Qazaqistandiki Uyghurlar ana tilida oquydighan balilar sanini köpeytishke tirishmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2022.08.04
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Qazaqistandiki Uyghurlar ana tilida oquydighan balilar sanini köpeytishke tirishmaqta Almuta shehirining bostandiq nahiyeside ötküzülgen balilarni Uyghur mekteplirige toplash pa'aliyitidin körünüsh. 2022 Yil 1-iyul, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Hazir qazaqistanning Uyghurlar yashawatqan rayonlirida ana tilida oquwatqan balilar sanini köpeytish meqsitide teshwiqat ishliri barghanséri kücheymekte.

Bu, ata anilar arisida ana tilida bilim élishning ewzelliklirini chüshendürüshke qaritilghan. Shundaqtimu yenila hel bolmaywatqan mesililer ashkarilanmaqta.

Memliketning Uyghur ahalisi zich olturaqlashqan almuta shehiri we almuta wilayitidiki mehelle we yézilarda oqutush Uyghur tilida yürgüzülidighan mektepler mewjut. Axirqi melumatlargha qarighanda, ularda 17 mingdin oshuq Uyghur perzenti ana tilida bilim alidiken.

Qazaqistan hökümitining nopusi köprek rus, özbék, tajik we Uyghur milletliri üchün ayrim mektep we siniplarni échip bergenliki melum. Rus tilining tesiri mewjut bolghanliqtin balilirini rus tilliq siniplargha bérish ehwali bolupmu qazaqlar bilen Uyghurlar arisida keng taralghan. Emma bu köprek Uyghurlarni bi'aram qilidighan mesile ikenliki otturigha chiqmaqta. Uyghurlar barghanséri ana tilida bilim éliwatqan balilar sanining qisqirip kétiwatqanliqidin endishe qilip, her xil heriketlerni qilmaqta.

Almuta shehirining bostandiq nahiyeside ötküzülgen balilarni Uyghur mekteplirige toplash pa'aliyitidin körünüsh. 2022 Yil 1-iyul, qazaqistan.

Kéyinki waqitlarda mundaq heriketler Uyghur sinipliri we mektepliri yoq rayonlardimu élip bériliwatidu. Shularning biri almuta shehirining bostandiq nahiyeside bolup ötti. Uningda mezkur nahiyening almagül, orbita, qazaqfilim, baghanashil we bashqimu jaylirida yashawatqan Uyghurlar bash qoshti.

“Milliy ma'arip-milletning yüriki!” sho'ari astida ötken bu pa'aliyetni bostandiq nahiyelik Uyghur medeniyet merkizi uyushturdi. Bu nahiyege shu merkezning re'isi we yene bash yigit béshi alimjan gayitof rehberlik qilidu. Mezkur pa'aliyette sözge chiqqan jem'iyetlik teshkilatlar wekilliri, ziyaliylar, jama'et aktipliri Uyghur tilidiki mekteplerge bala toplash, bu mekteplerni maddiy we meniwi qollap quwwetlesh, bu yönilishte teshwiqat ishlirini téximu kücheytish boyiche öz pikirliri bilen ortaqlashqan.

Alimjan gayitof ependi mundaq dédi: “Bu chare tedbirde milliy kimlikimizge a'it köpligen mesililer etrapida yaxshi pikirler éytildi. Bolupmu ana tilimizni saqlash, örp-adetlirimizge, uzundin kéliwatqan milliy qedriyetlirimizge hörmet bildürüsh toghriliq qiziqarliq pikir teklipler chüshti. Shehirimizning biz turidighan rayonliridiki mekteplerde Uyghur sinipliri yoq. Shunglashqa biz balilirimizni Uyghur sinipliri yaki mektepliri bar rayonlargha apirish ishlirinimu qarap chiqiwatimiz. Biz shundaqla özlirimiz turuwatqan yurtlarda orunlashqan balilar baghchilirida Uyghur guruppilirini échish mesilisinimu muhakime qilduq. Chünki mundaq guruppilarni échish Uyghur siniplirining kélechikini teminleydu”.

Oqutush Uyghur tilida yürgüzülidighan mekteplerni qollap quwwetlesh meqsitide ötken yili jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizi terkibide “Uyghur mekteplirige hemkarlishish” analitikiliq merkizi qurulghanidi. Shuning ezasi, filologiye penlirining kandidat doktori shemshidin ayupof ependi milliy ma'aripning Uyghurlarning milliy kimlikining, mewjutluqining asasi, buliqi, tügimes menbesi ikenlikini tekitlidi.

U mundaq dédi: “Köpchilik ammining, bolupmu yigitbashliri we xanim qizlarning ma'aripqa a'it mundaq semimiy közqarishi we köyünüshini uning milliy qedriyetlirini saqlash, asrash we téximu tereqqiy etküzüsh meqsitide teshkillen'gen jumhuriyetlik, sheherlik hem nahiyelik medeniyet merkezlirimu qizghin qollap quwwetlimekte. Ularning öz pa'aliyitide ma'arip mesilisini birinchi orun'gha qoyup, uning mewjut mesililirini hel qilish üchün at sélishi elwette, köpchilikni xursen qilidu. Melumki, ötken oqush yilning bashlinishi aldida kochimu kocha arilap, perzentlirimizni ana tilida oqutayli, dep teshwiqat ishlirini élip bérish netijiside mektep aldi teyyarliq guruppisigha we 1-sinipqa höjjetlirini tapshurghan gödeklirimizning sani xéli östi”.

Uning éytishiche, mektep aldi teyyarliq guruppisigha 1030 bala, 1-sinipqa 1493 bala kelgen. U milliy ma'arip janköyerlirining tirishchanliq körsitishi arqisida bu oqush yilimu ana tilida oquydighan balilar sanining ösidighanliqigha ishench bildürdi. Shemshidin ayupof shuninggha qarimay, köpchilikni teshwishlendüridighan mesililerningmu mewjut ikenlikini bayan qildi.

U perzentni ana tilida oqutushning we öz'ara peqet ana tilida sözleshning her bir Uyghur üchün muqeddes burch we mejburiyet ikenlikini bildürdi.

Ana tilliq mekteplerge bala toplash herikiti “Milliy ma'arip-milletning kélechiki” mawzusida panfilof nahiyesidimu ötken. Uni nahiyelik Uyghur medeniyet merkizi, xanim qizlar kéngishi teshkilligen. Hazir nahiyede ikki taza Uyghur tilliq mektep we 13 oqutush arilash, yeni rus, qazaq we Uyghur tillirida yürgüzülidighan mektepler mewjut. Aktiplarning tirishchanliqi bilen, mesilen, xélil hemrayéf namidiki mektepning 1-sinipigha hazirgha qeder 40 bala toplan'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.