"Qaraqash höjjetliri" gérmaniye we yawropaning xitay siyasitige tesir körsitemdu?

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2020-02-20
Élxet
Pikir
Share
Print
Yéqinda ashkarilan'ghan "Qaraqash höjjetliri" ning melum bétining süriti. 2020-Yili 16-féwral.
Yéqinda ashkarilan'ghan "Qaraqash höjjetliri" ning melum bétining süriti. 2020-Yili 16-féwral.
AP

"Qaraqash höjjetliri" ning gérmaniye we yawropaning xitay siyasiti bilen toqunushqanliqi ilgiri sürülmekte.

19-Féwral küni "Gérmaniye awazi" radiyosi "'qaraqash höjjetliri' yawropaning xitay siyasiti bilen toqunushti" serlewhelik bir maqale élan qildi. Maqalide kishilik hoquq teshkilatliri we siyasiy zatlarning gérmaniye hem yawropani xitaygha qarshi qattiq siyaset qollinishqa chaqirghanliqi ilgiri sürüldi.

17-Féwral küni "Qaraqash höjjetliri" köpligen axbarat wasitiliride biraqla élan qilin'ghandin kéyin dunya jama'iti hem kishilik hoquq organlirining küchlük inkasini qozghapla qalmay, siyasiy sahediki zatlarningmu jiddiy diqqitini tartqan.

Maqalide gérmaniye hökümitining yuqiri derijilik dölet erbabi hésablinidighan xelq'ara diniy étiqad erkinliki komitétining mutexessisi markus grübélning Uyghurlarning nöwettiki weziyitige jiddiy diqqet qiliwatqanliqi, uning birleshken döletler teshkilatini Uyghur diyarida derhal musteqil tekshürüsh élip bérishqa chaqirghanliqi bayan qilindi.

Markus grübél mundaq dégen: "Biz xitay hökümitining Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan mejburiy assimilyatsiye siyasitini qobul qilalmaymiz. Insanlar étiqadliri seweblik tutqun qilinmaqta, balilar ata-aniliridin ayrilmaqta. Xitay hakimiyiti ularning turmushining her bir tereplirini nazaret qilmaqta. Bundaq bir shara'it astidiki hayatta insaniyliq bolmaydu."

Gérmaniye musulmanliri merkizi komitétining re'isi ayman mazyék mundaq dégen "Bu höjjette xatirilen'genler 21-esirdiki kishilik hoquq apitidur". U sözide xitayning jaza lagérliri arqiliq "Bügünki zaman qullirini ézish mashinisi" yasawatqanliqini tekitligen hemde "Men insaniyet üchün nomus qiliwatimen, belki biz pütün dunyadiki musulmanlar intayin ze'ip ikenmiz. Biz yüz bériwatqan bu kishilik hoquq depsendichiliklirige taqabil turushqa heqiqetenmu charisiz qalduq," dégen.

Gérmaniye parlaméntining ezasi, yéshillar partiyesining tashqi siyaset mutexessisi omid nuripor jaza lagérliri heqqide "Gérmaniye awazi" radiyosining ziyaritini qobul qilghanda: "Men yalghuz gérmaniye hökümitiningla emes, pütün yawropaliqlarning we kishilik hoquqqa köngül bölidighan barliq insanlarning bu toghriliq intayin éniq pozitsiyesini körüshni xalaymen," dégen.

Gérmaniye fédéral jumhuriyiti kishilik hoquq we insanperwerlik yardimi komitétining re'isi güde yénsén Uyghurlar mesilisi heqqide yawropada konkrét siyasiy heriket qozghash chaqiriqida bolghan. U mundaq dégen: "Xelq'ara jem'iyet bolush süpitimiz bilen bu qeder zor kölemlik kishilik hoquq depsendichiliki qilmishlirida bizningmu bir ülüsh mes'uliyitimiz bar. Yawropa ittipaqi buninggha qarita jiddiy tedbir élishni oylishishi lazim."

D u q re'isi dolqun eysa ependi bu heqte toxtalghanda "Qaraqash höjjetliri" ning gérmaniye we yawropadiki siyasetchiler arisida belgilik tesir qozghighanliqini eskertti.

19-Féwral küni yene "Fochus" xewerler qanili "Uyghurlarning basturuluwatqanliqi ashkarilan'ghandin kéyin yawropaning xitay siyasitini eyiblesh" namliq bir maqale élan qildi. Maqalide "Qaraqash höjjetliri" ning tesiri bilen xelq'aradiki kishilik hoquq organliri we bezi döletlerning muhim siyasiy zatlirining yawropa ittipaqini xitaygha qarshi jiddiy tedbir qollinishqa chaqirghanliqi, iqtisadiy menpe'et seweblik Uyghurlarning kishilik heq-hoquqlirining bu qeder éghir depsendichilikke uchrashlirigha köz yumuwalmasliqni teshebbus qilghanliqi tekitlendi.

18-Féwral küni gérmaniyediki meshhur gézitlerdin biri bolghan "Dunya" géziti "Köz qarashliri telepke layiq özgermise, terbiyelesh dawam qilidu" namliq maqalini, "Kündilik gézit" bolsa "Uyghurlarni xalighanche basturush" namliq maqalini, "N-tw" téléwiziye qanili "Her bir sewenlik türmige solaydu. Xitayning her küni Uyghurlarni jazalishi adettiki ish" namliq xewerni élan qilghan idi.

Bu maqale we xewerlerde xitayning Uyghurlarni erzimes ushshaq-chüshshek ishlarni bahane qilip xalighanche tutup qamaq jazalirigha mehkum qiliwatqanliqi yaki jaza lagérlirigha solawatqanliqi, "Idiye özgirishi telepke layiq bolmisa, tutqunlarning lagérlarda terbiyelinishining dawam qilidighanliqi", kimning qanche muddet tutup turulidighanliqini héchkimning bilmeydighanliqi, "Telepke layiq özgergen" tutqunlarning emdilikte shekli özgergen türmilerde mejburiy emgekke séliniwatqanliqi, pütün bu paji'elerning 21-esirde dunya jama'itining köz aldidila yüz bériwatqanliqi, buninggha süküt qilishning insaniyetsizlik bolidighanliqi ilgiri sürülgen.

Elwettiki, bu maqale hem xewerlerde xitay tashqi ishlar ministiri wang yining myunxén bixeterlik yighini jeryanida muxbirlargha qilghan "Jaza lagérliri mewjut emes. 1 Milyon Uyghur lagérda dégen gepler 100 pirsent ighwa, saxta xewer" dégen sözliri neqil élin'ghan we "Qaraqash höjjetliri" diki delillerning wang yining sözlirini tamamen inkar qilidighanliqi tekitlen'gen.

D u q tetqiqat merkizining mudiri enwer ehmet ependi bu xususta toxtalghanda xitayning jaza lagérlirini yoshurush hiylisining alliqachan aqmighanliqini, köpligen pakitlarning dunyagha ashkara bolup bolghanliqini tilgha aldi.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet