Хотән тусулларда тутуш буйруқи чиқирилған уйғур хитай сақчилирини етип қачқан

Мухбиримиз әркин
2015-08-24
Share
pidaiy-qarshiliq-xoten-qoral.jpg 7 Хитай сақчисини етип қачқан, әхмәт тохти худабәрдини тутуш тоғрилиқ йезилиқ партком вә һөкүмәт тәрипидин чиқирилған уқтуруш. 2015-Йили авғуст, хотән.
Social Media

Нөвәттә, хотәнниң тусиллар йезисида кәң көләмлик ахтуруш елип берилип, әхмәт худабәрди исимлик 25 яшлардики бир уйғур яшни тутуш һәрикити елип бериливатқанлиқи мәлум.

Хотән тусиллар йезисиниң 20‏-авғуст чиқарған тутуш буйруқида, әхмәт худабәрди қачқун "җинайәтчи" дәп тәрипләнгән, лекин униң қандақ "җинайәт" садир қилғанлиқи тилға елинмиған иди.

Биз бу йип учиға асасән хотәнгә телефон қилип, вәқәниң тәпсилатини игиләшкә кириштуқ. Биз алди билән тусиллар йезилиқ сақчи понкитиға телефон қилдуқ.

Телефонни алди билән бир уйғур сақчи елип, бир хитай сақчиға бәрди. У хитай сақчи бизниң мухбир икәнликимизни билип, вәқә һәққидә учур беришни рәт қилди.
У: сән ким болисән? немә дедиң, биз зиярәт қобул қилмаймиз. Бу һечқандақ йәр әмәс, сән хата уруп қапсән, дәп телефонни зәрдә билән қоювәтти.

Биз йәнә хотән шәһиридә олтурушлуқ бир уйғур билән сөзләштуқ. У, өзиниң мәзкур вәқәдин хәвири барлиқини, әхмәт худабәрдиниң сақчиларни өлтүрүп қачқанлиқини етирап қилди. Бирақ у, вәқә һәққидә тәпсилий учур беришни рәт қилди.

Мухбир: һазир кәң ахтуруш болуватиду, әхмәт худабәрди, дегән балини тутушқа, сиз чиқмидиңизму тутушқа, аңлисақ пүтүн деһқанлар сәпәрвәр қилиниптиғу?

Хотән шәһәр аһалиси: һәә, шундақ!

Мухбир: бу немә болди? у бала немә иш қилиптикән? пүтүн адәмләр тутушқа чиқиши керәк, дегән буйруқ баркән? немә иш қилиптикән у, қаттиқ ахтуруш болуп кетиватиду?

Хотән шәһәр аһалиси: бу бала җинайәт өткүзүпту, сақчини өлтүрүветип қечип кетипту шу.

Мухбиир: қанчә сақчини өлтүрүпту? техи тутулмидима у бала?

Хотән шәһәр аһалиси: техи тутулмиди. 2 Минуттин кейин телефон қиламсиз, маңа телефон келип қалди. Мән қобул қиливетип андин сизгә җаваб берәй, боламду.

Биз йәнә, хотән шәһәр әтрапидики йезиларға телефон қилип, йәрлик аһалиләрдин учур игилидуқ. Хотән шәһәр әтрапида олтурушлуқ бир деһқан қиз, шу әтраптики барлиқ деһқан, ишчи-хизмәтчиләрниң калтәк-тоқмақлар билән қоралландурулуп, қачқунни тутушқа сәпәрвәр қилинғанлиқини билдүрди.

Деһқан қиз: у балини техи туталмиди, һазирға қәдәр издәп йүриду. Униң немә иш қилғанлиқини билмидуқ, бизгә қачқун җинайәтчи, дәп елан қилди. Қоғлап тутушуп бериңлар, деди. Әрләр шуни қоғлап тутимиз, дәп йүриду.

Мухбир: пүтүн деһқанлар сәпәрвәр қилиндима һазир?

Деһқан қиз: һәә, деһқанлар, ишчи-хизмәтчиләр һәммиси чиқти. Шу, қачқун җинайәтчи,деди униңдин башқини билмидуқ. Уни тусиларниң маҗа кәнтидин,деди. Лекин немә иш қилғанлиқини уқмидуқ. Қачқун җинайәтчи, деди, шунила билдуқ.

Мухбир: биз аңлисақ бу бала, сақчини етиветипту, дәйду, униң қоралини тартивелип?

Деһқан қиз: уни аңлимидуқ. Қачқун җинайәтчи, деди. Ашуни қоғлаймиз, дәп өйдикиләр 4-5 күн болди, сиртта йүргили.

Мухбир: аилидики чоңлар апиңиз, дадиңиз һәммиси чиқиватамду яки әрләрла чиқиватамду?

Деһқан қиз: бизниң өйдин әрләрла чиқти. Башқа йәрләрдә әр-аял чиқипту, дәйду. Һазир йезиларда, ашу кәнткә йеқин мәһәллидә сақчилар, пүтүн әр-аяллар деһқан, ишчи -хизмәтчиләр калтәкләрни көтүрүп, қораллиқ сақчилар бар, дәйдиғу.

Мухбир: силәргә тарқатқан у тутуш буйруқида у балиниң немә иш қилғанлиқи, немә үчүн бундақ қаттиқ издәватқанлиқини демиди, пәқәт қачқун җинайәтчила, деди?

Деһқан қиз: һәә, қачқун җинайәтчи ашуни ашкарилиғанларға пул беримиз, йошурғанларни йәрлирини тартивалимиз, дәп елан қилди. Лекин башқа учурларни аңлимидуқ. Көргәнликини, дәп бәргәнләргә 100 миң сом, тутуп бәргәнләргә 300 миң сом беримиз, деди.

Мухбир: тутушқа чиқмиғанларни қандақ қилимиз, деди?

Деһқан қиз: чиқиңлар деди, чиқмиғанларға җаза йүргүзимиз, дәватиду. Лекин һәммәйлән асасән чиқти. Чиқмиғанларни җазалаймиз, җазалаймиз, деди. Чиқмиғанларни ласкуйға йоллап беридикән, дегән гәпләр болди. Шу гәпләрни аңлиғандин тартип һәммисиниң 5 күн болди өйдин чиқип кәткинигә. Пәйшәнбә күни чүштин тартип чиқип кәткән иди.

Мухбир: силәр немә иш қилисиләр, деһқанчилиқ қиламсиләр яки башқа иш билән шуғуллинамсиләр?

Деһқан қиз: биз деһқан.

Мухбир: чоңларниң һәммиси адәм тутушқа чиқип кәткән болса, деһқанчилиқиңларни ким қиливатиду? бу деһқанчилиқниң алдираш пәслиғу?

Деһқан қиз: деһқанчилиқни анам биз қиливатимиз. Әмди башқа амал йоқ. Улар у йәргә чиқмиса, ун тутушқа чиқмиса болмиса.

Шиветсийәдики "шәрқий түркистан тәшвиқат мәркизи"ниң хәвиридә, әхмәт худабәрдиниң 18-авғуст тусиллар йезисида хизмәт қиливатқан 7 нәпәр хитай дөләт аманлиқ хадимини етип өлтүрүп, қечип кәткәнликини илгири сүргән.

Бәзи иҗтимаий таратқуларда, әхмәт худабәрдиниң сорақ җәрянида сорақчи сақчиниң қоралини тартивелип, сорақ мәйданидики 4 сақчини етивәткәнликини, униң йәнә оқ авазини аңлап йүгүрүп кәлгән 2 сақчи билән дәрвазидики қаравулни етиветип, 2 тапанча вә 59 пай оқ билән қечип кәткәнликини илгири сүргән.

Лекин бәзи хитай аһалилириниң қәйт қилишичә, адәттики бир деһқанниң бундақ ишни қилалишиға ишәнмәк бәк зор. Уйғур елида олтурушлуқ бир хәнзи радиомиз хитай бөлүминиң зияритини қобул қилип, униң чоқум кәспий тәрбийә алған бири икәнликини илгири сүргән.

У:әгәр у адәмниң бунчилик яхши һүнири болса у чоқум ярдәмчи сақчи әмәс. У дөләт аманлиқ хадимини өлтүрмәкчи болған болса, чоқум шуларниң ичидики бири. Чүнки 7 адәмни өлтүрүшни адәттики бир деһқан қилалмайду.

Кочидики бир пуқрани кәспий хадимлар билән қаршилишишқа салсиңиз, униң қарши тәрәпниң қоралини тартивелип, бунчилик тез вақит ичидә уларни бир тәрәп қилалиши бәк мүшкүл. Шуңа, һөкүмәт бу ишни йошуруватқан гәп, деди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт