Yasin sidiq dégendek Uyghurlar bir türkiy millet emesmu?

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-08-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Ürümchi shehirining sheher bashliqi, sheherlik partkomning mu'awin sékrétari yasin sidiq.
Ürümchi shehirining sheher bashliqi, sheherlik partkomning mu'awin sékrétari yasin sidiq.
Social Media

Ürümchi shehirining sheher bashliqi, sheherlik partkomning mu'awin sékrétari yasin sidiq yéqinda "Ürümchi kechlik géziti" de "Uyghurlar türklerning ewladi emes" mawzusida maqale élan qilip: "Shinjangdiki hemme milletler jungxu'a milliti bilen qandashliq munasiwitige ige. Halbuki üch xil küchler tarixni burmilap, Uyghurlarni türklerning ewladi, türkler bilen Uyghurlar qérindash dégenni teshwiq qildi. Bu pütünley exmiqanilik. Qedimdin tartip Uyghurlar jungxu'a milliti qandashliq a'ilisining bir qismi bolup keldi. Ular türkning ewladi emes, türkler bilen héchqandaq alaqisi yoq" dep yazghan. Yasin sidiq türkiye türkliri bilen Uyghurlarning héchqandaq munasiwiti yoqluqini tekitlesh bilen birge Uyghurlarning türkiy xelq ikenlikini ilgiri sürüshni atalmish "Üch xil küch" katégoriyesige kirgüzüp, uninggha qattiq zerbe bérishni tekitligen.

Türkiyediki ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim bu heqte türkiye, teywen we amérikidiki bir qisim tarixchilarni ziyaret qilish arqiliq ularning bu heqtiki pikirlirini aldi. Ular bu qarashning ilmiy emesliki, uning siyasiywilikke ige ikenlikini bildürüshti.

Ürümchi sheher bashliqi yasin sidiq 20-awghust küni "Ürümchi kechlik géziti" de élan qilin'ghan maqaliside Uyghurning bir türkiy millet emeslikini, türkler bilen munasiwiti yoqluqini ilgiri sürgen. Maqalida Uyghurlarning ezeldin jungxu'a millitining bir ezasi ikenliki ilgiri sürülgen. Undaqta Uyghur bir türkiy milletmu? türkiy millet bolsa xitay hökümiti néme üchün Uyghurni türkiy millet emes we türkiye hem türkler bilen munasiwiti yoq deydu? dégen so'allargha jawab tépish üchün tonulghan türk tarixchi, özbék türkolog we ammiwi teshkilat mes'ulliri bilen söhbet élip barduq. 

Tonulghan tarixchi, enqere uniwérsitéti til we tarix-jughrapiye fakultéti oqutquchisi, "Uyghur medeniyiti tarixi", "Uyghur tarixi" we "Türkiy jumhuriyetler tarixi" namliq kitablarning aptori proféssor doktor sa'adettin gömech ependi ziyaritimizni qobul qilip, buning siyasiy meqset bilen déyilgen söz ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Ürümchi sheher bashliqining yazghanliri siyasiy meqset bilen déyilgen söz. Bu xitay hökümitining Uyghur siyasitige mas kélidighan bir bayanattek qilidu".

Proféssor doktor sa'adettin gömech ependi Uyghurning bir türkiy millet ikenlikini, türklerning bir qismi ikenlikini, buni pütün dunyaning bilidighanliqini, hetta xitayche tarixiy menbelerdimu buning yézilghanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Uyghur türklirining yaki Uyghurlarning, Uyghur qebilisining, Uyghur xelqining yaki Uyghur millitining türk millitining bir qismi ikenlikini pütün dunya bilidu. Gherb elliridiki we sherq elliridiki tarixchilar yazghan kitablarning hemmiside Uyghurlarning bir türkiy millet ikenlikining bayan qilin'ghanliqini hemme tarixchilar bilidu. Yasin sidiq eger xitayche menbelerdin jowname, tangname qatarliq kitablargha qaraydighan bolsa Uyghurlarning ejdadlirining honlar ikenlikini, köktürkler bilen qérindash ikenlikini, örp we adetlirining oxshaydighanliqini, oxshash tilda sözlishidighanliqining yézilghanliqini köridu. Shunga ürümchi sheher bashliqining yazghanlirigha biz tarixchi bolush süpitimiz bilen eslide jawab bérishimizgimu erzimeydu". 

Proféssor doktor sa'adettin gömech ependi xitay hökümitining Uyghurlarni türkiye bilen munasiwitingiz yoq déyish arqiliq, Uyghurlarni türkiyedin uzaqlashturushqa tirishiwatqanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Türkler bilen sizning munasiwitingiz yoq, dep teshwiq qilish arqiliq sherqiy türkistandiki Uyghur jama'itini türkiyedin we ottura asiya türkiy jumhuriyetliridin uzaqlashturushni meqset qilghan bir siyasiy bayanattin ibaret dep qaraymen".

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan türkiyediki yawro-asiya insan heqliri teshkilati re'isi abdullah buksur ependi buning "Xitaylar xitay emes yapondur dégendek bir gep ikenliki" ni, ilmiy köz qarash bolmayla qalmastin, eqilgimu sighmaydighan bayan ikenlikini ilgiri sürüp mundaq dédi: "Bu xitaylar yapondur dégendek bir söz. Uyghur bir türkiy millet emes dégenlik, xitaylar özlirini xitay deydu emma ular eslide xitay emes dégen'ge oxshap kétidu. Bu ilmiy köz qarash bolmayla qalmastin belki eqilge sighmaydighan bir söz dep qaraymen". 

Amérika mishégén uniwérsitéti oqutquchisi, proféssor timur qoja'oghlu ependi ürümchi sheher bashliqi yasin sidiq maqaliside Uyghurning bir türkiy millet emesliki, türkler bilen munasiwiti yoqluqini ilgiri sürüshining bir siyasiy bayanat ikenlikini, buni yasin sidiqqa xitay hökümitining yazdurghanliqini ilgiri sürdi. 

Teywen ottura asiya tetqiqat jem'iyiti bash katipi doktor shi chiyenyü ependi buning "Uyghurning xitay hakimiyiti astida dégen, ilmiy bolmighan sözi ikenliki" ni bayan qilip mundaq dédi: "Ürümchi sheher bashliqining Uyghur bir türkiy millet emes déyishi, xitay kommunist partiyesi hakimiyiti astida, siyasiy meqset bilen déyilgen söz. Undaqta Uyghurlar bir türkiy milletmu? tarixiy menbelerge qaraydighan bolsaq Uyghurlar elwette bir türkiy millet". 

Biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda xitay diplomatlar türkiyede köp qétim Uyghurlarning türkler bilen munasiwiti yoqluqini ilgiri sürüp, bezi türklerning qattiq naraziliqigha uchrighan iken.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet