Пакистандики хитайпәрәс уйғурлар үчүн яритилған йеңи йол: «уйғурни тонуп берип пул тепиш»

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2019-12-24
Share
pakistan-junggoluq-muhajirlar-jemiyiti-uyghur-tonush-1.jpg «Гилгит-балтистан җуңголуқлар җәмийити» намида чиқирилған, виза илтимас қилғучиларниң уйғур яки әмәсликини тонуп бериш испатлириниң бири.
RFA/Shöhret Hoshur

Мәлум болушичә, пакистанда тунҗи болуп 2008-йили бир уйғур тәшкилати - «өмәр уйғур вәхпи» қурулғандин кейин «җуңголуқ муһаҗирлар җәмийити» намида бирқанчә тәшкилат баш көтүргән. Асаслиқ хизмити уйғур вәзийитини пакистанлиқларға пәрдазлап көрситиш болған бу тәшкилатлар хитай әлчиханисиниң сахавәт вә зияпәтлиридин бәһрилинипла қалмастин, бәлки йәнә өзгичә пул тепиш йоллириғиму еришкән.

Пакистанда яшаватқан уйғур муһаҗирлар нөвәттә пакистан мәтбуатлирида өзлирини «уйғур» дәп тонуштуруш билән билән бир вақитта йәнә уйғур районидики вәзийәтни пәрдазлап көрситиватқан «җуңголуқ муһаҗирлар җәмийити» намидики тәшкилатлар үстидин йеқиндин буян арқа-арқидин шикайәтләрни йоллимақта. Бу шикайәтләрдә мәзкур тәшкилат әзалири саниниң интайин азлиқи, уларниң уйғур районидики вә пакистандики мутләқ көп сандики уйғурлар билән һечқандақ алақиси йоқлуқи, уларниң шәхсий мәнпәәтлири үчүнла «уйғур» дегән намни суйиистемал қиливатқанлиқи тәкитләнмәктә.

Әң йеқинда ашкариланған тонуштуруш хетидин мәлум болушичә, хитай әлчиханиси мәзкур тәшкилатларға визаға илтимас қилғучиларниң лаяқитигә баһа қоюш һоқуқи бәргән. «Гилгит-балтистан җуңголуқлар җәмийити» намида чиқирилған бир тонуштуруш хетидә муһәммәд вәли хан намидики виза илтимас қилғучиниң сап пакистанлиқ икәнлики баян қилинған. Бу һәқтә пикир баян қилған пакистандики паалийәтчи өмәр уйғур хитай әлчиханисиниң пакистандики уйғурларниң ана вәтинини зиярәт қилишини өзлиригә хәтәрлик дәп қараватқанлиқи, шуңа мутләқ көп сандики уйғурларниң виза илтимасиниң рәт қилиниватқанлиқини илгири сүрди. Униң дейишичә, хитай уйғурларға қарита бу виза чәклимисини техиму күчәйтиш, йәни уйғурларни пәрқләндүрәлмәй виза берип қоюштин сақлиниш үчүн мәзкур тәшкилатларға визаға илтимас қилғучиларниң салаһийитини айдиңлаштуруш вә лаяқитини баһалаш һоқуқи бәргән.

Йәнә бәзи инкасларда мәзкур тәшкилат әзалириниң визаға илтимас қилғучилардин көп миқдарда пул еливатқанлиқини илгири сүргән иди. Өмәр уйғур мәзкур тонуштуруш хетидә виза илтимас қилғучини «сап пакистанлиқ» дәп тонуштуруш арқилиқ униң «уйғур» әмәсликигә ишарәт қилиниватқанлиқи, йәни мәзкур тәшкилатларниң уйғурни тонуп бериш арқилиқ пул тепиватқанлиқини илгири сүрди.

Өткән айда зияритимизни қобул қилған «җуңголуқ муһаҗирлар җәмийити» ниң һәйәт әзалиридин бири болған әзимхан өзи вә дадисиниң бу тәшкилатта қурулғандин буян хизмәт қиливатқанлиқи, әмма һечқандақ бир шәхсий мәнпәәт көзлимәйватқанлиқи, пәқәт пакистандики намрат уйғурларниң пәрзәнтлириниң оқуш ишлириға ярдими болсун үчүн пакистандики хитай әлчиханиси билән һәмкарлишиватқанлиқини илгири сүргән иди. Әмма «өмәр уйғур вәхпи» радийомизға тәминлигән бир пул чеки (талони) көпийишидин «гилгит-балтистан җуңголуқлар җәмийити» гә хитай әлчиханиси тәрипидин 37 миң доллар пул берилгәнлики ашкариланған иди.

Бүгүн радийомизға мәзкур тәшкилатларниң тамғиси бесилған икки парчә тонуштуруш хетиниң копийәсини тәминлигән паалийәтчи өмәр уйғур бу тонуштуруш хетини алған 3 пакистанлиқниң мәзкур җәмийәткә миң доллардин җәмий 3 миң доллар пул тапшурғанлиқини илгири сүрди. У йәнә бу җәмийәтниң һәр айда мушу хил виза илтимас қилғучиниң «уйғур» яки әмәсликини пәрқләндүрүп бериш йоли билән ейиға 20-30 миң доллар пул тепиватқанлиқ пәризини оттуриға қойди.

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған пакистандики башқа муһаҗир уйғурлар юқириқи пәрәзниң тоғрилиқиға аит дәлилләрни көрситип берәлмигән болсиму, әмма у пәрәзниң әқилгә уйғун икәнликини тәкитлиди. Гилгиттики паалийәтчи абдулмәҗид мәзкур тәшкилатлар еришиватқан мәнпәәтлири катта болғанлиқи үчүнла уйғур райондики паҗиәлик вәзийәтни пакистанлиқларға һеч иккиләнмәстин «гүл-гүлистанлиқ» дәп тонуштуруватқанлиқини әскәртти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.