Nuri türkel: "Uyghur mesilisi amérikaning dölet bixeterlikige munasiwetlik istratégiyege chétilidighan mesilige aylandi"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-05-20
Élxet
Pikir
Share
Print
"Uyghurlar uchrawatqan krizis" témisidiki yighin'gha amérikadiki Uyghur adwokat nuriy türkel ependi riyasetchilik qildi. 2019-Yili 17-iyul, washin'gton.
"Uyghurlar uchrawatqan krizis" témisidiki yighin'gha amérikadiki Uyghur adwokat nuriy türkel ependi riyasetchilik qildi. 2019-Yili 17-iyul, washin'gton.
Photo: RFA

D u q chaqirghan yighinda adwokat nuri türkel ependi Uyghur mesilisining amérika qoshma shtatlirining dölet bixeterliki bilen munasiwetlik istratégiyege chétilidighan mesilige aylan'ghanliqini ilgiri sürdi.

Korona wirusi pütün dunyagha yamrap 320 minggha yéqin kishining jénigha zamin bolup, 4 milyon 730 ming etrapida adem yuqumlinipla qalmastin her qaysi döletlerning iqtisadigha éghir ziyan séliwatqan, dunya tengpungluqigha zor tesir körsitiwatqan peytte dunya Uyghur qurultiyi "Özgiriwatqan dunya we sherqiy türkistan" témisida ilmiy muhakime yighini ötküzmekte. 15-May küni bashlan'ghan sin arqiliq ötküzülüwatqan ilmiy muhakime yighinining üchinchi küni yeni 17-may küni "Amérika-xitay munasiwetlirining tereqqiyati we sherqiy türkistan" témisida munazire élip bérildi.

Washin'gtondiki Uyghur kishilik hoquq qurulushi mes'uli ömer qanat ependi riyasetchilik qilghan yighinda enqerediki Uyghur tetqiqat instituti mudiri, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi, amérikadiki Uyghur adwokat nuri türkel ependi we Uyghur kishilik hoquq qurulushi mutexessisi doktor elise andérson xanim qatarliqlar sözlidi.

Doktor erkin ekrem ependi hazir amérika qoshma shtatliri bilen xitay otturisidiki siyasiy, iqtisadiy, tijaret we téxnologiye jehettiki sürkilishning barghanséri küchiyiwatqanliqini, bundaq sürkilish jeryanida amérika qoshma shtatlirining xitayni hawa, déngiz we quruqluqtin qorshiwalghanliqini, lékin Uyghur éli terepning téxi qorshalmighanliqini ilgiri sürdi.

Doktor erkin ekrem ependi bergen doklatida eger amérika qoshma shtatliri xitayni ottura asiya tereptinmu muhasire astigha éliwalsa sherqiy türkistan mesilisining pütün dunyadiki döletlerning diqqitini tartidighan chong mesilige aylinidighanliqini, kélechek 20 yilda dunyadiki her qaysi döletler otturisidiki munasiwetning téximu murekkeplishidighanliqini, shunga Uyghurlarning buninggha qarita istratégiye belgilep chiqishi kéreklikini bayan qildi.

Doktor erkin ekrem ependi doklatida amérika xitay munasiwitide Uyghur mesilisi peqetla kishilik hoquqi mesilisi bolup turuwerse Uyghur mesiliside zor özgirish bolmaydighanliqini, shunga Uyghur mesilisini amérikaning istratégiyelik mesilisige aylandurush kéreklikini otturigha qoydi.

Dunya Uyghur qurultiyi uyushturghan "Özgiriwatqan dunya we sherqiy türkistan" témisidiki bu ilmiy muhakime yighinida doktor erkin ekrem ependi öz köz qarishini bayan qilip bolghandin kéyin, yighin riyasetchisi ömer qanat ependi sözlep amérikadiki siyasetchi, dölet erbablirining Uyghur mesilisidin yaxshi xewerdar bolup bolghanliqini, qandaq qilghanda amérika xelqigimu bu mesilini yaxshi chüshendürgili bolidighanliqi toghrisidiki so'alni elise andérson xanimdin soridi. U, bir amérika puqrasi bolush süpiti bilen buning bilen munasiwetlik qilishqa tégishlik ishlar toghrisida köz qarishini bayan qilip ötti.

Qimmetlik radi'o anglighuchilar 14-may küni amérika kéngesh palatasida maqullan'ghan "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" toluq awaz bilen maqulluqtin ötken. Buni amérika kéngesh palatasidiki démokratiye partiyesi bilen jumhuriyetchiler partiyesining ezalirining hemmisi toluq qollighan, bu kéngesh palatasida az uchraydighan ehwal iken. Adwokat nuri türkel ependi doklatida buningdin Uyghur mesilisining amérika qoshma shtatlirining dölet bixeterliki bilen munasiwetlik istratégiyege chétilidighan mesilige aylan'ghanliqini ilgiri sürdi.

15-May künidin 21-may künigiche 7 kün ötküzülidighan yighin'gha amérika qoshma shtatliri, gérmaniye, firansiye we türkiye qatarliq 9 dölettin 21 pa'aliyetchi we mutexessis doklat bériwatqan bolup, bundin kéyinki üch künde ular yawropa-xitay munasiwetliri we sherqiy türkistan, türk-islam dunyasi we sherqiy türkistan, sherqiy türkistan dewasida yashlar herikitining roli qatarliq témilarda doklat bermekchi. Mezkur yighin'gha xalighan kishiler tor arqiliq qatnishalaydu.

Toluq bet