Mayk pompéyoning qazaqistandiki ziyariti Uyghur we qazaqlarda ijabiy inkas qozghidi

Muxbirimiz gülchéhre
2020-02-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi qazaqistan paytexti nursultanda uruq-tughqanliri xitayning yighiwélish lagérlirigha qamalghan a'ililerning wekillirini qobul qildi. 2020-Yili 2-féwral.
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi qazaqistan paytexti nursultanda uruq-tughqanliri xitayning yighiwélish lagérlirigha qamalghan a'ililerning wekillirini qobul qildi. 2020-Yili 2-féwral.
REUTERS

29-Yanwardin 1‏-féwralghiche en'gliye, ukra'iniye, bélarusiye qatarliq döletlerdiki ziyaretlirini tamamlighan amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo 2-féwral qazaqistan'gha yétip kelgen. U qazaqistan paytexti nursultan'gha kelgen künning özidila uruq-tughqanliri xitayning yighiwélish lagérlirigha qamalghan a'ililerning wekillirini qobul qilip, ulardin chongqur hal sorighan. U yene qazaqistan hökümitining xitayning zulumidin qéchip qazaqistandin panahliq izdep kelgen bu kishilerni xitaygha qayturuwetmey himaye qilghanliqigha alahide rehmet éytqan.

Qazaqistandiki "Ata yurt pida'iyliri" teshkilatining ilgiriki re'isi sérikjan bilash'oghlining radiyomizgha bildürüshiche, pompéyo bilen uchrishishqa a'ile tawabi'atliri lagérlargha qamalghan, a'ilisi parchilan'ghan qazaqlardin birmunche kishi qatnashqan. Ularning ichide ayali 3yildin buyan lagérda tutup turuluwatqan jén'giz zarxan, a'ilisidin 4 adem lagérgha élip kétilgen haqiqet xaliyolla, érining méyiplikige qarimay lagérgha élip kétilgen gülnur qoshbarmaq hemde éri, qéyni'atisi we ikki qiyni'inisi bolup a'ilisidin töt adem lagérgha qamalghan qaraqat ebdesh qatarliqlar bar iken.

Sérikjan bilesh'oghlining bildürüshiche, hazirqidek bir pewqul'adde peytte amérika tashqi ishlar ministirining qazaqistanni ziyaret qilishi we xitayning ziyankeshlikige uchrighan a'ililerdin hal sorishi bu zulumgha uchrighan qazaqlargha zor ilham bolidiken. U yene buni lagérlar heqqide metbu'atlargha guwahliq bergenlerning körsetken jasaritige bérilgen bir medet we buning ehmiyitining resmiy étirap qilinishi dep qaraydighanliqini bildürdi.

Pompéyoning esli 1-ayning bashlirida élip barmaqchi bolghan bu ziyariti ottura-sherq krizisi seweblik kéchiktürülgen idi. Amérika tashqi ishlar ministirliqining yuqiri derijilik bir diplomati ötken yili 12‏-ayning axirlirida ötküzülgen pompéyoning ottur asiya ziyariti heqqidiki axbarat yighinida söz qilip mundaq dégen idi: "Biz Uyghur mesilisini dunyadiki shériklirimiz, ittipaqdashlirimiz we biz bilen pikirdash döletlerge dawamliq tekitleymiz. Elwette, mezkur mesile bu ziyarette küntertipke kélidu."

Dégendek pompéyo aldi bilen qazaqistan tashqi ishlar ministiri muxtar tilérbérdi, arqisidin nursultan nazarbayéflar bilen körüshüsh jeryanida we muxbirlarni kütüwélish yighinida Uyghur mesilisini, bolupmu milyonlighan Uyghur we qazaqlarning xitayning jaza lagérlirida dehshetlik türde depsende qiliniwatqanliqini otturigha qoyghan. U yene zulumgha uchrawatqan bu xelqlerning bashqa insanlardek heq-hoquqi we ghururi bilen yashash heqqi bar ikenlikini alahide eskertken. Shuning bilen bir waqitta pompéyo yene insan heqlirining uniwérsal qimmetke ige ikenlikini, uni depsende qilishqa qarap turushqa bolmaydighanliqini, bu mesilide qazaqistanning amérika bilen bir septe turushi kéreklikini tekitligen.

Qazaqistandiki péshqedem Uyghur siyasiy pa'aliyetchilerdin qehriman ghojamberdi ependi amérika tashqi ishlar ministirining bu ziyaritini qazaqistan musteqil bolghan 30 yildin buyan amérikaning yuqiri derijilik emeldarining qazaqistanda resmiy ziyarette bolushi hésablinidu, dédi. U buning qazqistanning xitay siyasitide özgirish yasapla qamay, belki yene qazaqistan we bashqa ottura asiya döletlirining Uyghurlargha tutqan pozitsiyesidimu özgirish yasaydighanliqidin bir signal béridu, dédi.

Qazaqistanda a'ilisi Uyghur diyaridiki lagérlargha qamalghan yaki lagérdin qoyup bérilgendin kéyin xitayning yol qoymasliqi seweblik qazaqistanda qalghan a'ilisi bilen jem bolalmighan Uyghurlarmu az emes. Gerche xitayning ziyankeshlikige uchrighan qazaqistandiki Uyghurlar bu nöwet qazaqistanda mayk pompéyo bilen körüshüsh pursitige érishelmigen bolsimu, pompéyoning özlirige oxshash zulumgha uchrighan qazaqlarni qobul qilip, nutqida Uyghurlarni mexsus tilgha élishi oxshashla Uyghurlarning yarilan'ghan qelbigimu melhem bolghan we ümid bergen. 3 Yildin ayali muyesser heqqide héchqandaq uchurgha ige bolalmighan sedirdin ziyaritimizni qobul qilip, gerche özi pompéyo bilen körüshüsh pursitige ige bolmighan bolsimu, emma uning qazaqistandiki ziyaritini xewerlerdin körüp özide zor ishench peyda bolghanliqini bildürdi.

Amérikadiki adwokat nuri türkel mayk pompéyoning ottura asiyagha qilghan bu ziyaritining küchlük simwolluq menige ige ikenlikini tekitlidi.

Toluq bet