Шиветсийәдики хитай әлчиханисиға четилған зор җасуслуқ делоси вә униң баш-ахири (7 B)

Мухбиримиз қутлан
2015.06.04
babur-mexsut-namayish.jpg Ситокһолмдики уйғурларниң хитайға қарши намайишини көзитип турған җасус – бабур мәхсут (истәрилкида көрситилгән қара көзәйнәк тақиған киши).
Sherqiy Türkistan Teshwiqat Merkizi

7- Қисим (B): җасусниң түгимәс пули

Шиветсийә соти ашкара қилған мәлуматларға қариғанда, 62 яшлиқ уйғур җасусниң “түгимәс пули” вә униң гуманлиқ иқтисадий мәнбәси мәзкур җасуслуқ делосидики әң муһим бөсүш еғизиниң бири болуп қалиду.

Җасус тутулуп бирқанчә йиллар өткән бүгүнки күндә шиветсийәдики уйғур җамаити, болупму сиясий паалийәтләрдә актип рол ойнаватқан сәрхилләр интайин әпсуслуқ ичидә әйни вақиттики әһвалларни әслимә қилишиду.

Шиветсийә уйғур комитетида актип хизмәт қилған қурбанҗан мудаш бүгүн өзиниң бу һәқтики әслимиси арқилиқ җасусниң әйни чағда шиветсийәдики уйғур җамаитигә салған соруқчилиқлирини көрситип өтиду.

Гвәнтанамо түрмисидин “гунаһсиз” дәп қоюп берилип, аввал албанийәгә, андин шиветсийәгә йәрләшкән адил һекимҗанму 62 яшлиқ җасусниң әйни чағда өзигә қандақ қилип йеқинлашқанлиқи һәққидә гуваһлиқ әслимиси бериду.

Шаһитларниң баянлириға қариғанда, җасусниң әйни чағда шиветсийәдә йеңидин шәкиллиниватқан уйғур җамаитигә йеқинлишиш вә уларниң ишәнчини қолға кәлтүрүш усуллири хилму-хил болған. Йеши 60 яштин ашқан болсиму, лекин илгири диний исламдин һечқанчә хәвири болмиған, уйғурчини хитайчә аһаң билән бузуп сөзләйдиған бу йочун кишиниң җамаәткә қошулуп 5 вақ намаз оқуши, тәблиғ аңлиши, һәҗгә бериши, һәтта оғлиға сақал қойдурушидәк бир қатар сахта “тәқвадарлиқи” нурғун кишиләрни тәсирләндүриду.

Абдулла көкяр әпәнди өзиниң 2005-йили шиветсийәгә йеңи кәлгән чағлирида, 60 яшлардики бу кишиниң тамақ етиштики юқири маһарити билән мәшһурлиқи, һәтта “бабур әткән леғирдақ”, “бабур әткән паланчи тамақ” дегәндәк сөзләрни көп аңлиғанлиқини тилға алиду.

Шиветсийәдики уйғур тәшкилатлири вә уйғур җамаитиниң җасус тутулғандин буянқи әң чоң соаллириниң бири дәл униң “түгимәс пули” вә “өксимәйдиған ианә” лиридур.

Шиветсийә уйғур комитетиниң нөвәттики рәиси абдушүкүр самсақ өз әслимиси билән әйни чағда җасусниң шиветсийәдики һәр икки уйғур тәшкилатиға “иқтисадий ярдәм қилимән” дәп йүргәнликидин гуваһлиқ бериду.

Шаһитлар йәнә 62 яшлиқ җасусниң шу йилларда шиветсийәдики бир қисим “шәхс” ләрниң айропилан белити вә башқа чиқимлирини өз үстигә елип дуня уйғур қурултийиниң германийә, америка қатарлиқ әлләрдә чақирилған йиғинлириға елип барғанлиқи һәққидә гуваһлиқ бериду.

Абдулла көкяр әпәнди шиветсийә уйғур маарип уюшмиси 2007-йили дуня уйғур қурултийиниң берлинда чақирилған йиғиниға иқтисад кәмчиллики сәвәбидин вәкил әвәтәлмигәндә, “түгимәс хәзинә” гә игә бу йочун кишиниң мәйдисигә муштлап оттуриға чиққанлиқини әсләйду.

Шаһитлар йәнә шу йилларда 62 яшлиқ җасусниң йеңидин қурулған шиветсийә уйғур маарип уюшмисиға мундақ тәләп қойғанлиқини әсләйду:

“әгәрдә тәшкилат әзалириниң сани, исим-фамилиси вә башқа учурлирини маңа бәрсәңлар, мән өз мунасивитим арқилиқ шиветсийә һөкүмитидин шиветсийә уйғур маарип уюшмисиға атап йилиға 200 миң кирон пул һәл қилип берәләймән.”

Шиветсийә соти 62 яшлиқ җасусниң делоси һәққидә чиқарған мәхсус хатирисидә униң қолға елиништин илгирики иқтисадий кирими вә банка һесабати һәққидә төвәндикиләрни әскәртиду:

“бабур мәхсутниң 2005-йилидин 2008-йилиғичә болған арилиқтики һәр йиллиқ асаслиқ кирими тәхминән 60 миң шивет кирони болған. У 2005 йили шиветсийә иҗтимаий параванлиқ кассисидин 20 миң кирон беқилиш ярдәм пулиға еришкән, 2006-йилидин 2009-йилиғичә һәр йили 50 миң кирондин 70 миң киронғичә беқилиш пулиға еришкән.”

Җасусниң шу чағларда шиветсийә һөкүмитигә ашкара болған иқтисадий кирими вә башқа әһваллирини шиветсийә дөләт радиоси йеқинда тарқатқан шивет тилидики мәхсус программиму тәстиқлайду.

Ундақта, шиветсийә һөкүмитиниң әң төвән иҗтимаий параванлиқ вә беқилиш суғуртиси билән яшаватқан 62 яшлиқ җасусниң хитайдин қайтуруп алмақчи болған 7 милйон йүән пули, тутулғанда янчуқидин чиққан 110 миң шивет кирони, дуня уйғур қурултийиға бәрмәкчи болған 100 явроси, шиветсийәдики уйғур тәшкилатлириға ярдәм қилмақчи болған түрлүк соммидики ақчилири шундақла өзи билән йеқин арилашқан бир қисим “шәхсләр” гә елип бәргән айропилан беләтлири вә уларға ташлиған “йәмчүк” лири зади нәдин кәлгән? униң тохтимастин “алтун тухум” какилайдиған тохуси вә яки “тилла төкүлидиған” хәзинисиниң ачқучи зади қәйәрдә?

(7-Қисимниң ахирқи бөлики түгиди, 8-қисим кейинки һәптидә берилиду)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.