Шиветсийәдики хитай әлчиханисиға четилған зор җасуслуқ делоси вә униң баш - ахири

Мухбиримиз қутлан
2015-05-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Шветсийидики хитай җасуси бабур мәхсут, шветсийә граждани, ‏61 ‏яшлиқ уйғур. 2007-Йили 6-май.
Шветсийидики хитай җасуси бабур мәхсут, шветсийә граждани, ‏61 ‏яшлиқ уйғур. 2007-Йили 6-май.
RFA/Yalkun


1 - Қисим: сирлиқ җасусниң тутулуши

2009 - Йили 6 - айниң 4 - күни, сәһәр вақти. Саәт истерилкиси 8:30 ни көрситип туратти.

Пуқрачә кийингән 16 нәпәр сәпо хадими, йәни шиветсийә дөләт хәвпсизлик идарисиниң сақчилири стокһолм шәһириниң җәнубий районидики роксфелд мәһәллисигә җайлашқан үч қәвәтлик бир аһалиләр бинасини күзитип туратти.

Саәт 10:00 дин сәл өткәндә шиветсийә адаләт министерликидин «җасус гумандари» ниң өйигә бесип кирип, нәқ мәйданда қолға елиш буйруқи кәлди. язма буйруқ йетип келиши биләнла пуқрачә кийингән сақчилар нишанға елинған өйгә бесип кирди.

Җасус гумандари нәқ мәйданда қолға елинди. язма буйруқта берилгән һоқуқ бойичә шиветсийә хәвпсизлик хадимлири гумандарниң өйини ахтурди.

Сақчилар гумандарниң өйидики кийим ишкапиға есилған бир кастиюмниң янчуқидин 100 миң шивет кирони, йәнә бир чапанниң янчуқидин 10 миң шивет кирони болуп, җәмий 110 миң кирон нәқ пулни тапти. Һәр хил маркилиқ 9 данә ян телефон байқалди. Ундин башқа, бу өйдин йәнә шиветсийәдә актип паалийәт елип бериватқан уйғурларниң тизимлики, телефон номури, өй адреси һәмдә уларниң вәтәндики биваситә уруқ - туғқанлириниң учурлири йезилған материяллар қолға чүшти.

Шу күни кәчлики бу хәвәр шиветсийә дөләт телевизийәсидә берилди:

«Шиветсийә дөләт хәвпсизлик сақчилири бүгүн әтигән стокһолмниң мәлум районида олтурушлуқ шиветсийә вәтәндашлиқидики бир нәпәр "җасус гумандари" ни қолға алди. Игилигән хәвәрдин мәлум болушичә, мәзкур "җасус гумандари" шиветсийәдики сиясий көчмәнләрниң учурини қанунсиз топлиған һәмдә стокһолмдики хитай әлчиханисиниң мәхпий ахбарат топлаш пиланиға маслишип ишпийонлуқ қилған…»

Скандинавийә йерим арлидики бу тинч әл ләрзигә кәлди. Әйни вақитта сани аран 500 гә йетидиған шиветсийәдики уйғур җамаәтчилики һәйранлиқ вә алақизадиликкә чөмди.

Шиветсийәдики бир милюнға йеқин көчмән ичидә сани әң аз топлуқларниң бири һесаблинидиған уйғурлар арисидин җасуслуқ қилмиши билән тутулған бир гумандарниң оттуриға чиқиши шиветсийәдики уйғур җамаитинила әмәс, бәлки пүтүн дунядики муһаҗирәттә яшаватқан уйғурларниму һәйрәттә қалдурди…

Әтисидин башлап бу хәвәр шиветсийәдики чоң - кичик гезитләрниң баш бетидә улап бесилди. явропа вә америкидики нурғун таратқулар бу хәвәрни арқа - арқидин аңлатти.

Шиветсийәниң шу вақиттики баш министери фредрик райинфелт 2009 - йили 6 - айниң 5 - күни өткүзүлгән мухбирларни күтивелиш йиғинида бу һәқтә мәхсус баянат бәрди:

«Дөлитимиздә байқалған "җасус гумандари" ни қолға елиш һәмдә бу һәқтә кәскин қарар бериш мәсилисидә шиветсийә һөкүмити қийин таллашқа дуч кәлди. 2009 - Йили 6 - айниң 1 - күни шиветсийә явропа иттипақиниң рәис дөлити вәзиписини тапшуривалидиған бир күн. Һалбуки, мушундақ бир муһим пәйттә, йәни 6 - айниң 4 - күни шиветсийә сақчи тәрәп стокһолмдики җуңго әлчиханисиға четилған 62 яшлиқ "җасус гумандари" ни қолға алди. Биз җуңго һөкүмити билән бир тәрәптин сиясий вә дипломатийә җәһәттә көрүлгән бу сүркүлүшни қандақ һәл қилиш, йәнә бир тәрәптин явропа иттипақиниң рәис дөлитилик вәзиписини мувәппәқийәтлик өткүзивелиш ишиға тәңла дуч кәлдуқ.»

Шиветсийәдики көплигән уйғурлар бу хәвәрни 6 - айниң 5 - күни сәһәрдә шиветсийәдә әң көп тарқитилидиған «метро» намлиқ гезиттин көриду һәмдә бир - биригә телефон қилип әһвални сүрүштә қилиду.

Шиветсийә уйғур маарип уюшмисиниң шу вақиттики рәиси абдулла көкяр әпәнди бу һәқтә мундақ әслимә қилиду:

«Мән бу хәвәрни әң дәсләп панаһлиқ тәләп қилған бир қериндишимиздин аңлидим. Униң адвокати шу күни сәһәрдә "метро" намлиқ гезиттин бу хәвәрни көргән икән. Мән һәйран қелип, "бу зади ким?" дәп сүрүштә қилишқа башлидим. Шу вақитта йеши 60 ашқан уйғурлар шиветсийәдә бармақ билән санивалғудәкла аз иди. Һалбуки, бирқанчә күн өтмәйла мән вә бизниң маарип тәшкилатидики бирқанчимиз җасус гумандариниң ким икәнликини билдуқ. Шиветсийәдики җамаатчилик җасусниң кимлики һәққидә җиддий соал - сорақларни оттуриға қоюшти. Биз бир тәшкилатқа вәкиллик қиливатқинимиз үчүн җасусниң кимликини тәхмин қилған болсақму, лекин җамаәтчиликкә ениқ дейишкә петиналмидуқ. Чүнки шиветсийә соти ахириқи һөкүмни чиқармиған, таратқулар җасус гумандариниң йешини ашкарилиған болсиму, лекин исмини тилға алмиған шараитта биз бирнәрсә дейишкә аҗизлиқ қилдуқ. Шу сәвәбтин бәзи қериндашлиримиз биздин рәнҗигәнму болди.»

Гвәнтанамо түрмисидин «гунаһсиз» дәп қоюп берилип дәсләп албанийәгә, андин шиветсийәгә йәрләшкән адил һекимҗан бу хәвәрдни аңлиғинида өз қулиқиға ишәнмәй қалғанлиқини әслимә қилиду. Чүнки 62 яшлиқ бу «җасус гумандари» адил һекимҗан шиветсийәгә кәлгән күндин етибарән униңға йеқинлишип, шәхсий учурини елишқа урунған иди. Адил һекимҗан өзиниң бу хәвәрни тунҗи аңлиған вақтидики һессиятини мундақ баян қилиду:

«Мән бу хәвәрни аңлап җаһанда ишәнгүдәк адәм қалмидиму - немә дегән соални өз - өзүмдин соридим. Мән илгири бу кишидин пәқәтла гуман қилмиған икәнмән. Чүнки мән шиветсийәгә кәлгән вақтимда бу киши яшқа һәммидин чоң, һәммиси "ака" дәп һөрмәт қилидиған вә җамаәт билән биллә 5 вақ намаз оқуп йүргән бир киши икән. Униң үстигә мени тәшәббускарлиқ билән издәп өзиниң ярдәм қилидиғанлиқини дегән иди. Мән бу хәвәрни аңлапла қаттиқ чөчүп кәттим вә ғәбләт уйқусидин ойғанғандәк болдум.»

Әйни вақитта дуня уйғур қурултийиниң баш катиплиқ вәзиписини өтәватқан долқун әйсаму шиветсийәдә тутулған «җасус гумандари» ниң хәвиридин қаттиқ һәйрәттә қалғанлиқини әсләйду:

«Бу хәвәр мени вә дуня уйғур қурултийдики башқа мәсул кишиләрни һаң - таң қалдурди. Чүнки "җасуслуқ" җинайити билән шиветсийәдә тутқун қилинған бу киши берлинда ечилған уйғур демократчилирини тәрбийәләш курсиға кәлгән. Һәтта 2009 - йили вашиңтонда чақирилған уйғур қурултийиғиму кәлгән киши иди. Адәттә у йиғинларда бир булуңда гәп қилмай олтуратти, актип һәрикәт қилмайтти, һәтта бизни гуманға салғудәк бирәр сөз - һәрикәттә болғанлиқиниму әслийәлмәймиз. Униң тутулуши муһаҗирәттики уйғур тәшкилатлирини вә сиясий актипларни сәгитти, бизниң җасуслар һәққидики билимимизниң кәмчилликини көрсәтти. Бизниң техиму сәзгүр вә еһтиятчан болушимизниң лазимлиқини әскәртти. Кейинчә германийәдә тәкшүрүлгән бирқанчә җасус гумандарлириму әмәлийәттә дуня уйғур қурултийи яки муһаҗирәттики башқа уйғур тәшкилатлирида актип паалийәт елип барған кишиләрдин әмәс. Бу һал бизгә хитай үчүн ишләйдиған җасусларниң көп қирлиқ һәм биз ойлап бақмиған кишиләрдин болуп қелиш мумкинчиликини техиму ениқ көрсәтти. Мундақчә ейтқанда, бу бизгә бир аччиқ дәрс һәм чоңқур тәҗрибә - савақ болди.»

(1 - Қисим түгиди, давами бар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт