни үзүл‏-кесил давалайдиған дора дуняға кәлдиму? дегән нуқтида изаһат берип өтүши керәкликини тоғра таптуқ.

Радио аңлиғучи достлар, «әйдиз» йеқинқи 20 йилдин буян уйғур җәмийитигә бәлгилик тәһдит елип кәлгән зор иҗтимаий мәсилиләрниң бири шундақла иҗтимаий алақә васитилириниң омумлишишиға әгишип әйдиз темисида тор бәтләрдә қизғин мәнзириләр давам қилмақта. Бу хил муназириләрдин уйғурларниң әйдиздин ибарәт вабаниң өзигә йеқин икәнликини сезип туруватқанлиқи вә өз әтрапидики муһим иҗтимаий мәсилиләргә даир илмий темиларға болған қизғинлиқиниң юқири көтүрүливатқанлиқидәк бир яхши йүзлинишни әкс әттүрүп бәрсиму, истанбулда һәбибулла күсәниниң «уйғур академийисиниң 4-қетимлиқ доктор вә магистир оқуғучилар илмий муһакимә йиғини» да қилған әйдиз кесилини үзүл-кесил давалайдиған дора дуняға кәлгәнликигә даир сөзлириниң торларда тарқилип бир қисим кишиләрни ишәндүрүп бир мәһәл ғулғула қозғиялиши, йәнила күп сандики кишиләрниң әйдиз билимлири һәққидә мукәммәл чүшәнчигә игә әмәсликиниму чүшәндүрүп бериду.

2014-Йил 16-январ уйғур академийиси өз тор бетидә «диний алим абдулмиҗит зинданиниң ясап чиққан дориси әйдизни тәлтөкүс сақайтиду» дәп ейтилған бу һөкүм сәвәблик бәзи күтүлмигән ақивәтләрниң алдини елиш үчүн, мәхсус изаһат елан қилип уйғурлар мушундақ бир учурниң тарқилип, пикир қалаймиқанлиқи келип чиқишиға сәвәб болғанлиқидәк сәвәнликини етирап қилип вә мушу қетимлиқ муназирә сәвәби билән көңли азар йегән вақти вә зеһни зиянға учриған барлиқ қериндашлардин сәмимийлик билән кәчүрүм сорайдиғанлиқини билдүргән.

Бу мунасивәт билән уйғур академийисиниң рәиси истанбулдики доктор абләт аблани зиярәт қилдуқ.

Доктор абләт әпәнди әйдиз кесилини үзүл-кесил давалайдиған бир дориниң вуҗудқа келиши пүтүн инсанлар вә әйдиз кесилиниң әң еғир тәһдити астида қалған уйғур миллити үчүнму әң гүзәл арманлардин бири болсиму, әмма һәбибулла күсәнниң шәхси көз қарашлириниң, уйғур академийисиниң мәйданиға вәкиллик қилалмайдиғанлиқини тәкитлиди вә уйғур академийисиниң уйғур хәлқини бу һәқтики йеңи һәм тоғра учурлар билән тәминләшкә тиришидиғанлиқини билдүрди.

Йеқинда йәнә уйғур миллитигә күлпәт яғдуруватқан әйдиз апитиниң алдини елиш йолида баш қатуруватқан вәтән ичи сиртидики бир қисим зиялий медитсина саһәсидики илмий хадим һәмдә нопузлуқ уйғур мутәхәссисләрму өзи билгән даиридә «әйдизни үзүл-кесил давалиғили боламду?» дегән темиға изаһат бәргән. Уларниң бири, америка коломбийә университетиниң теббий тәтқиқатчиси доктор мәмәтимин әпәнди. Униң билән бу һәқтә сөһбәт елип бардуқ :

Мутәхәссис мәмәтимин әпәнди өз алдиға елип барған тәкшүрүши нәтиҗисидә, тилға елинған йәмәнлик доригәрлик илми вә диний алим абдулмәҗит зинданиниң ясап чиққан дорисиниң һәқиқәтән бәлгилик бимарларға, бәлгилик дәриҗидә үнүми болсиму, дәлил-испат, санлиқ мәлуматларниң йетәрлик әмәслики түпәйли, «әйдизни тәлтөкүс сақайтиду» дәп ейтилған бу һөкүм хәлқарада ениқ испатланмиғанлиқи үчүн қериндашларниң бу учурға илми позитсийә билән муамилә қилишини тәвсийә қилди.

Аңлиғучилиримизни йәниму мукәммәл вә ишәнчлик җавабқа ериштүрүш үчүн мәхсус әйдиз тәтқиқатини кәсип қилған, мәркизи вашингитондики хәлқаралиқ әйдиз институти баш мудири Carl Schmid әпәндидин охшаш соални соридуқ.

Һазирғичә дуняда әйдизни үзүл кесил давалайдиған дора тепилдиму дегән соалимизға карл әпәнди кәскин һалда «яқ, һазирға қәдәр бу җәһәттә бөсүш характерлик нәтиҗә йоқ, гәрчә әйдиз кесилини клиникилиқ давалашта йеқинқи йилларда қисмән бимарларда бәлгилик үнүм көрүлгән болсиму, әйдиз вирусини тамамән йоқиталайдиған дора тепилмиди» дәп җаваб бәрди.

Биз йәнә ундақта HIV ниң алдини алидиған ваксина барму дегән соални қошумчә соридуқ.

У охшашла «100% үнүмлүк ваксина техи мәйданға кәлмиди, һазирға қәдәр дуня медитсина саһәсидики бу җәһәттә елип берилған тәҗрбиләр һәммиси мәғлуп болди, әлвәттә тәтқиқат давамлишиду» деди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.