Mayk pompéyo bérlindiki muhim nutqida xitay tehditi üstide nuqtiliq toxtaldi

Muxbirimiz irade
2019-11-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi gérmaniyediki ziyariti mezgilide "Bérlin témi" örülgenlikining 30 yilliq xatirisi munasiwiti bilen muhim nutuq sözlidi. 2019-Yili 8-noyabir, bérlin.
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi gérmaniyediki ziyariti mezgilide "Bérlin témi" örülgenlikining 30 yilliq xatirisi munasiwiti bilen muhim nutuq sözlidi. 2019-Yili 8-noyabir, bérlin.
AP

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo gérmaniyediki ziyariti mezgilide "Bérlin témi" örülgenlikining 30 yilliq xatirisi munasiwiti bilen muhim nutuq sözlidi. U 8-noyabir künidiki "1989-Yilidiki sawaqlar: erkinlik we bizning kélechikimiz" mawzuluq nutqida asasliq nishanini yene xitay we rusiyege qaratti.

Mayk pompéyo 30 yil awwal qehriman sherqiy gérmaniye xelqining bérlin témini örüsh arqiliq kommunist réjimini ayaghlashturghanliqini we bu arqiliq gherb döletlirining soghuq urushning ghelibisini qolgha keltürgenlikini eslep mundaq dédi: "Bérlin we moskowada kommunizmning bitchit bolushi jümlidin pütkül sherqiy bilogda bitchit bolushi bilen biz buni dunyada tosuwalghili bolmaydighan bir éqim, dep oylighan iduq. Hetta buni 'bir tarixiy dewrning ayaghlishishi' dep teswirligenlermu bolghan. . . Epsuski, biz xatalashqan iduq. Biz nurghun döletlerde insanlarning weziyitining hazirqidek bolidighanliqini, ularning dölet bashqurush yönilishining hazirqidek bolidighanliqini perez qilalmiduq."

Mayk pompiyo sözining dawamida rusiyedin misal bérip, sabiq k g b xadimi teripidin bashquruluwatqan rusiyening bügünki künde qoshna döletlerni ishghal qilip, öktichilerni bolupmu okra'iniye, tatar we chéchen öktichilirini qattiq basturuwatqanliqini bildürdi.

U arqidin xitay heqqide uzun-uzun toxtilip, mundaq dédi: "Xitayda xitay kompartiyesi hakimmutleqliqning yéngiche nusxisini we dunyada uzun waqittin béri körülüp baqmighan nusxisini shekillendürmekte. Xitay kompartiyesi öz puqralirigha bésim qilishta qolliniwatqan métod we taktikilar sabiq sherqiy gérmaniyeliklerge intayin tonush. Xitay azadliq armiyesi qoshna döletlerning igilik hoquqigha dexli-teruz qiliwatidu. Xitay kompartiyesi qarshi pikirdikilerning sayahet qilish hoquqini cheklewatidu. Hetta xitayning kishilik hoquq xatirisini tenqid qilghan gérmaniyelik parlamént ezasimu buning ichide. Xitay kompartiyesi chet'ellerde panahliniwatqan musulmanlarning shinjangdiki uruq-tughqanlirini tehdit qiliwatidu. Bizning mushu yerde olturghan hemmimizning mejburiyiti bar. Nöwette biz hör döletlerning hör bolmighan döletler bilen qimmet qarash riqabiti ichide ikenlikini tonup yétishimiz lazim. . . Shunga biz bu ötken 30 yilni hem xushalliq hem estayidilliq bilen tebriklishimiz, bu dunyada emeliyette qandaq bolsa shu boyiche bahalishimiz kérek."

Mayk pompéyo sözide yene buning üchün gérmaniye we amérikaning, barliq NATO döletlirining jümlidin gherb döletlirining xewpke ortaq taqabil turushining zörürlükini tekitlidi. U yene sözide gérmaniyening xitayning 5G téxnikisini kirgüzmekchi boluwatqanliqi üstidimu toxtilip: "Mana bu néme üchün méning xitay kompartiyesi dunyagha peyda qiliwatqan tehditler heqqide bunche köp waqit ajritip sözleydighanliqimning sewebidur. Xitay kompartiyesi igidarchiliqidiki bu téxnika shirketliri dunyaning yéngi intérnét tor qurulushini qurushning koyida boluwatidu, buning hemmisi xitay kompartiyesini küchlendürüshni meqset qilghan," dep eskertti.

Mayk pompéyo sözini töwendiki jümliler bilen ayaghlashturdi: "Bizning erkinlikimizge qiliniwatqan tehditni shundaqla yene insanlarni bashqurush ornigha ulargha hökümranliq qilidighan, özlirini qoghdash üchün insanlarning hoquqlirini basturidighan, bügün biz tebriklewatqan bu xatire künni bayram emes eksiche qorqunchluq signal dep qaraydighan réjimlerdin kéliwatqan bu tehditke hergiz sel qarimasliqimiz kérek. . . Biz hemmimiz ortaq halda bu tehditni yéngish üchün birlishishimiz kérek. . . Hemmimiz bügün qet'iy niyetke kéleyli, yeni hökümettikiler we tijaret dunyasidikiler hemmimiz birlikte des turayli!"

Mayk pompéyo bérlindiki "Tashqi siyasetler munbiri" namliq yighindiki nutqini ayaghlashturghandin kéyin so'allargha jawab berdi. Bu qisimda mayk pompéyodin soralghan so'allarmu yenila xitayni asas qildi. Riyasetchi nora xanim mayk pompéyodin tunji bolup sorighan so'alida uning nutqida xitay heqqide nahayiti uzun toxtalghanliqini we bu nutuq bérilgen orunning del "Soghuq urush" ning bashlinishi hem ayaghlishishining simwoli bolghan orun ikenlikini tilgha élip turup: izche bu amérika-xitay arisidiki riqabet 21-esirdiki soghuq urushmu?" dep soridi. Mayk pompéyo buninggha jawaben özining bu mesilini amérika bilen xitay arisidiki toqunush dep qarimaydighanliqini, buning xitay kompartiyesining hakimmutleq réjimi bilen dunyadiki erkinlikni söyidighan barliq xelqlerning riqabiti, dep qaraydighanliqini bildürdi.

U yene mundaq dédi: "Siler hemminglar buni bayqiyalaysiler. Xitaygha bérip baqqan kishiler shi jinpingning döletni qaysi yönilishke élip méngiwatqanliqini köreleydu. Mesilen, pakitlargha qarap béqinglar, xitay hazir jenubiy déngizda qoral sistémisini orunlashturup boldi. Ular uchur téxnikisi arqiliq öz puqralirigha nomur qoyuwatidu. Bu kélechekte xususiy uchurliri sistémigha kirgen herqandaq ademning béshigha kélidu, dégenlik. Shunga siz intérnét torlirini, kimning kéyinki on yilda dunyadiki uchur-tor éqimini bashquridighanliqini oylap béqing. Siz sabiq sowét ittipaqining sizning ul esliheliringizni, sizning uchur-alaqe tor qurulushini bashqurushini xalamtingiz. Menche, bu tolimu lilla bir so'al. Shunga bu hörlükni qoghdashni xalaydighan, qanun bilen idare qilishni muhim dep bilidighan we hakimmutleq tüzümlerge qarshi kishiler birlikte hemkarliship, idé'ologiyesi arqiliq öz xelqige we dunyagha tehdit peyda qiliwatqan réjimlerge zerbe béridighan riqabettur."

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning yuqiriqi nutqi xitayni qattiq bi'aram qilghan. BBC Ning bu heqtiki xewiride éytilishiche, xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi géng shu'ang buninggha derhal inkas qayturup, pompéyoni siyasiy bir tereplimilik bilen eyibligen. U yene "Xitay kompartiyesi bilen xitay xelqini ayrish emeliyette pütün xitay xelqini qattiq ghezeplendüridu we bu muqerrer meghlubiyetke uchraydu," dégen.

"Washin'gton pochtisi" we BBC qatarliq axbaratlarda élan qiliniwatqan bu heqtiki xewerlerde körsitilishiche, xitay zoriyiwatqan hakimmutleqning yéngi simwoli süpitide körsitiliwatqan bolup, mayk pompéyoning amérika bilen xitay arisidiki bu ziddiyetni "Hör döletlerning hör bolmighan döletler bilen bolghan qimmet qarash jehettiki riqabiti" dep bahalishi diqqet qozghaydiken.

Toluq bet