Shiwétsiyediki xitay elchixanisigha chétilghan zor jasusluq délosi we uning bash - axiri (11)

Muxbirimiz qutlan
2015.07.10
babur-mexsut-namayish.jpg Sitokholmdiki Uyghurlarning xitaygha qarshi namayishini közitip turghan jasus – babur mexsut (isterilkida körsitilgen qara közeynek taqighan kishi).
Sherqiy Türkistan Teshwiqat Merkizi


11 - Qisim: jasus qaldurghan wehime we jarahetler

Jasus tutulup qanun boyiche sotqa tartilishning aldi - keynide shiwétsiyediki Uyghur jama'iti qandaq inkaslarda boldi? stokholmdiki xitay elchixanisigha chétilghan mezkur jasusluq délosi muhajirette yashawatqan Uyghurlarning siyasiy küreshliri we kündilik hayatigha qandaq tesirlerni körsetti?

Shiwétsiye Uyghur ma'arip uyushmisining sabiq re'isi abdulla kökyar ependi bu heqte munularni ilgiri süridu: “Xitay hökümiti 1990 - yillarning axiriliridila öz jasuslirini her xil yollar bilen chet'ellerge ewetip u yerdiki Uyghur jama'itining arisigha kirgüzgen. Buni kéyinki ré'alliq ispatlidi. Shiwétsiye hökümiti tunji qétim Uyghur jama'iti arisigha yoshurun'ghan xitay jasusini tutup sotlidi, andin gérmaniye we bashqa bir qisim ellermu jasuslarning herikitige chek qoydi. Halbuki, buningliq bilen jasuslarning herikiti we pa'aliyetliri toxtap qalmaydu. Shunga men muhajirettiki Uyghur jama'itige her waqit segek bolushni, hetta qétiqnimu bir qétim püwdiwetip ichishini tewsiye qilimen…”

Shiwétsiye Uyghur komitétining sabiq re'isi abdushükür muhemmet ependimu 2009 - yili Uyghur jasus tutulghandin kéyin shiwétsiyediki Uyghur siyasiy pa'aliyetlirining bir mehel peskuygha chüshkenlikini, bir qisim iradisi ajiz Uyghurlarning teshwish we pisixikiliq bésim ichide qalghanliqini eslime qilidu.

Stokholm sheherlik sot mehkimiside 62 yashliq Uyghur jasusning jasusluq qilmishi heqqide guwahliq bergen sepo xadimi tomas lindström munularni tekitleydu: “Insanlar hör we erkin hayatqa érishish üchün bir eldin yene bir elge köchidu. Halbuki, ular erkin dunyagha qedem basqandin kéyinmu erkin bolalmisa yaki bashqilar teripidin kontrol qilinsa, buning özi zor tragédiyedur.”

Dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining re'isi dolqun eysa shiwétsiyediki xitay elchixanisigha chétilghan jasusluq délosining muhajirettiki Uyghur jama'itige körsetken tesirining intayin zor bolghanliqini tekitleydu. U mezkur délo muhajirettiki Uyghurlargha selbiy tesir élip kélish bilen bir waqitta yene, bizge achchiq tejribe - sawaqmu ata qildi, deydu.

Shiwétsiye dölet xewpsizlik idarisining jasusluqqa qarshi délo analizchisi wilhélm un'gé mezkur jasusluq délosining shiwétsiye démokratiyesige tehdit élip kelgenlikini tekitleydu: “Mezkur jasusluq délosidiki jasus gumandari shundaqla perde arqisidiki yoshurun teshkilligüchilerning bir qatar qilmishliri asasiy qanun arqiliq puqralarning söz we pikir erkinliki, siyasiy pa'aliyetlerge qatnishish hoquqi hemde erkin yashash hoquqini kapaletke ige qilghan shiwétsiye démokratiyesige éghir tehdit élip keldi.”

Dolqun eysa axirida pütün dunyadiki Uyghur jama'itige xitay jasusliridin herwaqit hushyar bolushni, ilgiriki tejribe - sawaqlarni yekünlep, yüz bérish mumkinchiliki bolghan ziyanlardin saqlinishni tewsiye qilidu.

(11 - Qisim tügidi, dawami bar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.