Америка, явропа вә шималий атлантик әһди тәшкилати (NATO) бирлишип, хитайниң өктәмлики вә тәһдитигә бирликтә тақабил турмақчи болған

Мухбиримиз җәвлан
2021-03-26
Share
Америка, явропа вә шималий атлантик әһди тәшкилати (NATO) бирлишип, хитайниң өктәмлики вә тәһдитигә бирликтә тақабил турмақчи болған Америка ташқи ишлар министири антоний биллинкен шималий атлантик әһди тәшкилати(NATO) ниң баш штабида сөз қилмақта. 2021-Йили 24-март, бирюссел, белгийә.
AFP

Хәвәрләрдин мәлум болғинидәк, аляскадики учришишта хитай дипломатлири көрсәткән һакавурлуқ вә өктәмлик ғәрб әллириниң хитайға болған наразилиқи вә һушярлиқини техиму өстүргән. Америка, канада вә явропа иттипақидики дөләтләр бирла вақитта хитайниң уйғур районидики әмәлдарлириға җаза йүргүзүп, хитайни ғәзәбләндүргән. Әмма хитай буниңдинму тән алмай, явропа иттипақиға қарита өч елиш характерлик һәрикәт қолланғаниди.

Истратегийә тәтқиқатчиси әркин әкрәм хитайниң америка вә ғәрб әллиригә ашкара қарши чиқалишиниң хитайниң иқтисад, техиника вә һәрбий җәһәттин күчлиниши билән мунасивәтлик икәнликини чүшәндүрүп мундақ деди: "мундақчә ейтқанда бу, ғәрб дунясиниң хитайға қаратқан сияситиниң мәғлуб болуши һесаблиниду. Америка вә явропа хитайда оттура қатлам байлири көпәйсә хитай демократийәгә қарап маңиду дәп ойлиғаниди, әмма бундақ байлар синипи шәкилләнгән билән улар коммунист хитайниң түзүмигә тайинип бай болғачқа, һөкүмәткә қарши чиқалмайду. Хитайниң бу қетим явропа дөләтлири билән қаршилишиши явропаниң хитайға техиму күчлүк имбарго йүргүзүшигә сәвәб болуши мумкин".

"америка хәвәрлири" тори қатарлиқ көплигән таратқуларниң хәвиридә ейтилишичә, америка ташқий ишлар министири антон билинкен 24-март күни натониң брюсселдики баш шитабида өткүзүлгән ташқий ишлар министирлири йиғинидин кейин ахбарат елан қилиш йиғинида қилған сөзидә, американиң буниңдин кейин, явропа иттипақи билән һәмкарлиқини күчәйтип, хитайниң қәдәмму қәдәм ешип бериватқан өктәмлики вә тәһдитигә бирликтә тақабил турмақчи болғанлиқини ейтқан. У йәнә йиғин мәзгилидә явропа иттипақи вә нато қатарлиқ хәлқара тәшкилатлар билән һәмкарлишишниң байдин һөкүмити үчүн наһайити муһим икәнликини тәкитлигән. У мундақ дегән: "биз бирликтә һәрикәт қилсақ ялғуз һәрикәт қилғандин көп күчлүк болимиз, тәсиримизму чоң болиду. Хитайниң өч елиш характерлик җаза қоллиниши бизни техиму иттипақлаштуриду".

Сиясий көзәтчи илшат һәсән әпәнди: "натодики бу йиғинда америка билән ғәрб әллириниң бирлишип хитайға тақабил туруш һәққидә сигнал бериши, хитайни чөчүтиду һәм униңға ғайәт зор бесим елип келиду," деди.

Әркин әкрәм әпәнди америка ташқий ишлар министири антони билинкенниң бу қетим натодики паалийитидә хитайни муһим нишан қилғанлиқини, натониң өзиму хитай тәһдитигә қарши һушярлиқини өстүрүватқанлиқини, әмма буниң үчүн униң асиядиму өзигә иттипақдаш болидиған күч шәкилләндүрүши керәкликини оттуриға қойди.

Бу ахбарат елан қилиш йиғинида натониң баш катипи җенс столленберг ғәрб әллири, җүмлидин натоға әза дөләтләрниң хитай әмәлдарлирини җазалиғанлиқи, натониң буниңға қандақ қарайдиғанлиқи һәққидики соалға җаваб берип, мундақ дегән: "натоға әза дөләтләр һәр хил усуллар билән хитайға чәклимә қойди, чүнки уларниң көп қисми явропа иттипақиға әза дөләтләр; әлвәттә, натониң муһим әзаси болған америкаму хитайға чәклимә қойди. Нато өзи хәлқара бир орган болуши сүпити билән техи рәсмий қарар чиқармиди. Хитайниң тәрәққий қилиши бихәтәрликимизгә тәһдит елип кәлсиму, биз техи хитайни рәқиб дәп қаримаймиз. Әмма хитай қошна дөләтләргә тәһдит селиватиду, җәнубий деңизда иғвагәрчилик қиливатиду; әң муһими хитай билән қиммәт қаришимиз охшимайду. Хитай һөкүмити өз дөлитидики милләтләрни, җүмлидин уйғурларни бастуруватиду, хоңкоңлуқларниң һоқуқини чәкләватиду, хәлқара қаидиләргә бузғунчилиқ қиливатиду. Биз буларни көрүп йәттуқ. Шуңа биз 2030-йилғичә әмәлгә ашуридиған бир пилан түзүп, иттипақдашлиримиз билән техиму зич бирлишип, хитай тәһдитигә тақабил турмақчи".

Әркин әкрәм әпәнди америка башчилиқидики ғәрб әллириниң хитайға бирликтә тақабил турушида сиясий бирлик вә иқтисадий имбаргониңла купайә қилмайдиғанлиқини, натодәк бир һәрбий күчниңму буниңға қетилиши керәкликини, шу чағдила хитайниң тәһдитини бесиқтурғили болидиғанлиқини билдүрди. У йәнә уйғурлар мәсилиси түпәйлидин дуняниң ғәрб вә шәрқтин ибарәт икки гуруппиға бөлүнгәнликини, дуняниң сиясий тарихида бундақ әһвалниң асасән көрүлүп бақмиғанлиқини, ғәрб әллири билән хитайниң тоқунушида уйғурлар мәсилисиниң узаққичә мәвҗут болидиғанлиқини оттуриға қойди.

Илшат һәсән әпәнди натониң асияғичә кеңийип, хитай тәһдитигә тақабил турушиниң уйғурларға үмид беғишлайдиғанлиқини билдүрди.

Хитай таратқулириниң хәвәр қилишичә, хитай һөкүмити 24-март күни хитай җамаәт хәвпсизлики министири җав кеҗини уйғур районини тәкшүрүшкә әвәткән болуп, у мәзкур райондики хитай әмәлдарларға "террорлуққа қарши күрәш қилишта чиң туруш, террорлуқни йоқитип муқимлиқни сақлаш тәдбирлирини ишқа ашуруш вә буни қанунлаштуруш, адәткә айландуруш, дүшмәнгә тоғра зәрбә бериш сәвийисини өстүрүш" һәққидә тәлимат бәргән. Көзәткүчиләрниң қаришичә, америка башчилиқидики ғәрб әллириниң уйғур аптоном районлуқ сиясий-қанун секритари ваң миңшән, җ х назарити башлиқи чен миңго қатарлиқ әмәлдарни җазалиши вә арқидинла натониң йиғинида бирликкә келип хитайға тақабил турмақчи болуши хитай һөкүмитини пути көйгән тохудәк олтуралмайдиған һаләткә чүшүрүп қойған болуп, хитай дәрһал бу әмәлдарини әвәтип, аллиқачан мези чувулған "террорлуқ" қалпиқини қайта көтүрүп чиқип, бу райондики хәлқни давамлиқ бастуридиғанлиқи һәққидә давраң салған.

Илшат һәсән әпәнди бу хитай әмәлдариниң уйғур райониға бериш сәвәби һәққидә тохтилип: "хитайниң бу министири ғәрбниң бесимиға қарши уйғур районидики сақчи вә әскәрләргә мәдәт бериш, учурларниң сиртқа ашкарилинип кетишини техиму қаттиқ қамал қилиш, бир қисим уйғурларни қоюп бериш арқилиқ сахта тәшвиқатини базарға селиш яки бу қирғинчилиқни техиму күчәйтиш үчүн вәтәнгә барған болуши мумкин. Кейинкиси кишини әндишигә салиду, әмма бу хил еһтималлиқму йоқ әмәс," деди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт