Xoten tusullarda tutush buyruqi chiqirilghan Uyghur xitay saqchilirini étip qachqan

Muxbirimiz erkin
2015-08-24
Share
pidaiy-qarshiliq-xoten-qoral.jpg 7 Xitay saqchisini étip qachqan, exmet toxti xudaberdini tutush toghriliq yéziliq partkom we hökümet teripidin chiqirilghan uqturush. 2015-Yili awghust, xoten.
Social Media

Nöwette, xotenning tusillar yézisida keng kölemlik axturush élip bérilip, exmet xudaberdi isimlik 25 yashlardiki bir Uyghur yashni tutush herikiti élip bériliwatqanliqi melum.

Xoten tusillar yézisining 20‏-awghust chiqarghan tutush buyruqida, exmet xudaberdi qachqun "Jinayetchi" dep teriplen'gen, lékin uning qandaq "Jinayet" sadir qilghanliqi tilgha élinmighan idi.

Biz bu yip uchigha asasen xoten'ge téléfon qilip, weqening tepsilatini igileshke kirishtuq. Biz aldi bilen tusillar yéziliq saqchi ponkitigha téléfon qilduq.

Téléfonni aldi bilen bir Uyghur saqchi élip, bir xitay saqchigha berdi. U xitay saqchi bizning muxbir ikenlikimizni bilip, weqe heqqide uchur bérishni ret qildi.
U: sen kim bolisen? néme déding, biz ziyaret qobul qilmaymiz. Bu héchqandaq yer emes, sen xata urup qapsen, dep téléfonni zerde bilen qoyuwetti.

Biz yene xoten shehiride olturushluq bir Uyghur bilen sözleshtuq. U, özining mezkur weqedin xewiri barliqini, exmet xudaberdining saqchilarni öltürüp qachqanliqini étirap qildi. Biraq u, weqe heqqide tepsiliy uchur bérishni ret qildi.

Muxbir: hazir keng axturush boluwatidu, exmet xudaberdi, dégen balini tutushqa, siz chiqmidingizmu tutushqa, anglisaq pütün déhqanlar seperwer qiliniptighu?

Xoten sheher ahalisi: he'e, shundaq!

Muxbir: bu néme boldi? u bala néme ish qiliptiken? pütün ademler tutushqa chiqishi kérek, dégen buyruq barken? néme ish qiliptiken u, qattiq axturush bolup kétiwatidu?

Xoten sheher ahalisi: bu bala jinayet ötküzüptu, saqchini öltürüwétip qéchip kétiptu shu.

Muxbi'ir: qanche saqchini öltürüptu? téxi tutulmidima u bala?

Xoten sheher ahalisi: téxi tutulmidi. 2 Minuttin kéyin téléfon qilamsiz, manga téléfon kélip qaldi. Men qobul qiliwétip andin sizge jawab bérey, bolamdu.

Biz yene, xoten sheher etrapidiki yézilargha téléfon qilip, yerlik ahalilerdin uchur igiliduq. Xoten sheher etrapida olturushluq bir déhqan qiz, shu etraptiki barliq déhqan, ishchi-xizmetchilerning kaltek-toqmaqlar bilen qorallandurulup, qachqunni tutushqa seperwer qilin'ghanliqini bildürdi.

Déhqan qiz: u balini téxi tutalmidi, hazirgha qeder izdep yüridu. Uning néme ish qilghanliqini bilmiduq, bizge qachqun jinayetchi, dep élan qildi. Qoghlap tutushup béringlar, dédi. Erler shuni qoghlap tutimiz, dep yüridu.

Muxbir: pütün déhqanlar seperwer qilindima hazir?

Déhqan qiz: he'e, déhqanlar, ishchi-xizmetchiler hemmisi chiqti. Shu, qachqun jinayetchi,dédi uningdin bashqini bilmiduq. Uni tusilarning maja kentidin,dédi. Lékin néme ish qilghanliqini uqmiduq. Qachqun jinayetchi, dédi, shunila bilduq.

Muxbir: biz anglisaq bu bala, saqchini étiwétiptu, deydu, uning qoralini tartiwélip?

Déhqan qiz: uni anglimiduq. Qachqun jinayetchi, dédi. Ashuni qoghlaymiz, dep öydikiler 4-5 kün boldi, sirtta yürgili.

Muxbir: a'ilidiki chonglar apingiz, dadingiz hemmisi chiqiwatamdu yaki erlerla chiqiwatamdu?

Déhqan qiz: bizning öydin erlerla chiqti. Bashqa yerlerde er-ayal chiqiptu, deydu. Hazir yézilarda, ashu kentke yéqin mehellide saqchilar, pütün er-ayallar déhqan, ishchi -xizmetchiler kalteklerni kötürüp, qoralliq saqchilar bar, deydighu.

Muxbir: silerge tarqatqan u tutush buyruqida u balining néme ish qilghanliqi, néme üchün bundaq qattiq izdewatqanliqini démidi, peqet qachqun jinayetchila, dédi?

Déhqan qiz: he'e, qachqun jinayetchi ashuni ashkarilighanlargha pul bérimiz, yoshurghanlarni yerlirini tartiwalimiz, dep élan qildi. Lékin bashqa uchurlarni anglimiduq. Körgenlikini, dep bergenlerge 100 ming som, tutup bergenlerge 300 ming som bérimiz, dédi.

Muxbir: tutushqa chiqmighanlarni qandaq qilimiz, dédi?

Déhqan qiz: chiqinglar dédi, chiqmighanlargha jaza yürgüzimiz, dewatidu. Lékin hemmeylen asasen chiqti. Chiqmighanlarni jazalaymiz, jazalaymiz, dédi. Chiqmighanlarni laskuygha yollap béridiken, dégen gepler boldi. Shu geplerni anglighandin tartip hemmisining 5 kün boldi öydin chiqip ketkinige. Peyshenbe küni chüshtin tartip chiqip ketken idi.

Muxbir: siler néme ish qilisiler, déhqanchiliq qilamsiler yaki bashqa ish bilen shughullinamsiler?

Déhqan qiz: biz déhqan.

Muxbir: chonglarning hemmisi adem tutushqa chiqip ketken bolsa, déhqanchiliqinglarni kim qiliwatidu? bu déhqanchiliqning aldirash peslighu?

Déhqan qiz: déhqanchiliqni anam biz qiliwatimiz. Emdi bashqa amal yoq. Ular u yerge chiqmisa, un tutushqa chiqmisa bolmisa.

Shiwétsiyediki "Sherqiy türkistan teshwiqat merkizi"ning xewiride, exmet xudaberdining 18-awghust tusillar yézisida xizmet qiliwatqan 7 neper xitay dölet amanliq xadimini étip öltürüp, qéchip ketkenlikini ilgiri sürgen.

Bezi ijtima'iy taratqularda, exmet xudaberdining soraq jeryanida soraqchi saqchining qoralini tartiwélip, soraq meydanidiki 4 saqchini étiwetkenlikini, uning yene oq awazini anglap yügürüp kelgen 2 saqchi bilen derwazidiki qarawulni étiwétip, 2 tapancha we 59 pay oq bilen qéchip ketkenlikini ilgiri sürgen.

Lékin bezi xitay ahalilirining qeyt qilishiche, adettiki bir déhqanning bundaq ishni qilalishigha ishenmek bek zor. Uyghur élida olturushluq bir xenzi radi'omiz xitay bölümining ziyaritini qobul qilip, uning choqum kespiy terbiye alghan biri ikenlikini ilgiri sürgen.

U:eger u ademning bunchilik yaxshi hüniri bolsa u choqum yardemchi saqchi emes. U dölet amanliq xadimini öltürmekchi bolghan bolsa, choqum shularning ichidiki biri. Chünki 7 ademni öltürüshni adettiki bir déhqan qilalmaydu.

Kochidiki bir puqrani kespiy xadimlar bilen qarshilishishqa salsingiz, uning qarshi terepning qoralini tartiwélip, bunchilik téz waqit ichide ularni bir terep qilalishi bek müshkül. Shunga, hökümet bu ishni yoshuruwatqan gep, dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet