Хитай дөләт хәвпсизлик даирилири пакстанда уйғурларни нишанлиған һәрикәтләрни давамлиқ елип бармақтикән

Мухбиримиз гүлчеһрә
2022-01-26
Share
pakistanliq-Mirza-Imran-ayali-lager-pakistan-elchixanisi.jpg Пакистанлиқ тиҗарәтчи мирза имран баиг әпәнди пакистанниң бейҗиңдики әлчиханиси алдида, “тәрбийәләш лагери” ға елип кетилгән уйғур аяли Malika Mamiti(мәликә мамут) билән чүшкән сүритини көрситип, аялиниң қоюп берилиши үчүн ярдәм тәләп қилмақта. 2018-Йили 26-сентәбир.
AP

Пакстандики уйғурларниң инкаслиридин қариғанда, хитай даирилири 2017-йили уйғур диярида лагерларни қурғандин буян, пакистан даирилириниң хитайниң уйғурларни бастурушиға ярдәмдә болғанлиқи мәлум. Канададики “хәлқара кишилик һоқуқ вә бихәтәрлик мунбири” ниң йеқинда елан қилған доклатида, пакистанниң уйғурларни бастурушта хитай билән болған һәмкарлиқиниң 1990-йиллириниң башлиридин башланғанлиқи, пакистан тәрипидин 2014-йилғичә 60 нәпәргә йеқин уйғурниң хитайға қайтуруп берилгәнлики көрситилгән, әмма хитайға қайтурулған бу уйғурларниң конкирет учурлири тилға елинмиған.

“хәлқара кишилик һоқуқ вә бихәтәрлик мунбири” ниң доклатида көрситишичә, пакистанниң 2010-йили терорлуқ билән һечқандақ алақиси болмисиму, бирақ пакистанниң балуҗистан ‍өлкисидин хитайға қайтуруп бәргән 5 нәпәр бигунаһ уйғур, шуларниң типик мисаллириниң бири икән.

Доклатта пакистанниң уйғурларни бастурушта хитай билән болған һәмкарлиқи 1990-йиллириниң башлиридин башланғанлиқи, пакистан хитайға қайтуруп бәргән 14 нәпәр уйғур талипни хитай аманлиқ күчлириниң чегридила етип ташлиғанлиқи тәкитләнгән.

Илгирики йилларда пакистан һөкүмитиниң хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қарши чиқишиға қаримай, исмаил сәмәт, муһәммәт тохти қатарлиқ нурғунлиған уйғур паалийәтчисини хитайға қайтуруп бәргәнликидәк тарихи бар. Хитай һөкүмити бу уйғур паалийәтчилириниң бәзилирини өлүм җазасиға һөкүм қилип, етип өлтүргән, бәзилирини болса муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилған иди.

Пакстандики уйғурлар йеқинқи йиллардин буян радийомизға инкас йоллап, нурғун уйғур аяллириниң пакистанлиқлар билән той қилғанлиқи үчүнла лагерларға қамалғанлиқини, пакистан һөкүмитиниң хитай билән болған мунасивитини дәп уйғур аяллар билән той қилған пакистанлиқларниңму мәнпәәтини қоғдимайватқанлиқидин шикайәт қилип кәлмәктә.

Лагер шаһиди зумрәт давутниң билдүрүшичә, гәрчә у пакстанлиқ ери имранниң хитай вә пакстан һөкүмитигә әрз қилиши нәтиҗисидә лагердин қоюп берилип пакстанға келәлигән болсиму, әмма хитайниң вастилиқ тәһдитлири сәвәбидин пакстандиму туралмай ахири аилиси бойичә америкиға келип панаһлинишқа мәҗбур болған.

Зумрәт давут, пакстан һөкүмитиниң уйғур аяллар билән той қилған пуқралириғиму игә чиқалмай, уларниң мәнпәәтини қоғдимиғанлиқини, бу әһвалда пакистанда туруватқан уйғурларниң һаятиниң бихәтәр әмәсликини билдүрди. У йәнә пакстанлиқ әрләр билән той қилған уйғур аяллириниң көпинчисиниң һазирғичә лагерда туруватқанлиқини, буниң бир мисали дәп көрсәтти. Зумрәтниң ейтишичә, һәтта пакстанлиқларниң өзлириму бихәтәр болмиғачқа, пакстанда туруп хитай тәрипидин тутулған аяллири үчүн аваз чиқириштинму әндишә қилидикән.

Пакстандин өзи вә аялиниң исмини ашкарлимаслиқ шәрти билән зияритимизни қобул қилған пакистанлиқ бир әр, уйғур аяли хитай һөкүмити тәрипидин 2017-йили лагерға қамалғанлиқини, бигунаһ аялиниң йеқинда қоюп берилгәнликидин хәвәр тапқан болсиму, әмма өзиниң я уйғур елигә кирәлмәй, я аялиниң пакистанға чиқалмай айрилип туруватқанлиқини ейтти.

Пакистанлиқ бир әр билән той қилған, йеқинда пакистандин түркийә кәлгән йәнә бир уйғур аял зияритимизни қобул қилди. У, 2016-йилиниң ахири хитайниң вәтәндики уруқ-туғқанлири арқилиқ өзигә бесим қилип, қайтип келишни тәләп қилғанлиқи, нәтиҗидә пакстандин юртиға қайтип барғанда тутқун қилинип лагерға қамалғанлиқини баян қилди. У пакистанлиқ ериниң йол меңиши билән қисқа муддәттин кейин, лагердин қоюп берилип аилисидә 2 йил нәзәрбәнттә турған икән. У 2019-йили аилисидикиләрниң һәммиси гөрүгә елиниш шәрти билән пакстанға қайтип кәлгән болсиму, әмма хитай дөләт хәвпсизлик хадимлириниң “биз үчүн хизмәт қилисән яки пакистандинқайтурулуп кетисән” дигәндәк тәһдитлиридин қутулалмиған. Уму ахири пакстандин түркийәгә қечип кетишкә мәҗбур болған икән.

Бир йил илгири “аполло”, “ваис” қатарлиқ хәвәр агентлиқлириниң пакстандики уйғурларниң вәзийити һәқиқидә ишлигән хәвәрлиридә, пакистан көчмәнләр ишлири әмәлдариниң: “һөкүмәт тәрәп пакистанда яшайдиған барлиқ уйғурларниң биологийәлик санлиқ мәлуматлирини йиғишқа башлиди, уларниң мәқсити қанчилик уйғурниң хитайдин көчүп кәлгәнликини ениқлаш” дегән сөзлирини нәқил елип, “диний етиқади”, “аилә тарихи” қатарлиқ соалларниң мәзкур җәдвәлдин орун алғанлиқини хәвәр қилған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт