Xoten tusallada qéchip yürgen Uyghur qachqunning tutulghanliqi ilgiri sürüldi

Muxbirimiz erkin
2015-08-26
Share
pidaiy-qarshiliq-xoten-qoral.jpg 7 Xitay saqchisini étip qachqan, exmet toxti xudaberdini tutush toghriliq yéziliq partkom we hökümet teripidin chiqirilghan uqturush. 2015-Yili awghust, xoten.
Social Media

Tünügün, xoten tusalladiki tutush herikitige qatnashqan bir yerlik kadir radi'omizgha mezkur yézidiki seperwerlik herikitining tutush obyékti - exmet xudaberdining saqchini öltürüp qachqanliqini bildürgen idi.

Xoten tusalla yéziliq hökümet we partkomning 20‏-awghust chiqarghan tutush buyruqida, exmet xudaberdi qachqun “Jinayetchi” dep teriplen'gen, biraq uning qandaq “Jinayet” sadir qilghanliqi tilgha élinmighan idi.

Peqet tutush buyruqida qachqunni yoshurghanlar, körmeske salghanlar, yardem qilghanlarning éghir jazalinidighanliqi agahlandurulup, yip uchi bilen teminligüchiler, tutup bergüchilerning mukapatlinidighanliqi qeyt qilin'ghan.

Bügün, tusallaliq bir déhqan ayal exmet xudaberdining tutulghanliqini ilgiri sürdi. Yerlik da'iriler bu uchurni inkar qilmighan bolsimu, lékin delilleshni ret qildi.

Déhqan ayal: bu tusalla 12-gungshé.

Muxbir: tusalladiki déhqanlar chiqip, exmet xudaberdini tutushqa qatnishiwatqantinglar, qandaq boldi buning tereqqiyati? tutuldimu u adem?

Déhqan ayal: tutuluptu. Tünügün sa'et 10-11 lerde tutulghan chéghi bar. Ashu 26‏-kentte tutulghan chéghi bar. Tusallaning 26‏-dadüyide. Ashu yerde tutuluptu. Ashu chaza terepte tutuluptu, dédi. Biz shundaq angliduq. 26‏-Dadüyning jaza qurghan teripide tutuptu. 5-6 Adem yügürüp bérip tutuwaptu, dep shundaq dédi.

Muxbir: qanchilik kélidu u 26 dadüy silerge?

Déhqan ayal: qanchilik kélidikin, shu 2 béket barmikin. Tünügün 10‏-11 lerde tutuptiken, shu chüshlük tamaqning sel aldida. Bazargha seyge kelsem hoy tutuluptu, chaza échiliptu, dep shundaq dédi. Tutuluptimu désem, 26- dadüydin tutuptu, jazidin, dep shundaq dédi. Undaq gepni kochilap sorighili bolmighandin kéyin adem, he, dep yénip keldim.

Muxbir: uni déhqanlar tutuptimu yaki saqchilar tutuptimu, anglidingizmu qandaq tutqanliqini?

Déhqan ayal: déhqanlarni tutuptu, dep shundaq dédighu, shu yerning sékrétari bilen. Men ukamdin bek éniqmu sorimidim, nechche kündin buyan ishlep, yighin bar, dep axsham nékemde peyda bolghan. Bundaq gepni yügürüpla sorighili bolmaydiken. Lékin déhqanlar tutuptu, dep shundaq dédi.

Muxbir: qachqunda qoral bar, dewatatti?

Déhqan ayal: qoral yoq chiqiptimish. Qoral barmiken, dep sorapti, qoral yoqken, dédi. Qachqanda qoral barken, dégen gepni anglighan. Lékin qolida bir bir nerse barmiken, depti, yaq, dep ashundaq geplerni anglidim talada.

Muxbir: u néme ish qilghan baliken u?

Déhqan ayal: men éniq uqmaymenken uni. Sorisaq mushundaq bir qachqun qéchip kétiptiken, dep mawu déhqanlarni seperwer qildi. Chaza qurdi. Tünügün oltursaq hoy tutuluptu, chazini échiwétiptu, dédi yolgha chiqsaq. Déhqanlarni qoyup bérip chazini échiwétiptiken tünügün. Nede tutuluptu, dések 26 dadüyde, dédi.

Muxbir: exmet xudaberdi u silerning yézida déhqanmiti yaki saqchimiti?

Déhqan ayal: puqraken bikar. Saqchi bir qandaq emesken ashu bikar puqraken. Néme ish qilghanliqini uqmaydikenmen emdi, néme gunah qilip qolgha chüshüp qalghan némidikin, türmidin qéchip kétiptiken, dep shundaq dédi. Undaq gepni bek ashkarilimaydighan chéghi eyna.

Lékin yerlik da'irilerning bu heqtiki uchurlarni dawamliq kontrol qiliwatqanliqi melum boldi. Biz tusalla yéziliq saqchi ponkitigha téléfon qilsaq, saqchi ponkitining bashliqi, uning tutulghanliqini“Biz uqmiduq” dep jawab berdi.

Biz, “Exmet xudaberdini tutuldi, deydu, rastmu bu? tünügün 26‏-dadüyde tutuldi, deydighu” dep soriduq. Lékin saqchi ponkitining xadimi, “Uni biz uqmiduq. Men uqmaydikenmen” dep berdi.

Shuning bilen biz saqchi ponkitining bashliqi bilen sözlishishni telep qilduq. Téléfonni saqchi ponkitining bashliqi élip, “Néme ishtiken u, biz uni uqmiduq. Uni idaridin sorisingiz bolidu. Men uqmidim, idarining ishxanisigha téléfon qilip sorisingiz bolidu. Yaq, biz uqmaymiz uni” dep téléfonni qoyuwetti.

Biz yene, tusalla yézisining qarashliq chigili kentining kent bashliqi enwer mettursun'gha téléfon qilip, uninggha oxshash so'alni qoyduq. Biraq umu “Men uqmidim” dep téléfonni qoyuwetti.

Enwer mettursun: men uqmidim u ishni. Men u xewerni uqmaptimen.

Tusalladiki tutush herikitige qatnashqan bir déhqan, exmet xudaberdining tutulghanliqidin xewiri yoqluqini, lékin déhqanlarni tutush herikitige seperwerlik qilish bügün jimip qalghanliqini bildürdi.

Déhqan: tutulghanliqini uqmidim. Men seperwerlikke chiqqan. Lékin toxtap qalghandek qilidu, chünki héchkim körünmeydu. Men 3künning aldida chiqqan. Men aghrip qélip yénish kelgentim. Hazir yaxshighu weziyet. U bizning kent bilen majaning ariliqi 5 kilométir kélidu.

Ilgiri bezi ijtima'iy taratqularda, exmet xudaberdining soraq jeryanida saqchining qoralini tartiwélip, 7 saqchini étip öltürüp qéchip ketkenliki ilgiri sürülgen.

Kishilik hoquq teshkilatlirining qeyt qilishiche, junggo hökümitining milliy siyasiti Uyghurlarning qarshiliqini qozghap, zorawanliq weqelirini keltürüp chiqarmaqtiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet