Нюйоркта ечилған хитайниң 19-қурултийиға аит йиғинда уйғур мәсилиси муһакимә нуқтиси болди

Мухбиримиз ирадә
2017-10-02
Елхәт
Пикир
Һәмбәһр
Принт
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Пикир
  • Елхәт
Америкидики демократчи хитай тәшкилатлириниң уюштуруши билән ечилған муһакимә йиғинида тәклип билән қатнашқан елшат һәсән әпәндиниң сөз қилмақта. 2017-Йили 30-сентәбир.
Америкидики демократчи хитай тәшкилатлириниң уюштуруши билән ечилған муһакимә йиғинида тәклип билән қатнашқан елшат һәсән әпәндиниң сөз қилмақта. 2017-Йили 30-сентәбир.
Social Media

30-Сентәбир шәнбә вә 1-өктәбир йәкшәнбә күнлири американиң нюйорк шәһиридә «19-қурултай вә хитайниң келәчәк вәзийити» темисида бир муһакимә йиғини ечилди. Хитайниң чәтәлләрдики муһим демократик затлири қатнашқан бу йиғин коломбийә университетиниң тәтқиқат мәркизидә ечилған болуп, бу йиғинға уйғурларға вакалитән америка уйғурлири бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән әпәнди қатнишип сөз қилди. Йиғинни мәркизи нюйорктики «ху явбаң вә җав зияңни хатириләш фонди җәмийити» уюштурған болуп, җәмийәт башлиқи ли җиңҗиң йиғинға риясәтчилик қилған. Йиғинға американиң һәрқайси штатлирида яшайдиған хитай өктичи зиялийлири һәм шундақла хитайдин кәлгән бир қанчә нәпәр хитай зиялийлириму қатнашқан. Йиғин риясәтчиси ли җиңҗиң әпәнди башлиниш сөзи қилип, һазирқи вәзийәтниң 5 йил илгири, йәни 18-қурултай ечилиштин бурун ечилған йиғинда пәрәз қилинғанниң пүтүнләй әкси икәнликини билдүргән вә хитай компартийәсиниң чекидин ашқан дәриҗидә қаттиқ қол сиясәтлирини йиғинчақлап өткән.

Илшат һәсән әпәндиниң ейтишичә, йиғиндики әң диққәт қозғиған вә әң көп муназирә қозғиған тема болса уйғурларниң сиясий вәзийити болған болуп, илшат һәсән әпәндиниң уйғурларниң нөвәттә мустәқиллиқ йолини таллаштин башқа йоли йоқлуқи һәққидә сөзлигән доклати күчлүк диққәт қозғиған.

Илшат һәсән әпәндиниң доклати аяғлашқандин кейин йиғиндики хитай өктичи зиялийлиридин қануншунас доктор йе ниң әпәндигә сөз нөвити кәлгән. У сөзидә алди билән хитай һөкүмитиниң һазир уйғур, тибәт қатарлиқ аз санлиқ милләтләргә йүргүзүватқан сияситиниң «ирқий қирғинчилиқ» дәриҗисигә берип йәткәнликини, бир милләтниң тилини, динини чәкләшниң бир милләтниң миллий кимликини йоқитиш һесаблинидиғанлиқини ейтқан. У буниң 1947-йили б д т тәрипидин бәлгиләнгән хәлқаралиқ җинайәтләр қатарида барлиқини әскәрткән.

Доктор йе ниңниң сөзлигән сөзлирини өз ичигә алған мәзкур йиғин һәққидики нәқ мәйдан видео көрүнүши «бошун» қатарлиқ тор бәтләрдә елан қилинған. Йе ниң сөзидә хитай зиялийлириниң бир зиялий болуш сүпити билән алди билән бундақ җинайәткә қарши туруши керәкликини билдүргән һәм «мән бүгүн бир хитай болуш сүпитим билән аз санлиқ милләт қериндашлиримиздин кәчүрүм сораймән. Биз хитайларниң гунаһи бар. Кәчүрүңлар» дәп тазим қилған.

Илшат һәсән әпәнди доктор йе ниңдәк бир хитай зиялийсиниң бундақ инкас қайтурушиниң өзи бир илгириләш икәнликини тәкитлиди.

Йиғин давамида, 19-қурултайдин кейин хитай вәзийитидә қандақ бир өзгиришләрниң мәйданға келидиғанлиқи һәққидә охшимиған муназириләр болуп охшимиған көз қарашлар оттуриға чүшкән. Әмма нурғун көзәткүчиләр болса ши җинпиң һакимийитиниң 19-қурултайда һакимийитини техиму мустәһкәмләп қаттиқ қол сияситини йәниму күчәйтидиғанлиқи, уйғур елидә синақ қилған бесим вә қамал сияситини пүтүн хитай миқясида омумлаштурудиғанлиқида ортақлашқан. Йиғин қатнашқучилиридин бири болған «бейҗиң баһари» журнили тәһрири ху пиң әпәндиму бүгүн радийомизға қилған сөзидә, 19-қурултайдин кейинки уйғур ели вәзийитидә бир иҗабий тәрәққият болмайдиғанлиқини билдүрди. У мундақ деди: «мениңчә 19-қурултайдин кейинму уйғур елидики юқири бесимлиқ сиясәт охшаш давам қилиду. Һазирчә иҗабий тәрәққиятни көрүш мумкин әмәс. Чүнки мәркизи һөкүмәтниң тибәтни ашундақ қаттиқ қоллуқ билән башқурған чен чүәнгони йөткәп келишиниң өзила шинҗаңни интайин юқири бесим билән башқурмақчи болғанлиқини ипадиләйду. Униң үстигә мәркизи һөкүмәтниң чен чүәнгониң башқурушини яқтурмиғанлиқиға аит һечқандақ бир ипадиму йоқ. Әксичә, униң бундақ қаттиқ қол сиясити ичкири хитай өлкилиридиму охшашла күчийиватиду. Шуңа мән шинҗаңдики бесим сиясити техиму күчийидуки, әмма юмшимайду, дәп қараймән.»

Мәлум болушичә, нюйоркта ечилған йиғиндики доклатлар вә муназириләр нәтиҗисидә чәтәлләрдики өктичи демократик һәрикәтләрниң күчийиши керәклики, хитай компартийәсиниң зулумини аяғлаштуруш үчүн барлиқ өктичи гуруппиларниң ортақ һәрикәт қилиши керәклики һәққидә пикир бирлики һасил қилинған.

Пикирләр (0)
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Елхәт
Толуқ бәт