Дуня сәһийә тәшкилати рак кесилиниң дуня характерлик тәһдит пәйда қиливатқанлиқини билдүрди

Мухбиримиз ирадә
2014-02-04
Share
urumchi-osme-kesellik-doxturxana-305.jpg Уйғур елидики өсмә кесәлликләр дохтурханисиниң тор бети. 2011-Йили декабир.
www.xjzlyy.com din resimge elinghan

Бүгүн 4- феврал бирләшкән дөләтләр тәшкилати тәрипидин бекитилгән дуня рак кесәлликлири күни. Дуня сәһийә тәшкилати бу мунасивәт елан қилған доклатида, рак кесәлликлири нисбитиниң кейинки 20 йилда йәниму өрләп, инсанларниң һаятиға тәһдит салидиған апәткә айлинидиғанлиқини билдүрди.

Әмма мутәхәссисләр йәнә рак кесәлликлири түриниң йеримидин көпиниң алдини елишқа болидиғанлиқини тәкитләшмәктә. Инсанларниң начар турмуш адәтлирини өзгәртиши вә кесәлликни балдур байқиши болса һаят қутқазғуч ролға игә.

Дуня сәһийә тәшкилати дуня рак кесәлликлири күни мунасивити билән елан қилған доклатида рак кесилини инсанийәтниң һаятиға әң зор тәһдит яритиватқан апәт, дәп көрсәткән. Униңда ейтилишичә, дуня миқясида түрлүк сәвәбләр билән һаятидин айриливатқан һәр 8 кишидин бириниң өлүмигә рак кесили сәвәб болуватқан болса, бундин кейин һәр йили рак кесилигә гириптар болғучилар сани 2012- йилидики 14 милйондин 22 милйонға, рак кесили билән өлгүчиләрниң сани болса охшаш мәзгилдики 2.8 Милйондин 13 милйонға өрләйдикән. Доклатни тәйярлиған мутәхәссисләр рак кесәлликлириниң көпийишиниң кишини чөчүткүдәк дәриҗидә еғирлиқини әскәртип, һәрқайси дөләт һөкүмәтлириниң барлиқ күчини рак кесәлликиниң алдини елиш вә шундақла кесәлликни балдур байқаш хизмәтлиригә қаритиши керәкликини билдүргән.

Рак кесәлликлири яритиватқан омумий иқтисадий чиқим дуня бойичә 16.1 Тирлйон доллар. Иқтисадий бай дөләтләр үчүн еғир йүк болуватқан бу чиқимниң кәмбәғәл дөләтләргә шәкилләндүрүватқан бесими болса интайин еғир. Әмма мутәхәссисләр бундақ бир шараитта инсанларниң өз - өзини рактин қоғдаш еңини йетилдүрүшниң һәл қилғуч рол ойнайдиғанлиқини қаттиқ тәкитлигән. Доклатта ейтилишичә, дунядики рак кесәлликлириниң йеримидин көпрәки алдини елиш тамамән мумкин болидиған түрләрдин болуп, һарақ - тамакини ташлаш, йемәкликтин пәрһиз тутуш, вақти - вақтида саламәтлик тәкшүртүп турушқа охшаш турмуш адәтлирини йетилдүрүш арқилиқму рак кесили болуш еһтималлиқини зор дәриҗидә азайтиш мумкин икән. Униңдин сирт ваксина әмләш арқилиқму җигәр раки вә балиятқу ракиға охшаш юқумлиништин келип чиқидиған рак кесәлликлириниң алдини алғили болидикән.

Һазир әң кәң омумлашқан рак кесәлликиниң бири өпкә раки болуп, у рак кесәллириниң 13 пирсәнтини тәшкил қилидикән. Йәни йилда 8.1 Милйон киши өпкә ракиға гириптар болидикән. Хитай, русийә вә һиндистан қатарлиқ дөләтләр өпкә ракиға гириптар болғучилар әң тез көпийиватқан дөләтләрниң алдинқи қатаридин орун алған. Мутәхәссисләр тамака истималини азайтиш арқилиқ өпкә раки нисбитини азайтқили болидиғанлиқини агаһландурмақта. Мутәхәссисләр шундақла йәнә һәрқайси һөкүмәтләрни тамака истималини азайтиш үчүн йолға қойған тәдбирләрни һарақ вә юқири шекәрлик ичимликләргиму охшашла йолға қоюшни вә муһит булғинишини чәкләшни тәшәббус қилған.

Мәлум болушичә, өпкә ракидин қалсила, үчәй раки, сүт бези раки вә җигәр, ашқазан раклири кишиләрниң өлүмигә сәвәб болуватқан рак түрлири һесаблинидикән. Тәкшүрүш нәтиҗилиридин қариғанда, йәр шари нопусиниң қериши, санаәтлишиш қатарлиқ амилларму ракниң көпийип кетишигә сәвәб болған. Рак кесилиниң тәрәққий қиливатқан дөләтләрдә көп көрүлүшидики асаслиқ сәвәб болса күнсайин көпийиватқан нопус, санаәтлишиш вә кесәлликниң алдини елиш шараитиниң йетәрсизлики қатарлиқ амилларға бағлиқ икән. Һазир рак кесилигә гириптар болғучиларниң 60 пирсәнти, рак билән өлгүчиләрниң 70 пирсәнти африқа, асия, оттура вә җәнубий америка дөләтлиридә икән. Мутәхәссисләр тилға елинған районлардики дөләт һөкүмәтлирини кесәлликниң алдини елиш хизмәтлирини чиң тутуп, бу саһәгә мәбләғ селиш тоғрисида агаһландурған.

Хитай дуняда рак кесили сүрәт билән көпийиватқан дөләтләрниң бири. Хитайда 2013- йили елан қилинған доклатта оттуриға қоюлушичә, хитайда мәмликәт бойичә һәр йили йеңидин байқалған рак кесәлликлири үч милйон 120 миңға йетидикән, йәни хитайда һәр бир минутта алтә адәмгә рак кесили дәп диагноз қоюлидикән. Һәр йили рак кесили билән өлүп кетидиғанларниң сани болса икки милйон 700 миң киши.

Доклатлардин мәлумки, уйғур ели рак кесили әң еғир районларниң бири һесаблиниду. Игилинишичә, уйғур елида рак кесилигә гириптар болуш нисбитиму изчил өрләп маңған болуп, қизил өңгәч раки, ашқазан раки, сүт бези раки қатарлиқларға гириптар болғанлар көпәйгән. Мутәхәссисләр уйғур елидики атом бомба синиқидин келип чиққан муһит булғиниши вә башқа амилларниң уйғур елида рак кесәлликиниң шиддәт билән көпийишидики әң асаслиқ амил, дәп көрсәткән иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт