Германийә ахбарат васитилирини "қарақаш һөҗҗәтлири" қаплиди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-02-18
Share
lager-aqtu-terbiyelesh-binasi.jpg "тәрбийәләш" лагериниң үстидин тартилған сүрити. 2018-Йили яз, ақсу.
BITTER WINTER

Германийәдики даңлиқ ахбарат васитилиридә "қарақаш һөҗҗәтлири" да баян қилинған җаза лагерлириға мунасивәтлик учурлар кәң орун алди.

17-Феврал күни "җәнубий германийә гезити" да "уйғурлар тутқун қилинғандин кейин немә ишлар йүз бериду?" намлиқ зор һәҗимлик бир мақалә елан қилинғаниди. 18-Феврал күни германийәдики барлиқ даңлиқ гезитләр, телевизийәләр вә торларни "қарақаш һөҗҗәтлири" ниң мәзмуни һәм җаза лагерлириға мунасивәтлик йеңи учурлар қаплиди.

18-Феврал күни "NTV" телевизийә қанили "хитайниң уйғурларни җазалаштики даимлиқ адәтлири", җәнубий германийә телевизийәси "кишилик һоқуқ дәпсәндичилики: уйғурлар учраватқан зиянкәшликниң йеңи дәлиллири", "фокус" телевизийә қанили "сақал вә ибадәт шүбһилиниш үчүн йетәрлик. Мәхпий һөҗҗәт хитайниң җасуслуқ һәрикәтлириниң қандақлиқини испатлап бәрди" һәмдә "тутқунларниң мәхпий тизимлики хитайниң уйғурларни мәқсәтлик бастуруватқанлиқини дәлиллиди", дөләтниң 1-телевизийә қанили болған "ARD" қанили "ибадәт, сақал яки йүзини ораш хитайниң тутқун қилиши үчүн йетәрлик сәвәб болиду" дегән мавзуларда хәвәрләр елан қилди.

Йәнә қанчә онлиған гезитләр вә телевизийә қаналлири охшаш болмиған темилар астида "қарақаш һөҗҗәтлири" дики асасий мәзмунларни тонуштурди. Буниң билән бир айға йеқин вақиттин буян "вухән вируси" ниң көләңгиси астида қалған җаза лагерлири мәсилиси германийәдә бирдинла мунбәрләрни қайтидин игилиди. Мюнхендики уйғур җамаәт әрбаби аблимит турсун әпәнди бу һәқтә қарашлирини баян қилди.

Диққәтни бәкрәк тартидиғини германийәдики әң нопузлуқ гезит болған "җәнубий германийә гезити" да елан қилинған "уйғурлар тутқун қилинғандин кейин немә ишлар йүз бериду?" намлиқ зор һәҗимлик мақалә болуп, мақалә мундақ кириш сөзләр билән башлиниду:

"11-айда ашкариланған мәхпий һөҗҗәтләр хитайниң уйғурлар үстидин елип бериватқан бастурушлириниң нәқәдәр ечинишлиқ вә кәң көләмлик болуватқанлиқини дәлилләп бәрди. Бейҗиң һөкүмити шунчә вақиттин буян лагерларни вә бастурушлирини инкар қилип, чәтәллик зиярәтчиләрниң у йәрдики бинормал һаятни билип қалмаслиқи үчүн алдамчилиқ қилишқа урунуп кәлди", "әмдики мәхпий һөҗҗәтләр хитай һөкүмитиниң уйғурларни қандақ баһаниләрдә лагерларға қамиғанлиқини рошән көрситип бәрди".

Мәзкур мақалидә хитайниң һечқандақ җинайи дәлилләргә еһтияҗсиз һалда "гуманлиқ яки ишәнчсиз" дәп қариған һәрқандақ уйғурни қанунниң сиртида халиғанчә тутуп қамайдиғанлиқи, сақал қоюш, ромал артиш, ибадәт қилиш, тәблиғ аңлашларниң йетәрлик дәриҗидә җинайәт санилидиғанлиқи әскәртилип, "қарақаш һөҗҗәтлири" дин елинған төвәндики мисаллар берилиду:

1-Дело әһвали, җинси әр. 2017-Йили 23-май 1-тәрбийәләш мәркизигә йолланған. 1-Сәвәби: униң сабиқ аяли илгири йүзини ориған. 2-Сәвәби: пиландин сирт 4 пәрзәнтлик болған.

4-Дело әһвали, җинси әр. 2018-Йили 3-айниң 11-күни 1-тәрбийәләш мәркизигә йолланған. Сәвәби: 1980-йилларда туғулған кишини әндишигә салидиған адәм.

560-Дело әһвали, җинси әр. Тәрбийәлиниш сәвәби: сақал қойған, калтә иштан кийгән, бу ваһабизимлиқ идийәниң бешарити.

568-Дело әһвали, "кишини әндишигә салидиған 1990-йилларда туғулған адәм. У рамзанда нормал тиҗарәт қилмиған.

597-Дело әһвали, җинси аял. 2-Тәрбийәләш мәркизидә. Тәрбийәлиништики сәвәби: 1-у чәтәлгә чиқип бақмиғанлиқи үчүн паспортқа илтимас қилған. 2. У икки балини артуқ туғқан.

666-Дело әһвали, у "сәзгүр дөләт билән 4 қетим тиҗари алақидә болған."

Юқириқи мисаллар арқилиқ хитайниң қандақ бимәнә баһанә-сәвәбләр билән уйғурларни җаза лагерлириға қамаватқанлиқи йорутуп берилгән мәзкур әсәрдә германийәдики бәзи гезит-журнал, телевизийә вә радио қаналлириниң 11-айдин буян өзара бирлишип "қарақаш һөҗҗәтлири" үстидә узун тәкшүрүш, тәтқиқ қилиш басқучини баштин көчүргәнлики тилға елиниду. Бу бирләшмә тәкшүрүш, тәтқиқ қилиш ишлирида "җәнубий германийә гезити", "NDR", "VDR" телевизийә қаналлири, "германийә авази радиоси" қатарлиқлар өзара һәмкарлашқан. Улар мәзкур һөҗҗәттә тилға елинған қарақаштики 1-вә 2-тәрбийәләш лагерлириниң орнини сүний һәмраһ арқилиқ тепип чиққан вә 3-4-лагерларниң орнини пәрәзгә асасән бекиткән.

Д у қ ниң рәис вәкили, "шәрқий түркистан өлималар бирлики" ниң муавин рәиси турғунҗан алавудин әпәнди бу һәқтә тохталғанда, бу икки күндин буян ахбарат васитилиридә елан қилиниватқан җаза лагерлириға мунасивәтлик учурларниң җәмийәттә зор ғулғула қозғиғанлиқини әскәртти.

Мақалиниң хатимисидә тилға елинишичә, хитайниң җаза лагерлириға қамалғанларниң мутләқ көп қисми әрләр болуп йеши 25 билән 49 арилиқидики кишиләр әң көп икән. 1980-Йиллири вә 1990-йиллири туғулған бир әвлад кишиләрни хитай һакимийити "хәтәрлик инсанлар" яки "ишәнгили болмайдиған кишиләр" тизимликигә киргүзүвалған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт