Lé'o maye: “Öz élingning nénini ye, kéche-kündüz ghémini ye! ”

Bérndin ixtiyariy muxbirimiz hebibulla izchi teyyarlidi
2023.12.26
leo-naway-01 Lé'o maye ependi piragadiki“Xitay mustemlikichiliki we sherqiy türkistan” dégen yighinda doklat sunmaqta. 2023-Yili 24-noyabir, piraga
RFA/Hebibulla

“Bir milletning tarixini öginish üchün aldi bilen shu milletning örp-aditi we medeniyitini yaxshi chüshinish kérek! ” firansiyelik yash Uyghurshunas, Uyghur nawayliqi tetqiqatchisi lé'o maye ependi ziyaritimiz jeryanida öz sözini ene shundaq bashlidi.

Yawropada tughulup chong bolghan, emma özi tughulup ösken muhittin tolimu uzaqtiki bir milletning tarixi we medeniyitige özini béghishlighan, shuningdek ashu milletning kélechikidin xuddi shu milletning bir ezasidek endishilen'gen bu yash, jenwe uniwérsitéti sherqshunasliq fakultéti we parizh ijtima'iy penler uniwérsitétning doktoranti, Uyghur nawayliqi heqqidiki tetqiqat bilen shughulliniwatqan lé'o maye bolup, u muhajirettiki köp qisim Uyghurlargha tonushluq. Bolupmu uning Uyghur nawayliqi we xitayning nan siyasiti heqqidiki mupessel izdinishliri muhajirettiki Uyghurlarni hayajan'gha salghan bir téma idi.

Istanbuldiki Uyghur nawayxanisida shagirt bolup Uyghur tili we Uyghur nawaychiliqini öginiwatqan lé'o maye ependi.2022-Yili, istanbul
Istanbuldiki Uyghur nawayxanisida shagirt bolup Uyghur tili we Uyghur nawaychiliqini öginiwatqan lé'o maye ependi.2022-Yili, istanbul
RFA/Hebibulla

Biz bu munasiwet bilen shiwétsariyening zürix shehiride lé'o maye ependi bilen söhbetleshtuq. Bu qétimqi söhbette lé'o maye ependi so'allirimizgha jawab bérip özining Uyghur nawayliqigha qiziqip qélishi heqqidiki seweblerni otturigha qoyup shundaq deydu.

Lé'o ependi Uyghur nawayliqini tetqiq qiliwatqili besh yildin ashqan bolup, u Uyghur nawayliqining kélip chiqishi we tarixi tereqqiyati, uning her xil medeniyetlerning tesirige uchrap özini béyitip mangghanliqi heqqidimu köz qarashlirini otturigha quyup ötti.

Lé'o ependi yene pasahetlik Uyghur xelq maqal-temsilliri bilen Uyghur xelqining nan'gha baghlan'ghan tarixy, medeniyiti we örp adetliri heqqidimu köz qarashlirini otturigha qoyup ötti. 

Lé'o maye ependi 2023-yili piragada chaqirilghan “Xitay mustemlikichiliki we Uyghur rayoni” dégen témidiki yighinda özining “Xitayning nan siyasiti” témisidiki doklatini sun'ghan. U doklatida Uyghur nawayliqining tarixi tereqqiyati we uning her qaysi dewrlerde xitayning mustemlike siyasitining tesirige uchrishi heqqide muhajirettiki Uyghurlarni oygha salghudek bayanlarni köpligen deliller bilen otturigha qoyghan idi. Lé'o ependi bu qétimqi söhbitimizde yene xitayning Uyghur nawayliq medeniyitinimu talan-taraj qilip, özining qiliwélish we özgertishke urunushliri heqqidimu toxtilip ötti.

Lé'o maye ependi xanimi bilen bille. 2023- Yili 25-noyabir
Lé'o maye ependi xanimi bilen bille. 2023- Yili 25-noyabir
RFA/Hebibulla

Lé'o ependining qarishiche, xitay hökümiti Uyghur nawaylirinimu jaza lagérlirigha solap, kolléktip halda mejburiy emgekke séliwatqan bolup, bu nuqtidin alghanda Uyghur nawayliqimu xitayning siyasiy basturushliridin mustesna qalmighan. U bu heqte etrapliq melumat bérip shundaq deydu.

Özi firansuz bolsimu Uyghurchini rawan sözleydighan we Uyghurche tamaqlarni yaxshi köridighan, emma öyide bir Uyghurdek yashaydighan bu yigitning Uyghur jem'iyiti we Uyghur nawayliqi heqqidiki izdinishliri, shuningdek Uyghur xelq maqal-temsili arqiliq “Öz élingning nénini ye, kéche kündüz ghémini ye” dep Uyghur muhajiritige qilghan chaqiriqi hemmimizni oygha salmay qalmaydu elwette.

Bu pirogrammining dawamini kélerki sanda anglighaysizler!

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.