Nyuyorkta échilghan xitayning 19-qurultiyigha a'it yighinda uyghur mesilisi muhakime nuqtisi boldi

Muxbirimiz irade
2017-10-02
Élxet
Pikir
Hembehr
Print
  • Print
  • Hembehr
  • Pikir
  • Élxet
Amérikidiki démokratchi xitay teshkilatlirining uyushturushi bilen échilghan muhakime yighinida teklip bilen qatnashqan élshat hesen ependining söz qilmaqta. 2017-Yili 30-séntebir.
Amérikidiki démokratchi xitay teshkilatlirining uyushturushi bilen échilghan muhakime yighinida teklip bilen qatnashqan élshat hesen ependining söz qilmaqta. 2017-Yili 30-séntebir.
Social Media

30-Séntebir shenbe we 1-öktebir yekshenbe künliri amérikaning nyuyork shehiride "19-qurultay we xitayning kélechek weziyiti" témisida bir muhakime yighini échildi. Xitayning chet'ellerdiki muhim démokratik zatliri qatnashqan bu yighin kolombiye uniwérsitétining tetqiqat merkizide échilghan bolup, bu yighin'gha uyghurlargha wakaliten amérika uyghurliri birleshmisining re'isi ilshat hesen ependi qatniship söz qildi. Yighinni merkizi nyuyorktiki "xu yawbang we jaw ziyangni xatirilesh fondi jem'iyiti" uyushturghan bolup, jem'iyet bashliqi li jingjing yighin'gha riyasetchilik qilghan. Yighin'gha amérikaning herqaysi shtatlirida yashaydighan xitay öktichi ziyaliyliri hem shundaqla xitaydin kelgen bir qanche neper xitay ziyaliylirimu qatnashqan. Yighin riyasetchisi li jingjing ependi bashlinish sözi qilip, hazirqi weziyetning 5 yil ilgiri, yeni 18-qurultay échilishtin burun échilghan yighinda perez qilin'ghanning pütünley eksi ikenlikini bildürgen we xitay kompartiyesining chékidin ashqan derijide qattiq qol siyasetlirini yighinchaqlap ötken.

Ilshat hesen ependining éytishiche, yighindiki eng diqqet qozghighan we eng köp munazire qozghighan téma bolsa uyghurlarning siyasiy weziyiti bolghan bolup, ilshat hesen ependining uyghurlarning nöwette musteqilliq yolini tallashtin bashqa yoli yoqluqi heqqide sözligen doklati küchlük diqqet qozghighan.

Ilshat hesen ependining doklati ayaghlashqandin kéyin yighindiki xitay öktichi ziyaliyliridin qanunshunas doktor yé ning ependige söz nöwiti kelgen. U sözide aldi bilen xitay hökümitining hazir uyghur, tibet qatarliq az sanliq milletlerge yürgüzüwatqan siyasitining "irqiy qirghinchiliq" derijisige bérip yetkenlikini, bir milletning tilini, dinini chekleshning bir milletning milliy kimlikini yoqitish hésablinidighanliqini éytqan. U buning 1947-yili b d t teripidin belgilen'gen xelq'araliq jinayetler qatarida barliqini eskertken.

Doktor yé ningning sözligen sözlirini öz ichige alghan mezkur yighin heqqidiki neq meydan widé'o körünüshi "boshun" qatarliq tor betlerde élan qilin'ghan. Yé ning sözide xitay ziyaliylirining bir ziyaliy bolush süpiti bilen aldi bilen bundaq jinayetke qarshi turushi kéreklikini bildürgen hem "men bügün bir xitay bolush süpitim bilen az sanliq millet qérindashlirimizdin kechürüm soraymen. Biz xitaylarning gunahi bar. Kechürünglar" dep tazim qilghan.

Ilshat hesen ependi doktor yé ningdek bir xitay ziyaliysining bundaq inkas qayturushining özi bir ilgirilesh ikenlikini tekitlidi.

Yighin dawamida, 19-qurultaydin kéyin xitay weziyitide qandaq bir özgirishlerning meydan'gha kélidighanliqi heqqide oxshimighan munaziriler bolup oxshimighan köz qarashlar otturigha chüshken. Emma nurghun közetküchiler bolsa shi jinping hakimiyitining 19-qurultayda hakimiyitini téximu mustehkemlep qattiq qol siyasitini yenimu kücheytidighanliqi, uyghur élide sinaq qilghan bésim we qamal siyasitini pütün xitay miqyasida omumlashturudighanliqida ortaqlashqan. Yighin qatnashquchiliridin biri bolghan "béyjing bahari" zhurnili tehriri xu ping ependimu bügün radiyomizgha qilghan sözide, 19-qurultaydin kéyinki uyghur éli weziyitide bir ijabiy tereqqiyat bolmaydighanliqini bildürdi. U mundaq dédi: "méningche 19-qurultaydin kéyinmu uyghur élidiki yuqiri bésimliq siyaset oxshash dawam qilidu. Hazirche ijabiy tereqqiyatni körüsh mumkin emes. Chünki merkizi hökümetning tibetni ashundaq qattiq qolluq bilen bashqurghan chén chü'en'goni yötkep kélishining özila shinjangni intayin yuqiri bésim bilen bashqurmaqchi bolghanliqini ipadileydu. Uning üstige merkizi hökümetning chén chü'en'goning bashqurushini yaqturmighanliqigha a'it héchqandaq bir ipadimu yoq. Eksiche, uning bundaq qattiq qol siyasiti ichkiri xitay ölkiliridimu oxshashla küchiyiwatidu. Shunga men shinjangdiki bésim siyasiti téximu küchiyiduki, emma yumshimaydu, dep qaraymen."

Melum bolushiche, nyuyorkta échilghan yighindiki doklatlar we munaziriler netijiside chet'ellerdiki öktichi démokratik heriketlerning küchiyishi kérekliki, xitay kompartiyesining zulumini ayaghlashturush üchün barliq öktichi guruppilarning ortaq heriket qilishi kérekliki heqqide pikir birliki hasil qilin'ghan.

Toluq bet