Түркийәдики ялова шәһириниң башлиқи хитайниң пәнҗин шәһри билән болған «достлуқ мунасивити» ни үзгән

Ихтияри мухбиримиз әркин тарим
2019-12-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
ялова шәһри хитай шәһри билән болған достлуқ мунасивитини үзгәнликини җакалиди. 2019-Йили 25-декабир
Ялова шәһри хитай шәһри билән болған достлуқ мунасивитини үзгәнликини җакалиди. 2019-Йили 25-декабир
RFA/Erkin Tarim

Хитай һөкүмити 2010-йили түркийә билән истиратегийәлик һәмкарлиқ келишими түзгәндин кейин түркийәниң һәр қайсий вилайәт, шәһәр, идарә-җәмийәт вә аммивий тәшкилатлар билән «достлуқ» орнитишқа алаһидә әһмийәт берип кәлмәктә иди. Буниң билән хитайниң бәзи шәһәрлири түркийәдики шәһәрләр билән «қериндаш шәһәр» лик келишими түзүп, һәр хил йоллар билән хитай мәдинийитини тонуштуруп кәлмәктә.

25-Декабир күни түркийәниң ялова шәһириниң башлиқи вәфа салман әпәнди тиветтир арқилиқ хитайниң лиявниң өлкиси пәнҗин шәһри билән болған «достлуқ мунасивити» ни үзгәнликини билдүрди. У мундақ язған: «қиммәтлик юртдашлирим, қиммәтлик яловалиқлар, ялова шәһәрлик һөкүмәт, җүмлидин мән ялова шәһриниң башлиқи болуш сүпитим билән хитайниң шәрқий түркистанлиқларға елип бериватқан зулумиға наразилиқ билдүрүш үчүн хитайниң пәнҗин шәһири билән болған ‹қериндаш шәһәр' мунасивитимизни үздуқ.»

Ялова  шәһәр башлиқи вәфа салман әпәнди иҗтимаий таратқулар арқилиқ тарқатқан учурида йәнә мунуларни баян қилған: »қиммәтлик юртдашлирим, яловалиқлар, хитайниң шәрқий түркистанлиқларға қарита елип бериватқан еғир бесими вә зулум сиясити чидиғусиз һалға кәлди. Әпсуски, шәрқий түркистандики қериндашлиримиз авазини дуняға йәткүзәлмәйватиду. Шәһиримиз бурун хитайниң пәнҗин шәһири билән ‹қериндаш шәһәр' мунасивити орнатқан икән. ялова шәһри хитайдики шәһәрләр билән тунҗи қетим достлуқ орнатқан шәһәрләрдин бири һесаблиниду. Мән ялова шәһриниң башлиқи болуш сүпитим билән хитайниң шәрқий түркистанлиқларға елип бериватқан бесим сияситигә наразилиқ билдүрүш үчүн хитайниң пәнҗин шәһири билән болған мунасивитимизни тохтаттуқ.  Мән бундин кейин һечқандақ паалийитимизгә хитайларни тәклип қилмаймән, мәнму уларниң паалийәтлиригә иштирак қилмаймән. Шәрқий түркистанлиқлар әркин турмушқа еришмигүчә, хитайларлардәк яшаш һәқ-һоқуқлириға игә болмиғучә хитай билән дост болмаймиз.»

Ялова шәһриниң башлиқи вәфа салман әпәнди мәзкур қарарни чиқарғандин кейинла буйруқ чүшүрүп ялова шәһәр мәркизидики «пәнҗин бағчиси» ниң  исмини «ялова шәрқий түркистан бағчиси» дәп өзгәрткән. Бағчиниң ичидики «хитай пәнҗин бағчиси» дегән хәт йезилған мәрмәр ташниң үстигә «ялова шәрқий түркистан бағчиси» дегән хәтләрни ойдурған. Бу таш абидиниң үстигә йәнә шәрқий түркистанниң ай-юлтузлуқ көк байрақиниң сүритини чүшүргән.

«Yalovamiz.com» Тор гезитиниң 26-декабир күнидики санида елан қилинған бу һәқтики хәвәргә асасланғанда, 26-декабир күни ялова шәһридә »хитайға ләнәт оқуш« темисида намайишму өткүзүлгән. Түркийә кадирлар уюшмиси ялова шөбиси, «үлкү оҗақлири» тәшкилати ялова шөбиси қатарлиқ тәшкилатлар тәрипидин уюштурулған бу намайишқа қатнашқан кишиләр қолида ай-юлтузлуқ көк байрақ билән түркийә байриқини көтүргән һалда хитайға қарши шоар товлап ғазипаша кочисида йүрүш қилған. Ахирида «шәрқий түркистан бағчиси» ниң алдида мәтбуат баянатини оқуған. Баянатта хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситини әйибләш билән бирликтә түркийә һөкүмитини уйғурларға игә чиқишқа чақирған.

Қиммәтлик радийо аңлиғучилар, түркийәдә хитайға қарши наразилиқниң көпийиши, болупму бәзи шәһәр башлиқлириниң хитай билән болған «достлуқ мунасивити» ни үзүши хитайға қандақ тәсир көрситиватиду?

Бу һәқтә зияритимизни қобул қиған қаһраманмараш шәһридики сүтчү имам университети диний илимләр кәспиниң оқутқучиси доктор алимҗан боғда әпәнди буниң түркийә һөкүмитигә бесим пәйда қилидиғанлиқини, хитай һөкүмитини чөчүтидиғанлиқини баян қилди.

Хитай 2010-йилидин тартип түркийә билән болған мунасивәтни күчәйтиш сиясити елип беришқа башлиди. Түркләр әгәр түркийәниң хитай билән болған мунасивити күчәйсә хитай һөкүмити уйғур қериндашлиримизға яхши муамилә қилиду, дәп қарап кәлгән иди. Лекин һазирғичә болған вәзийәткә қарайдиған болсақ, буниң тәтур тәсири боливатиду. Буниң сәвәби немә?

Бу һәқтә пикир баян қилған әркин әкрәм әпәнди хитайниң көктүрк қағанлиқи мәзгилидин тартип «йирақтиликәр билән дост болуп, йеқиндики қошнилирини йоқ қилиш» сияситини қоллинип кәлгәнликини, һазирму шу сияситини йүргүзиватқанлиқини илгири сүрди.

Қиммәтлик радийо аңлиғучилар, түркийәниң коня, деңизли қатарлиқ бәзи шәһәрлириниң башлиқлириму өз шәһәрлириниң бағчилириға илгири хитайниң намлирини бәргән болсиму, һазир түрк хәлқиниң бесими билән буларни өзгәртмәктикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт