Amérika siyasiyonliri yéngi "Uyghur qanun layihesi" teklipini otturigha qoydi

Muxbirimiz eziz
2018-12-24
Share
qanun-layihesi-heqqidiki-xewer.jpg Mezkur qanun layihesi heqqidiki xewer berilgen tor bet.
sherman.house.gov

Uyghurlar mesilisini xelq'ara munberlerde tekitleshte izchil awan'gart orun tutup kelgen amérika siyasiyonliri yéqinda bu heqtiki yene bir chong qedemni basti. Amérika dölet mejlisi qarmiqidiki asiya komitétining re'isi téd yoxo we mezkur komitétning hey'et ezasi brad shérman qatarliq sekkiz neper dölet mejlisi ezaliri hemde bashqa alaqidar siyasiyonlarning birlikte imza qoyushi bilen "Uyghurlargha ige chiqish we dunyawi insanperwerlikning ortaq inkasi" mawzuluq qanun layihesini tüzüp chiqish teklipi otturigha qoyuldi. Buningda kishilerning diqqitini tartqan yene bir nuqta mezkur qanun layihesi heqqidiki teklipning in'glizche mawzusining qisqartip yézilishi "Uyghur" (UIGHUR) bolghanliqta idi.

Mezkur qanun layihesini otturigha qoyush heqqidiki chüshendürüshte bolsa bu heqte addiy qilip "Xitayning shinjang rayonida az dégendimu bir milyon türkiy musulman xelqi atalmish 'qayta terbiyelesh merkizi' lagérlirigha soliniwatidu. Chet'eldiki Uyghurlar, jümlidin amérikidiki Uyghurlar xitayning parakende qilishi we sükütke giriptar qilishigha duch kéliwatidu" déyilidu.

Mezkur qanun layihesi heqqidiki teklipning otturigha chiqishi toghrisida söz bolghanda washin'gton shehiridiki Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilatining diréktori ömer qanat buning otturigha chiqishidiki bir muhim sewebning amérika dölet mejlisi ezalirida Uyghurlargha qarita hésdashliqning kücheygenliki ikenlikini bildürdi.

Mezkur teklipke awaz qoshqanlar arisida démokratchilar we jumhuriyetchiler bar bolup, bu hal amérika siyasitini belgileydighan bu ikki partiye ichide oxshashla Uyghurlarni chüshinidighan we qollaydighanlar barliqining delili idi. Bu mesile heqqide söz qilghan Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilati tashqi ishlar bölümining mes'uli luyiza gréw xanim özlirining bu xil qollashni xushalliq bilen qobul qilidighanliqini bildürüp mundaq dédi:

"Dölet mejlisi ezasi brad shérman we bashqa qollighuchilar imza qoyghan bu qanun layihesi heqqidiki teklip emeliyette ikki partiyege mensup kishilerning ortaq tirishchanliqi arqisida otturigha chiqti. Mushuning özila Uyghurlargha yéngi ümid béghishlaydu. Chünki amérika dölet mejlisidiki ikki partiyedin kélip chiqqan oxshash bolmighan kishiler sherqiy türkistandiki Uyghurlar tartiwatqan zulumni ayaghlashturush heqqide birdek telepni otturigha qoyuwatidu. Shunga biz bu yüzlinishni zor xushalliq bilen qarshi alimiz. Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilati amérika dölet mejlisining sherqiy türkistandiki zulumgha xatime bérish, Uyghurlar duch kéliwatqan insan heqliri krizisini tügitish heqqidiki herqandaq tirishchanliqini qizghin qollaydu. Shuningdek xitay hökümitini bu jawabkarliqni üstige élishi lazim, dep hésablaydu. Bu yéngi qanun layihesi heqqidiki teklip amérikidiki shirketlerning sherqiy türkistandiki zulumgha chétilip qalmasliqi, shuningdek xitayning yaki bashqa herqandaq dölettiki shirketlerning xitay hökümiti ijra qiliwatqan basturushqa shérik bolmasliqini isteydu. Undaq qilmighanlarning bolsa jazagha uchraydighanliqi tekitlen'gen. Shunga biz uni nahayiti muhim bolghan bir teklip dep hésaplaymiz."

Mezkur qanun layihesi heqqidiki teklipte alahide tekitlen'gen bir nuqta amérika shirketlirining yughuri téxnikilarni xitaygha éksport qilishi hemde xitay hökümitining bu téxnikilarni Uyghurlar diyaridiki siyasiy basturushqa ishlitishidur. Bu heqtiki bayanatta dölet mejlisi ezasi brad shérman alahide qilip "Xitay hökümiti bizni türkiy musulmanlar duch kéliwatqan zulumgha qarita bir közini qisiwalidu, dep oylap kelgen. Biz ulargha buning xam xiyal ikenlikini körsitip qoymaqchimiz" déyilidu. Bu heqte söz bolghanda luyiza gréwmu amérikidiki shirketlerning bilip-bilmey xitay bilen hemkarliship qélishining hazir bekmu köp mesililerge chétilidighanliqini bildürüp mundaq dédi:

"Sherqiy türkistandiki tolimu qabahetlik bolghan depsendichilikke we milyonlighan a'ililerni judaliqqa giriptar qiliwatqan xaniweyranchiliqqa qarita süküt qiliwélishni herqanche qilipmu qobul qilishqa bolmaydu. Shunga mushundaq bir qanun layihesi heqqidiki teklipni otturigha qoyush hemde uni munazire qilish, shuningdek axirida uni dölet mejlisining testiqlishigha sunush bizge éniq halda shuni uqturmaqtiki, xitay hökümiti bu ishlardin undaq asanla qutulup kételmeydu. Yene bir yaqtin xitay bilen yuqiri téxnika sodisi qiliwatqan amérika shirketliri hemde uningdiki kattibashlar xitay qurghan 'yighiwélish lagérliri' ni qollashtin payda élish bedilige yaki zalim hökümetning basturush heriketlirige yardem bérish hésawigha we yaki milyonlighan közlerni yashlash bedilige axshamliri yastuqni qirlap qoyup xorekni döng tartidighan ehwalgha emdi xatime bérish kérek."

Uyghurlarning tarixtiki eng qabahetlik zulumgha uchrawatqanliqi hemmige melumluq pakit boluwatqanda mushundaq bir qanun layihesi heqqidiki ikkinchi bir teklipning otturigha chiqishi heqqide söz qilghan ömer qanat bu xildiki teklip layihelirining otturigha qoyulup axirqi hésabta resmiy qanun'gha aylinishighiche xéli uzaq waqit kétidighanliqini bildürdi. Shuningdek nawada bu qétimqi qanun layihesi heqqidiki teklip axirqi hésabta resmiy qanun bolup testiqlansa buning Uyghur dawasi üchün bir zor ghelibe bolidighanliqini tekitlidi.

Melum bolushiche, mezkur qanun layihesining otturigha chiqishida Uyghurlar diyarida zor kölemde kéngiyiwatqan "Terbiyelesh merkizi" namidiki lagérlar muhim seweb bolghan bolup, awam palata ezasi téd yoxo bu heqte söz bolghanda "Biz buni menggü qobul qilalmaymiz," dégen idi.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.