«Хитай мәркизи бирликсәп бөлүми» ниң уйғурларға қарши қиливатқан һәрикәтлири америкиниң диққитини қозғиди

Мухбиримиз ирадә
2018-08-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка дөләт мәҗлиси қармиқидики «америка-хитай иқтисади вә бихәтәрлик комитети» елан қилған «хитайниң чәтәлләрдики бирликсәп хизмити, униң арқа көрүнүши вә америкида иҗра қилиниш әһвали» сәрләвһилик доклат.
Америка дөләт мәҗлиси қармиқидики «америка-хитай иқтисади вә бихәтәрлик комитети» елан қилған «хитайниң чәтәлләрдики бирликсәп хизмити, униң арқа көрүнүши вә америкида иҗра қилиниш әһвали» сәрләвһилик доклат.
uscc.gov

Америка дөләт мәҗлиси қармиқидики америка-хитай иқтисад вә бихәтәрлик комитети «хитайниң чәтәлләрдики бирликсәп хизмити, униң арқа көрүнүши вә америкида иҗра қилиниш әһвали» сәрләвһилик доклат елан қилип, хитай һөкүмитиниң өз бесим сияситини чәтәлләрдә яшаватқан уйғур җамаитигә кеңәйтиш үчүн қиливатқан һәрикәтлиригә диққәт тартти.

Доклатта көрситилишичә, хитай мәркизи бирликсәп бөлүми хитай компартийәсигә биваситә қарашлиқ болған вә хитай компартийәсиниң сиясити вә һакимийитигә қарши тәһдит пәйда қилғуси мәнбәләрни йоқитиш вә яки уни пассип һалға чүшүрүш үчүн хизмәт қилидиған һәм мушу җәһәттики хизмәтләрни орунлаштуруп тәртипкә салидиған әң юқири дәриҗилик орган болуп, униң хизмәт даириси һәм хитай ичи һәм чәтәлләрни өз ичигә алидикән.

Бу орган 4 бөлүм вә 9 ишханидин тәркиб тапқан болуп, уларниң һәрбири айрим-айрим һалда аз санлиқ милләтләр, хитайдики рәсмий әнгә елинған әмма коммунист болмиған партийә вә қурулушлар һәм чәтәлләрдики хитай пуқралирини контрол қилишқа мәсул икән. Болупму униң йеңидин қурулған 9-ишханиси мәхсус уйғур елигә мунасивәтлик ишлар үчүн қурулған гуруппа болуп, «шинҗаң ишханиси» дәп аталған бу гуруппиниң асаслиқ вәзиписи бөлгүнчиликкә қаттиқ зәрбә бериштин ибарәт икән.

Доклатта «хитай истихбарат органлири чәтәлләрдә яшайдиған уйғур қатарлиқ аз санлиқ милләтләрни нишанға елип, әгәр улар хитай үчүн җасуслуқ қилмиса уларниң шинҗаңдики аилә-тавабиатлирини йиғивелиш лагерлириға йоллаш вә уларни шу йәрдә тутуп туруш билән тәһдит салмақта,» дейилгән.

Доклатта уйғурларниң сөзлирини нәқил кәлтүрүп, хитайниң бундақ тәһдит селиштики мәқсити «чәтәлдики уйғурларға даир учурларни йиғипла қалмай, бәлки уларни ғәрбтин совутуш шундақла уларни қорқутуп, хитайға қарши сөз қилиштин тосуштур» дейилгән.

Америка уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәтқиқатчиси һенрий шаҗески бүгүн радийомизға қилған сөзидә, бу мәсилиниң һазирқидәк бир мәзгилдә йорутулушиниң муһимлиқини билдүрди. У сөзидә: «чәтәлләрдә яшайдиған уйғурлар узун йиллардин бери хитай һөкүмитиниң түрлүк шәкилләрдики бесимлириға учрап кәлгән. Хитай һөкүмити чәтәлләрдики уйғурларниң юртидики уруқ-туғқанлири арқилиқ бесим ишлитиш, улар үстидин ишпийонлуқ қилишқа селиш қатарлиқ васитиләрни қолланди. Уйғур тәшкилатлири бу һәқтә көп қетим доклат тәйярлиған. Әмма һазирқидәк бир шараитта бу мәсилиниң америка дөләт мәҗлиси қармиқидики бир орган тәрипидин елан қилиниши интайин муһим дәп қараймән. Бу вақит җәһәттин алғанда дәл хитай һөкүмити уйғур елидә йиғивелиш лагерлирини қурған әмма уни чәтәлләрдә башқа шәкилдә тәшвиқ қилишқа урунуватқан бир шараитта мәркизи бирликсәп бөлүминиң қандақ бир мәқсәт билән қурулған орган икәнликиниң йорутулғанлиқи мәнчә интайин муһим дәп қараймән» деди.

Бүгүн, америка дөләт мәҗлисигә қармиқидики бу америка-хитай иқтисад вә бихәтәрлик комитети муавин рәиси каролин барсоломив радийомизға бәргән язма баянатида 9-гуруппиниң мәхсус уйғурларниң бөлгүнчилик һәрикәтлирини бастуруш вә районда компартийәгә болған садақәтни ашуруш үчүн қурулғанлиқини тәкитлиди. У баянатида йәнә, б д т ниң йеқинда чақирилған ирқий айримичилиққа қарши туруш йиғинида хитай мәркизи бирликсәп бөлүми «шинҗаң ишханиси» ниң муавин баш директори ху лйәнхениң асаслиқ сөз қилғучи болуп оттуриға чиқишиниму мәзкур органниң уйғур елидики сиясәтләрни башқурушта муһим рол ойнаватқанлиқиниң бир намайәндиси, дәп көрсәткән. У баянатида әскәртип :«бейҗиңниң уйғурларға қиливатқан зулуми һәм шундақла әркин асия радиоси мухбирлириниң юртидики аилә тавабиатлириниң хитай һөкүмитиниң нишаниға айлиниши, америкидики вә башқа җайлардики уйғурларни җимиқтурушқа урунуши қатарлиқ мисаллар хитай мәркизи бирликсәп бөлүминиң характерини вә униң хитай ичи вә сиртидики өктичилик һәрикәтлирини уҗуқтурушни мәқсәт қилидиғанлиқини толуқ намаян қилип бәрмәктә» дегән.

Мәзкур комитетниң көрситишичә, ши җинпиң һакимийәткә чиққандин буян хитайниң тәсирини күчәйтиш үчүн бу органни қаттиқ күчәйткән, җүмлидин улар хитай ичи вә сиртидики өктичи пикир вә мәнбәләрни йоқитиш, пассип һалға чүшүрүш, өктичи пикирләрни яки пикирликләрни ялғуз қоюш, уларни аз санлиққа айландуруш, чәтәлләрдики җамаәт пикир еқимини өзгәртиш, сиңип кириш қатарлиқ һәрикәтләрни елип барған вә униңда бәлгилик ғәлибә қазанған икән.
Доклатта ейтилишичә, хитай һөкүмити юқиридикидәк сиңип кириш һәрикәтлири үчүн америкида биваситә яки васитилик һалда кишиләрни оттуриға селиш, мәтбуат тәшвиқати, хитай оқуғучилар уюшмилири, куңзи институтлири, шәхси алақә қатарлиқ түрлүк васитиләрни ишқа салған.

Доклатта йәнә америкидики «базфид» намлиқ ахбарат орниниң хитайда турушлуқ ишханисиниң сабиқ мәсули мега раҗагопаланниң сөзи нәқил кәлтүрүлгән. У хитайниң чәтәлләрдики уйғурларға паракәндичилик селишиниң хитайниң сиясий рәқиблирини йошурунчә бир тәрәп қилиштәк бирликсәп истратегийәсигә мас келидиғанлиқини билдүргән.

Һенрий шаҗески сөзидә америка дөләт мәҗлиси қармиқидики «америка-хитай бихәтәрлик комитети» ниң адәттә хитайдики кишилик һоқуқ мәсилилири әмәс бәлки хитайниң сиясәтлириниң америкиниң дөләт мәнпәәти вә бихәтәрлики үчүн қандақ тәсир көрситидиғанлиқини тәтқиқ қилип бу һәқтә доклат тәйярлайдиған бир органлиқини нәзәрдә тутқанда у бу органниң юқиридики бу доклатини муһим әһмийәткә игә дәп қарашқа болидиғанлиқини билдүрди. У сөзидә « юқиридики бу доклат бу орган тәрипидин тәйярланған өзгичә бир доклат дәп қарашқа болиду. Доклатта ениқ қилип хитай мәркизи бирликсәп бөлүминиң паалийәтлири америкиниң мәнпәәти вә бихәтәрлики үчүн тәһдит, дәп көрситилди. Болупму уларниң америка пуқралириға юртидики уруқ-туғқанлирини пәш қилип туруп бесим ишлитиши америка үчүн җиддий бир мәсилә. Мәнчә бу доклатму америка һөкүмити вә дөләт мәҗлисиниң бу мәсилигә җиддий қараватқанлиқини намаян қилип бериду. Әлвәттә биз буниңдин бир әмәлий тәдбир билән нәтиҗилинишини арзу қилимиз» деди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт