Amérika we awstraliye qatarliq döletlerde "Xitaydiki ‍olimpik musabiqisini bayqut qilish" namliq naraziliq namayishliri ötküzüldi

Muxbirimiz eziz
2021-06-23
Share

Dunya xelqining dostluq we hemkarliq rohining simwolliridin biri bolghan olimpik musabiqisi özining bir esirdin oshuq tarixida köpligen ijabiy utuqlarni qolgha keltürgen bolup, 2022-yilidiki béyjing qishliq olimpik musabiqisige kelgende dunya miqyasida qarshiliqqa duch kélishke bashlidi. Bolupmu xitay hökümitining siyasiy jehettiki diktatorluqqa yüzlinishi, ‍ulardin qoshna döletlerge kéliwatqan herbiy we diplomatik xirislarning éship bérishi, yéqinqi mezgillerdin buyan tashqiy dunyagha köplep melum bolushqa bashlighan Uyghur qirghinchiliqi bilen qoshulup, béyjing olimpik musabiqisini bayqut qilish chaqiriqlirini barghanséri yuquri pellige chiqirishqa bashlidi. Bu xil chaqiriqlarning hemmiside birdek olimpik rohigha pütünley xilap bolghan qebih qilmishlar bilen shughulliniwatqan xitaydek bir döletning bundaq bir shereplik yighilishqa sahibxanliq qilish salahiyitining bolmaydighanliqi alahide tekitlinidu. 23-Iyun küni yawropa, amérika we awstraliye qatarliq jaylarda tengla ötküzülgen "Xitaydiki olimpik musabiqisini bayqut qilish" naraziliq namayishida bu nuqta téximu roshen eks etti.

Dunya Uyghur qurultiyi, tibet teshkilatliri, mongghul öktichiliri we xongkong démokratchiliri birlikte teyyarliq qilip birla waqitta ötküzüshke kélishken "Dunyawiy emeliy heriket küni" témisidiki bu namayish 23-iyun küni lozan parizh, london, washin'gton, toronto, sédnéy, béryussél, stokholm, oslo dunyadiki köpligen sheherlerde bir tutash ötküzüldi.

Amérikaning sherqiy qisim waqti 23-iyun küni chüshtin burun sa'et 11 de washin'gton shehridiki aqsarayning aldigha orunlashturulghan namayish bashlandi. Bu namayishqa dunya Uyghur qurultiyining chaqiriqigha yéqindin awaz qoshqan Uyghur teshkilatliridin "Uyghur herkiti", "Amérika ‍uyghur birleshmisi", "Uyghur kishilik hoquq qurulushi" qatarliqlar qatnashqan bolup, namayish meydanidiki ay-yultuzluq bayraqqa jör bolghan Uyghur qirghinchiliqi heqqidiki lozunkilar, ulardiki "Qirghinchiliq musabiqisige xatime béreyli", "Uyghur qirghinchiliqi toxtisun" dégendek sho'arlar alahide közge chéliqatti.

Namayishqa qatnashqan Uyghur jama'itining bir qismi Uyghur diyaridiki lagér tutqunliri we xitay saqchilirining siyaqida kiyin'gen bolup, neq meydanni körgen kishige lagérlargha we türmilerge qamilip azap chékiwatqan minglighan kishilerning ehwalini tolimu janliq teswirlep béretti. Yene mehbus qiyapitide kiyin'gen bir qisim Uyghurlarning renglik olimpik halqiliri üstide put-qolliri yükündürülüp olturghan haliti chong lozunkidiki "Béyjing qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilayli" dégen sho'arning sewebini tiwishsiz rewishte ipadileytti.

Bu qétimqi namayishni teshkilligen orunlarning biri bolghan "Uyghur herkiti" ning xadimliridin juliy milsap aqsarayning aldida ötküzülgen bu namayish arqiliq ittipaqliq we hemkarliq asasidiki ortaq qarshiliqqa téximu köp kishilerning awaz qoshushini qolgha keltürüsh mümkinlikini, bu xil pa'aliyetler arqiliq jezmen mu'eyyen özgirishlerge yol échish mümkinlikini bildürdi.

"Rastini désem bu namayish arqiliq eng aldi bilen bizning bir ittipaqdashliq asasida herket qiliwatqanliqimizni namayen qilduq. Chünki bu namayishtiki oxshimighan türkümge tewe kishiler xitay kompartiyesining ziyankeshlikige uchrawatqan oxshimighan xelqlerge wekillik qilidu. Bu oxshimighan guruppilar mana mushundaq pewqul'adde peytte bir yengdin qol chiqirip biz yillardin buyan hémaye qiliwatqan démokratiye, hörlük we bashqa mesililer heqqidiki sadalarni birlikte yangratti. Shunga buni rawrus küchlük bir sada boldi dések bolidu. Chünki biz ötken mezgillerde xelq'ara jama'etke we xelq'ara olimpik komitétigha mewjut boluwatqan ré'alliqni tonutup, xitay hökümitining bu musabiqini ötküzishige yol qoymasliqni dep kelgen iduq. Bügün bolsa bu yerde béyjing qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilishning zörür ikenlikini jakarliduq. Shunga buni ittipaqliq asasidiki tolimu küchlük bir sada, dep qaraymen. Yene bir yaqtin alghanda biz bu sada arqiliq qismen bolsimu özgirish berpa qilalaymiz. Chünki hazir amérika dölet mejliside bu mesililer xéli yaxshi tonup yétilgen bolsimu, aq sarayning bu mesilide xitaygha téximu küchlük bésim peyda qilishi yenila zörür. Mushu tapning özide fayrfakis shehridimu amérika shirketlirini qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilishqa chaqirish namayishi boluwatidu. Shunga mushu ikki xil yönülüshtiki pa'aliyitimiz jama'etning bu mesilidiki qollishini qolgha keltürüp, jama'etning bu mesile heqqidiki tonushini téximu ashuridu."

Amérika Uyghur birleshmisi hey'et ezaliridin elfidar éltebirning ehwal tonushturishiche, ular bu qétimqi namayishqa ‍aktip awaz qoshush bilen birge 2022-yilidiki béyjing qishliq olimpik musabiqisini iqtisadiy jehettin qollawatqan "Mars" shirkitige naraziliq mektubi teyyarlighan. Shuningdek mars shirkitining wirjiniye shitatidiki ishxana binasigha bérip, shirket mes'ullirigha bu ochuq mektupni tapshurghan. Arqidinla lagér shahidi tursunay ziyawudun we sabiq siyasiy mehbus gawang sangdrol namidin "Mars" shirkitini bu xil selbiy qilmishqa xatime bérishke chaqirghan ammiwi chaqiriqqa imza toplash pa'aliyitini bashlighan. Mezkur chaqiriqta xitay hökümitining Uyghurlar we tibetlerge siyasiy jehette qandaq ziyankeshlik qiliwatqanliqi janliq we tesirlik qilip pakitlar asasida bayan qilin'ghan hemde ularni "Qirghinchiliq musabiqisini qollashqa xatime bérish" ke dewet qilghan. Nöwette buninggha imza qoyghanlar alliqachan 500 ge yéqinlap qalghan.

23-Iyundiki namayish yene awstraliyening paytexti kanbérra shehridimu ötküzüldi. Bu namayishqa awstraliye parlaménténing ezaliridin érik abétiz, "Timtas istila" namliq eserning aptori klayiw xamilton, awstraliye yehudiylar jem'iyitining re'isi déywid adlér qatarliq her sahe kishiliri qatniship, shu jaydiki Uyghur, tibet qatarliq jama'et bilen birlikte béyjing olimpik musabiqisini bayqut qilishni telep qildi. Érik abétiz bu heqte söz qilip, xitay hökümitining Uyghurlargha qarita irqiy qirghinchiliq yürgüziwatqanliqini keskin tenqidlidi hemde "Bundaq bir dölet qandaqmu olimpik musabiqisini ötküzüsh sheripige layiq kelsun?" dep so'al qoydi.

Neq meydandiki namayish heqqide radiyomizgha melumat bergen awstraliye ‍uyghurliridin bextiyar böre ependi bu heqte ehwal tonushturup, bu namayishning kanbérra shehridin bashqa yene sidnéy, adélayd qatarliq sheherlerdimu bolghanliqini alahide tekitlidi.

Béyjing olimpik musabiqisini bayqut qilish témisida 23-iyunda ötküzülgen dunyawi kölemdiki namayish muhajirettiki herqaysi teshkilatlarning heqqaniyetni hémaye qilish iradisini namayen qilip, xitay hökümitining olimpik musabiqisige sahibxanliq qilish salahiyitining yoqluqidek ré'alliqni janliq tonushturdi. Nöwette bu xildiki namayishlar we naraziliqlarning mu'eyyen netijige érishishi ümid qilinmaqta iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet