Musulmanlar jama'iti islam hemkarliq teshkilatini Uyghurlarni qollashqa chaqirdi

Muxbirimiz eziz
2020-12-21
Share
Musulmanlar jama'iti islam hemkarliq teshkilatini Uyghurlarni qollashqa chaqirdi 17-Dékabir küni amérika musulman teshkilatlar kéngishi, "Uyghurlargha tézdin azadliq" qatarliq orunlar birlikte achqan tor muhakime yighinining chaqiriqi. 2020-Yili 17-öktebir.
uscmo.org

Xelq'aradiki Uyghurlarni qollash sadasi barghanséri yuquri kötürüliwatqanda eng chong islam teshkilatlirining biri bolghan "Islam hemkarliq teshkilati" ning éghir basturush we qirghinchiliqqa duch kéliwatqan Uyghurlarni emes, eksiche Uyghurlarni hujum nishani qiliwatqan xitay hökümitini qollishi izchil xelq'araning tenqid obékti bolup kelmekte. Ene shundaq achchiq ré'alliqqa qarshi ortaq sada hasil qilish üchün 140 tin artuq teshkilat we 25 dölet izchil özlirining bir kishilik mejburiyitini ada qilip kelmekte. Ene shu xil tirishchanliqning biri 17-dékabir küni amérika musulman teshklatlar kéngishi, "Uyghurlargha tézdin azadliq" qatarliq orunlar birlikte achqan tor muhakime yighini boldi.

Yighinda aldi bilen riyasetchi ayub raziq söz élip, nöwette musulmanlar dunyasida, bolupmu musulman yashlar arisida Uyghurlar duch kéliwatqan paji'eler heqqide héchqanche chüshenchining yoqluqini, shu sewebtin bu heqtiki ré'alliqni téximu köp musulmanlar jama'itige bildürüsh arzusining mushundaq bir tor muhakimisi échishning jiddiy zörüriyetlerdin bolup qalghanliqini alahide körsetti.

Amérika musulman teshkilatlar kéngishining re'isi ossame jamal ependi Uyghurlarning nöwette milyonlap lagérlargha qamilish hemde éghir ijtima'iy basturushqa duchar bolushi heqqide omumiyyüzlük ehwal tonushturdi. Arqidin xelq'arada birleshken döletler teshkilati (b d t) din qalsila ikkinchi orundiki chong teshkilat bolghan "Islam hemkarliqi teshkilati" ning xitay hökümiti Uyghurlargha shunche köp zulumlarni séliwatqanda xitay hökümi'itni eyiblesh ornigha oxshash bolmighan sorunlarda xitay hökümitini qollap kelgenlikini keskin eyiblidi. Shundaqla ‍uyghurlarning heq we hoquqlarda dunyaning bashqa jayliridiki herqandaq musulmanlar jama'itige oxshash mu'amilige muyesser bolush heqqining barliqini tekitlidi.

Bu qétimqi yighinda yéqinqi mezgillerde qurulghan "Uyghurlargha tézdin azadliq" teshkilatining ereb oqughuchilardin bolghan wekilliri tesnim bénallah we emel eltrab aktip pikir qildi. Bolupmu yél uniwérsitétining oqughuchisi emel eltrab özining yashlargha xas jushqunluqi bilen Uyghurlardiki ‍slam étiqadining nöwette jinayet saniliwatqanliqi, xitay hökümitining alliqachan milyonlap Uyghurni lagirlargha qamash bilen boldi qilmighanliqi, emdilikte Uyghur qiz-chokanlirini mejburiy tughmas qiliwétish, ularni hamile chüshürüshke mejburlash, balilarni ata-aniliridin juda qilish qatarliq qilmishlarni köplep sadir qiliwatqanliqi sépi özidin qirghinchiliq ikenliki, xitay hökümiti Uyghurlargha qarshi shunche köp qebih qilmishlarni sadir qiliwatsimu islam hemkarliq teshkilatining buni eyiblesh ornigha izchil sükütni tallap kelgenliki, shundaqla ularning xelq'ara sorunlarda mushundaq bir hökümetni aqlishining islam hemkarliq teshkilati üchün qanchilik zor nomus ikenlikini, shundaqla islam hemkarliq teshkilatigha eza döletlerning Uyghurlarni hémaye qilish herkitige awaz qoshush mejburiyitining barliqini bayan qildi. U bu qatarda islam hemkarliqi teshkilatigha islamiy ehkamlargha emel qilghan halda dunyadiki bashqa musulmanlar jama'itining sépige yéqindin egishish, éniq qilip xitay hökümitining Uyghurlargha qarshi jinayetlirini eyiblesh, Uyghur musapirlirigha bash panah bolush qatarliq besh türlük teklipni sundi. Shuningdek "Qur'an" ayetliridin neqil keltürüp, musulmanlarning herqachan adaletni yaqlash mejburiyiti barliqi, zalimlarning küch-qudriti ularni adaletni yaqlashtin tosup qalmasliqi lazimliqini alahide tekitlidi.

Bu qétimqi yighin'gha ishtirak qilghan yene bir eziz méhman amérika musulmanliri arisida mu'eyyen shöhretke ige islam alimliridin biri, dallas shehridiki jenubiy métodist uniwérsitétining proféssori ömer sulayman idi. Umu özining Uyghurlarning ehwali heqqide yaxshi melumatliq ikenlikini bildürüsh bilen birge Uyghurlargha oxshash awazi ‍öchürülgen bir millet üchün awaz chiqirishning neqeder muhimliqini alahide körsetti. Bolupmu islam hemkarliqi teshkilati we bashqa musulman döletlirining Uyghurlar hemmige melum boluwatqan shunche köp zulumgha we basturushqa duch kéliwatqanda bir chette qol qowushturup turushtin aktip halda zalimgha masliship xitay hökümitining mushu xil qilmishlirini qollishining bekmu nomusluq ish ikenlikini tekitlidi. Shuningdek birleshken döletler teshkilatining kishilik hoquq aliy kéngishi yighinida xitay hökümitining "Térorluqqa qarshi turush" namida Uyghurlarni basturushini qollap awaz bergen döletlerning köpinchisi musulman döletliri ikenliki, hazirqidek "Islam wehimisi" hemme jayni qaplawatqanda musulmanlargha ziyankeshlik qilish qilmishining eng éghri Uyghurlarning béshigha kelgenliki, hazir musulman ellirining Uyghurlar duch kéliwatqan zulum heqqide xitayni qollapla qalmastin, yene xitaygha her jehettin yardem bériwatqanliqini, xitayning hazir iqtisadiy kozir arqiliq herqaysi musulman ellirini Uyghurlar heqqide aghzaki bolsimu söz qilalmaydighan bir halgha chüshürüp qoyghanliqini eyiblidi. Ömer sulaymanning pikriche, pelestin'ge yardem bérish heqqide aghzi-aghzigha tegmey söz qiliwatqan islam döletlirining "Uyghurlar térorluq qilghanliqi üchün xitay ularni basturiwatidu" dégendek söz oyunigha hamaqetlerche egishishini, dunyadiki eng chong islamiy teshkilat bolghan islam hemkarliqi teshkilatining dunyadiki eng chong qirghinchiliq bolghan Uyghurlar paji'esi aldida kökrek kérip töt éghiz söz qilalmasliqini herqanche qilipmu chüshen'gili bolmaydiken. U sözining axirida "Uyghurlar heqqide mushunimu qilalmisanglar siler némige mewjut bolisiler?" dep so'al qoydi.

Yighinda kanada parlaméntining ezasi xetzir mekférson xanimmu alahide söz qildi. U sözide Uyghurlar duch kéliwatqan qirghinchiliqning kanada parlaménti we hökümitide tégishlik inkaslarni qozghawatqanliqini, kanada hökümitining bu mesilide mexsus bayanat élan qilghanliqini sözlep kélip "Bashqa hökümetler xitayning Uyghurlargha séliwatqan zulumlirini eyiblimise biz eyibleymiz" dédi. Shuningdek ötken ‍kki yilda kanada parlaménti qarmiqidiki tarmaq komitétlarning Uyghurlar mesilisi heqqide köpligen melumatlarni we uchurlarni élan qilghanliqini sözlep kélip "Bizning Uyghurlargha ige chiqishimiz buningliq bilenla toxtap qalmaydu. Biz buningdin kéyinmu dawamliq bu témidiki pa'aliyetlirimizni toxtatmaymiz" dédi. Bolupmu hazirqi zor kölemlik mejburiy emgek hemde uning bilen chétishliq teminat zenjiri mesili'iside dawamliq özlirining Uyghurlar terepte turidighanliqini bildürdi.

Bu qétimqi yighin'gha Uyghur siyasiy pa'aliyetchilirimu teklip qilin'ghan bolup, Uyghur kishilik hoquq qurulushining diréktori ömer qanat we dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa mexsus söz qildi. Dolqun eysa sözide Uyghurlarning siyasiy, iqtisadiy we medeniyet jehetlerde birdek zor qirghinchiliqqa duch kéliwatqan hazirqidek ehwalda xitayning téximu heddidin éship chet'ellerdiki barliq heqqaniyet sadalirini öchürüshke uruniwatqanliqini, emma islam hemkarliq teshkilati bu mesilide xitayni qollash mewqeside bolsimu, yene yüzligen puqrawiy islam teshkilatlirining hemde türkiyege oxshash bir qisim döletlerning yenila Uyghurlarni qollawatqanliqini alahide körsitip ötti. U yene özining islam hemkarliq teshkilatining wekili bilen jenwede körüshken waqitta ulardin yardem sorighan bolsimu ularning hazirghiche Uyghurlar heqqide ashkara ipade bildürmigenlikidin bekmu epsuslinidighanliqini, chünki xitay hökümiti Uyghurlarni qirghin qiliwatqanda bundaq bir zor islamiy teshkilatning Uyghurlargha yardem qilish mejburiyiti barliqini tekitlidi.

Washin'gton shehridiki Uyghur herkiti teshkilatining re'isi rushen abbasmu yighinda söz qildi. U Uyghurlardiki "Dost yighlitip éytar" dégen temsilni neqil élip, Uyghurlarning hazirqi ehwalining addiyla bir milletning bozek bolushi emeslikini, eksiche nöwette Uyghurlar mushunche zulumgha uchrawatqanda islam dunyasi bir chette qarap turiwerse ularning uzun'gha qalmay Uyghurlar duch kelgen achchiq paji'ening kéyinki nishani bolidighanliqini, chünki alliqachan islamgha qarshi jeng élan qilghan xitay hökümitining islam dunyasini kontrol qiliwélish arqiliq axirida hemmmisini yoqitish nishani qiliwatqanliqini, shunga islam döletlirining Uyghurlargha bolghan bu xil hamaqetlerche xa'inliqi dawam qiliwerse buning aqiwette ularning öz béshigha éghir balayi-apetlerni élip kélishi muqerrer ikenlikini bayan qildi.

Yighin'gha qatnashqan Uyghur pa'aliyetchilerdin serwi hüseyinmu özining shexsiy kechürmishlirige birleshtürgen halda Uyghurlarning islam dini bilen baghlan'ghan barliq pa'aliyetliri, jümlidin perzentlirige islamiy mezmunda isim qoyush yaki islamiy shekilde salam bérishkiche bolghan hemmila ish men'i qiliniwatqanda, yene kélip kéyinki bir ewlat Uyghur boghunliri ati'izimche roh bilen sughuriliwatqanda islam döletlirining buninggha süküt qilishini hergizmu qobul qilishqa bolmaydighanliqini tilgha aldi. U sözining dawamida "Nöwettiki paji'eler ene shu teriqide dawam qiliwerse bihude hayatidin ayrilghan bigunah ‍uyghurlarning qizil tirniqi qiyamette xitayni qollighan ashu kishilerning boynini qamallaydu" dédi.

Yighinda amérika we yawropadiki islam teshkilatlirining wekilliridin robért mekkaw, ismaxan abdullahi, nakibur rahman, samir falax qatarliq on nechche wekilmu oxshimighan nuqtilardin Uyghurlar duch kéliwatqan zulumning ashkara dawam qiliwatqan qirghinchiliq ikenlikini, buning musulmanlar ortaq köngül bölüshke tégishlik mesile ikenlikini sherhilep ötti. Shuningdek yighin ehlining namidin islam hemkarliqi teshkilatigha yollinidighan ochuq mektupqa özliriningmu imza qoyidighanliqini bildürdi. Yighin axirida yighin ishtirakchilirining türlük so'allirigha qisqiche jawab bérildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet