Peride emetning lagér saqchisi bolghandin kéyinki sirliq ölümi

Muxbirimiz gülchéhre
2021-02-17
Share
Peride emetning lagér saqchisi bolghandin kéyinki sirliq ölümi Jama'et xewpsizlik xadimi peride emet.
Photo: RFA

Xitay hökümiti Uyghur diyarida keng kölemlik basturushni kücheytken yéqinqi yillarda, bolupmu lagér bashlan'ghan 2017-yilidin buyan, Uyghur saqchi yaki jama'et xewpsizliki sahesidiki Uyghur kadirlarning harghinliqtin yaki yürek késili qatarliq seweblerdin wezipe üstide ushtumtut hemde sirliq halda ölüp kétish weqeliri alahide da'im körülüwatqan bolup, mezkur mesile Uyghur jama'iti arisida guman qozghighaydighan bir mesile bolup kelmekte idi.

Emma anglighuchilirimizgha yetküzmekchi bolghan bu jama'et xewpsizlik xadimi peride bolsa, eydiz késili seweblik 2018-yili 11-ayning 6-küni dawalash ünüm bermey ürümchide jan üzgen. Lagér shahiti zumret dawutning bildürüshiche, Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik nazaritining xadimi bolup ishlewatqinigha on nechche yil bolghan, 1975-yili tughulghan peride emet namelum seweblerdin eydiz wirusi bilen yuqumlan'ghan teqdirdimu uninggha di'agnoz qoyulup 3 ay ichide hayatidin ayrilishi guman qozghimay qalmaydiken.

Zumretning dep bérishiche chünki peride aldi bilen u bir exlaqliq mes'uliyetchan ayal we bir perzentning anisi, eng muhimi peride ölüp kétishke az kün qalghan mezgillerde, zumret dawutni öyige chaqirtip, özining dawanchingda bir okul urulush bilen aghrip yiqilghanliqini éytqan iken. U küni peridening éytqanlirini untuyalmay kelgen zumret, azablar ichide bu qorqunuchluq hékayini eslep ötti:

Zumret éytishiche, Uyghur diyaridiki eng chong lagér bolghan dawanching lagérida, bigunah Uyghurlargha élip bérilghan soraq jeryanidiki qattiq qiynaqlargha shahit bolush jeryanida peridening ulargha ich aghritip hoshidin ketkinide, neq meydanda bashqa xitay saqchilar teripidin uninggha soraqxanidiki üstel tartmisidin élipla urulghan namelum okul, del peridening késel bolushi hetta ölüp kétishidiki amil bolushi mumkin iken. Peride kéyin özige shundaq okul urulghanliqini zumretke sözlep bergeniken.

Zumret özining pakstan'gha kétish qararini élishigha dosti peridening "Qandaqla qilip bolmisun bu yerdin qutul" dégen nesihetining rol oynighanliqini tekrarlidi.

Zumret özining uzun yilliq dosti perideni: "U özi xalap saqchi bolmighan", deydu. Zumretning éytishiche, peride emetning dadisi emet ependimu ilgiri aqsuning onsu nahiyeside saqchi bolup xizmet qilghan bolup bir qétimliq wezipide hayatidin ayrilghan we da'iriler teripidin "Inqilabiy qurban" gha aylandurulghan. Qizi perideni bolsa dadisining töhpisi seweblik saqchi mektepke orunlashturulup axirida a'ilisi boyiche ürümchige yötkep kélinip, Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik nazaritige xizmetke orunlashturulghaniken. Peride, 2016-yili yeni lagér bashlinishtin burun mexsus gu'angjuda lagérlarni bashqurush toghriliq bir qanche ayliq mexsus terbiyeleshke qatniship qaytip kelgendin kéyin, 2017-yili dawanchingda deslepki lagér qurulghanda, lagér saqchisi bolup xizmetke chüshkeniken.

Zumret dostining bu ölümini "Sirliq ölüm" dep anglitishtin bashqa, özining ilgiri ishletken téléfonda saqlinip qalghan peridening ündidar supisdiki xatire süretler, uning hayatigha da'ir bezi uchurlar we peride ölüp kétipshtin 10 künche ilgiri ixshanisida tartip, zumretke undidar arqiliq ewetken, ajizlap ketkenliki éniq körünidighan axirqi süriti we yene eyni chaghda, peridening 15 yashlardiki oghlining, apisining ölüm we neziri heqqide ündidar arqiliq peridening dostlirigha yetküzgen uchurlirinimu ortaqlashti.

Gerche Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik nazariti, mezkur nazaret a'ililikler qorusi we munasiwetlik da'irilerge qaratqan téléfon ziyaretlirimiz netijisiz bolghan bolsimu, emma zumret dawut teminligen yip uchliri sabiq saqchi peridening ölümining sirliq teripidin bisharet bermekte.

Biz zümret dawutning éytqanlirigha asasen saqchi peride emetning ölüm sewebini énqlash yaki delillesh imkaniyiti yoq shara'itta, peridening eydiz wirosi bilen ölüp kétish éhtimalliqi heqqidiki so'allimizni eydiz mutexesisliridin, washin'gton merkiziy doxturxanisida ishlewatqan jür'et obul ependige muraj'i'et qilduq.

Jür'et ependim peridening eydiz wirusidin yuqumlan'ghanliqigha di'agnoz qoyulup, yuqumlinish netijide 3ay ichide qaza tépishi mümkin emes dep analiz qildi.

Zümuret yene, gerche peride saqchi bolsimu emma uning bir Uyghur ayal we bir insan bolush süpiti bilen a'ilisi, dostliri we xizmetdashlirigha hetta jemiyetkimu illiqliq yetküzüp kelgen, méhriban bir ayal ikenlikini alahide tekitleydu. U hayat waqtida ammiwi saxawet ishlirigimu awaz qoshup we öz ma'ashining melum bir qismini saxawet ishlirigha atighaniken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet