Taylandtiki Uyghurlarning teqdiri belgilinidighan sot-tayland üchün bir imtihan

Muxbirimiz irade
2015.03.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
tayland-uyghur-musapir-sot-mashina.jpg Bir yildin béri taylandta tutup buriliwatqan Uyghurlarni sot meydanigha élip kétiwatqan mashina. 2015-Yili 24-mart, bangkok.
RFA

Bügün, taylandning paytexti bangkoktiki jenubiy bangkok jinayi ishlar sotida bir yildin béri türkiyege kétishni kütüp turghan bir a'ile Uyghurlar üstidin sot échildi. Sot da'iriliri bu kishilerning türkiyege kétishige yol qoyush yaki xitaygha qayturush heqqidiki axirqi qararini 27-mart küni élan qilidu. Mezkur sotqa türkiyening taylandta turushluq elchixanisining bash elchisi qatniship, bu kishilerning türkiye puqrasi ikenlikini delilligen. Xitay elchixanisimu sotqa adem ewetken. Biz hazir taylandta terjiman bolup turuwatqan abduqadir ependi bilen alaqiliship, sotning ehwalini igiliduq. U sözide, tayland hökümiti xelq'ara aldida özining qanun döliti ikenlikini ispatlaydighan bir chong imtihan bérish aldida turmaqta dédi.

24-Mart seyshenbe küni, etigen sa'et 9 da, jenubiy bangkok jinayi ishlar sotida hesen teklimakan we uning ayali ruqiye teklimakan üstidin sot échildi. Hesen we ruqiye teklimakan er-ayallarni öz ichige alghan 17 kishi ötken yili tayland chégrasidin qanunsiz kirgenliki üchün qolgha élinip, bir yildin oshuq waqittin béri oxshimighan orunlarda tutup turulghan. Igilinishiche, bu kishiler solaqta waqtida türkiyening taylandta turushluq elchixanisi bu Uyghurlargha türkiye pasporti bérip, ularning türkiye puqrasi ikenlikini delilligen iken. Bu qétimliq sotta türkiye elchixanisi üchün Uyghurlargha terjimanliq qilip bériwatqan abduqadir tümtürk ependi bügün bizning téléfon ziyaritimizni qobul qilip, sotning jeryanlirini bizge sözlep berdi. Uning éytishiche, bu er-ayal ikkisi sotta özlirining taylandqa kélish seweblirini bayan qilip ötken.

Anatoliye agéntliqining xewer qilishiche, bu ikkiylenning a'ile adwokati bolghan worasit piriyawibon sotta sözide, tayland qanunlirigha asasen köchmenlerni eslide 48 sa'etla tutup turush hoquqi barliqini, uzartip tutup turush mudditiningmu 7 kündin éship ketse bolmaydighanliqini eskertip, bangkok da'irilirining bu kishilerni tutup turidighan'gha héchqandaq qanuni asasiy yoqluqini éytqan. Xitay hökümiti bolsa taylandta bir türküm Uyghurlar qolgha chüshkenliki heqqide xewer tarqalghandin buyan bu kishilerni xitaygha qayturup ekétish üchün heriket qilip kelgen idi. Bügünmu taylandtiki xitay elchixanisi sotqa bir qanche adimini ewetken. Abduqadir ependi bizge qilghan sözide, sotqa xitay elchixanisidin adem kelgen bolsimu, emma ularni bu dawagha munasiwetlik dep qarimaydighanliqini, chünki bu tutqunlarning qolida qanunluq türk pasporti bolghan we türkiye puqrasi, dep qobul qilin'ghan kishiler ikenlikini tekitlidi.

Bügün sotqa chiqqan hesen we ruqiye teklimakan a'ilisining ikki perzenti bar bolup, bu balilarning biri türmide tughulghan. Ruqiye teklimakan bügün sotta qilghan sözide, türmide tughulghan balisining bashqa balilargha oxshash yashash, oqush we öz dölitide chong bolush hoquqi barliqini tekitlep, tayland sotidin özlirini erkinlikke chiqirishini telep qilghan.

Xewer qilinishiche, taylandtiki bir yerlik kishilik hoquq orgini bolghan erkinlik uyushmisining xadimi dantong birin sotta söz qilip, bu kishilerning tutup turulushining tayland qol qoyghan alaqidar xelq'ara qanunlargha xilapliqini körsitip, héchbir kishi özining wetinige qaytish erkinlikidin mehrum qilinmasliqi kérek, dégen. Sotta adwokatlar sotchilargha bu kishilerning qanunluq türk pasportigha ige kishiler ikenlikini qayta-qayta tekitligen. Abduqadir ependining éytishiche, bu qétimliq sot herqaysi xelq'ara metbu'atlarningmu diqqitini qozghighan bolup, u bu qétimliq sotning tayland üchün bir imtihan ikenlikini bildürdi.

Bügün, xitay tashqi ishlar ministirliqining kündilik axbarat élan qilish yighinida bir muxbir xitay bayanatchidin taylandtiki sotta 17 Uyghurning dawasigha qarap chiqilghanliqini, xitayning taylandtin ularni qayturup bérishni telep qilghan-qilmighanliqini sorighan. Xitay bayanatchi xu'a chünying bu so'algha “ Qanunsiz köchmenler mesilisi alaqidar döletler üchün ortaq bir mesile bolup turmaqta. Bu, hemme döletlerning qanuniy tertipige ziyan salmaqta, shunga xitay bundaq mesililerde bashqa döletler bilen hemkarlishishqa teyyar” dégendek yumilaq jawab bérip ayaghlashturghan.

Türkiyening taylandta turushluq bash elchisi exmet idem akay anatoliye agéntliqigha qilghan sözide, xuddi sotta tekitliginige oxshash, bu kishilerning türkiye puqrasi ikenlikini, ularning türkiyege kétishni xalaydighanliqini, türkiyeningmu ularni qobul qilishqa teyyarliqini eskertip, biraq hazir hemme ish tayland da'irilirige baghliq bolup qaldi, dégen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.