Puqrawiy teshkilatlar: “Qirghinchiliq bilen olimpik musabiqisi sighishalmaydu!”

Muxbirimiz eziz
2021.05.18
Puqrawiy teshkilatlar: “Qirghinchiliq bilen olimpik musabiqisi sighishalmaydu!” 2022-Yili béyjingda ötküzülmekchi boluwatqan qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilish chaqiriqi.
nobeijing2022.org

Amérika bashchiliqidiki bir qisim gherb döletlirining xitay hökümitini irqiy qirghinchiliq mesiliside eyiblishi hemde “Irqiy qirghinchiliq” tebirini qarardin ötküzüwatqanlarning köpiyishi öz nöwitide kéyinki qedem heqqidiki so'allargha türtke bolushqa bashlidi. Nöwette zor bir qisim kishilerning bu xil qirghinchiliqqa qarshi turushtiki tedbirlerning biri 2022-yili béyjingda ötküzülmekchi boluwatqan qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilish, dep qarawatqanliqi melum. Buninggha mas halda amérika tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi aprél éyida “Amérika hökümiti béyjing olimpik musabiqisini bayqut qilishni oylishiwatidu” dégenidi. Halbuki, bu heqtiki chuqanlar otturigha chiqip uzun ötmey xelq'ara olimpik komitétining re'isi tomas bak özlirining “Mötidil” mewqede turidighanliqini hemde siyasiy mesililerni tenheriket bilen baghlimasliqi lazimliqini tekitlep “Biz dunyawi qudretke ige hökümet emes” dédi. Buninggha ulapla ötken hepte amérika olimpik komitétining re'isi amérika dölet mejlisige mektup yollap “Tenheriketchilerning olimpik musabiqisini bayqut qilishi siyasiy-jughrapiyelik mesilini hel qilishning charisi emes” dédi.

17-May küni Uyghurlar, tibetler we mongghullarning chet'ellerdiki bir qisim ammiwi teshkilatliri del mushu mesilini chöridigen halda birleshme bayanat élan qilip, xelq'ara jem'iyetke “Uyghurlarni irqiy qirghinchiliq arqiliq yoqitiwétishni qestlewatqan bir hakimiyetning olimpik musabiqisi ötküzüsh salahiyiti bolmasliqi lazim” dégen merkiziy uchurni yollidi. Dunya Uyghur qurultiyi, Uyghur herikiti teshkilati, xelq'ara tibet herikiti qatarliq teshkilatlar birleshme imza qoyghan bu bayanatta éniq qilip ; “2022-Yilidiki olimpik musabiqisige qatnashqanliq xitayning irqiy qirghinchiliq qilishini qollighanliqqa barawer” dep körsitildi.

Mezkur bayanat élan qilin'ghandin kéyin herqaysi axbarat wasitilirining küchlük diqqitini qozghidi. Bolupmu birleshme bayanatta ilgiriki waqitlarda éytiliwatqan “Diplomatik bayqut qilish”, xelq'ara olimpik komitéti yaki xitay hökümiti bilen bu mesile heqqide söhbetlishish dégendek ibarilerni chörüp tashlap musabiqini keskinlik bilen bayqut qilish chaqiriqining otturigha qoyulushi buningdiki bir chong yéngiliq, dep qaraldi. Mezkur bayanatni élan qilghanning etisi, yeni 18-may küni bu teshkilatlar bir qétimliq muxbirlarni kütüwélish yighini chaqirip, bu heqtiki mesililerge qarap chiqti.

Yighin riyasetchisi, “Xelq'ara tibet tori” teshkilatining ijra'iye re'isi mandi mekkéyon xanim aldi bilen nöwette béyjingda ötküzülmekchi boluwatqan qishliq olimpik yighinini bayqut qilish heqqidiki eng yéngi ehwallarni tonushturup ötti. Shuningdin kéyin dunya Uyghur qurultiyining wekili zumret'ay erkin söz aldi. . U sözide Uyghur diyaridiki siyasiy weziyetning hazir héchkimge sir emeslikini, nechche yillardin buyan “Kishilik hoquqning depsende bolushi” dep teripliniwatqan basturush qilmishlirining hazir alliqachan bu da'iridin halqip chiqip irqiy qirghinchiliq sheklini élip bolghanliqini, nöwettiki ehwalning kündin kün'ge insanning taqiti yetmigüdek derijide éghirlawatqanliqini, shundaq bolghaniken insaniyet jem'iyitining bir ezasi bolghan Uyghurlarningmu insan süpitide qedirlinishi lazimliqini tekitlep ötti. Shundaqla xelq'ara olimpik komitéti bilen bolghan söhbette bolghanda ularning bu telepni “Emeliyetke uyghun emes” dégenlikini eskertip, özining dunya Uyghur qurultiyi (d u q) gha wakaliten bu musabiqini qet'iy bayqut qilishni telep qilidighanliqini bildürdi.

Shu qatarda yuqiridiki birleshme mektupqa imza qoyghuchilarning biri, “Erkin tibet oqughuchiliri” teshkilatining wekili péma doma nöwette xitay hökümitining pütün dunya qarap turuwatqan ehwalda eymenmestin Uyghurlarni irqiy qirghinchiliq arqiliq yoqitiwétish we özgertiwétishke urunuwatqanliqini yene bir qétim eskertti. U eyni waqitta otturigha qoyulghan “Emdi qaytilanmaydu” dégen tarixiy wedining emelge éshishi üchün qirghinchiliq körülgende barche insanlarning uninggha qarshi turush mejburiyiti bolidighanliqini, chünki hazirqi ré'alliqning alliqachan “Qizil liniye” din halqip ketkenlikini Uyghurlar, tibetler we xongkong mesilisi bilen zich baghlighan halda chüshendürüp ötti.

Amérikadiki xitay adwokat téng byawmu mushuninggha oxshap kétidighan qarashta pikir qildi. U özining shexsiy kechürmishlirige birleshtürgen halda xitay hökümitining 2008-yili béyjing olimpik musabiqisini ötküzüsh üchün xelq'aragha tagharda bir wedilerni bergen bolsimu aridin on nechche yil ötken bügünki künde bu wedilerning birinimu emelge ashurmighanliqini, emdi bolsa ashu xil aldamchiliqni yene bir qétim bazargha sélip, özlirining Uyghurlarni qirghin qilish, milyonlap lagérgha qamashtek wehshiyliklirini yoshurmaqchi boluwatqanliqini, shuningdek xitay hökümitining herqachan mushu xildiki musabiqilerni özini perdazlaydighan bir türlük qoral qiliwalidighanliqini, shundaq bolghaniken xelq'ara jem'iyetningmu olimpik musabiqisini bayqut qilishni bir türlük qoral qilishi lazimliqini, buninggha hemmila kishi we shirketlerning qatnishishi lazimliqini otturigha qoydi.

“Uyghur herikiti teshkilati” ning wekili juliy milsepning béyjing qishliq olimpik musabiqisini chöridep otturigha chiqiwatqan bezi mesililer 1936-yili bérlin olimpik musabiqisi mezgilidimu zahir bolghan, dégen mezmundiki sözliri alahide qiziqish qozghidi. . U sözide özining xitayda xizmet qilish jeryanida xitay hökümitining qandaq wehshiylik bilen Uyghurlar, mongghullar, tibetlerning heqlirini ayaq asti qilishini körgenliki, emdi bolsa lagérlar sistémisi, jeset köydürüsh orunliri, qiz-chokanlarni tughmas qiliwétish dégenlerning barliqqa kelgenlikini anglighanliqi, mushundaq ehwal yene zor bir qisim shirketlerning wijdanni bir yaqqa qayrip qoyup turup “Qirghinchiliq musabiqisi” bolush aldidiki mushundaq bir pa'aliyettin nep élishqa urunuwatqanliqi, bu halning eyni waqitta natsistlar gérmaniyesi olimpik musabiqisi ötküzgendimu xuddi mushu shekilde otturigha chiqqanliqini tekitlidi. U mushu ehwallarni xulasilep “Bu hal bir qétim yüz bergen. Biz némishqa tarixtin sawaq almaymiz? köz aldimizda qirghinchiliq boluwatqanda ashu qirghinchiliq bilen yughurulup ketken musabiqige qatnashqanliqning özi jinayetke shérik bolghanliqqa barawer. Shunga hemmeylen bir yaqidin bash chiqirip uni cheklishimiz lazim” dédi.

“Tibet herikiti” teshkilatining re'isi ladon tétongmu mushuninggha oxshap kétidighan pikir qilip, olimpik musabiqisini bayqut qilishning hazirqi birdin-bir jawab we qoral bolup qalghanliqini tekitlidi.

Yighinning ikkinchi bölikide herqaysi axbarat wasitiliridin kelgen muxbirlarining 2022-yilidiki béyjing qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilishqa da'ir türlük so'alliri, jümlidin xelq'ara olimpik komitétining bu heqtiki ‍inkasi, tenheriketchilerning shexsiy tirishchanliqi qatarliq témilardiki so'allirigha jawab bérildi.

Melum bolushiche, bash shtabi shiwétsariyediki xelq'ara olimpik komitéti pütkül tapawitining 75 pirsentini musabiqini tarqitish hoquqini sétishtin tapidighan bolup, qalghinini musabiqini iqtisadiy jehettin qollighan shirketlerdin tapidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.