Qazaqistanda Uyghurche radiyo anglitishliri qaytidin öz ishini bashlidi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2021-02-04
Share
Qazaqistanda Uyghurche radiyo anglitishliri qaytidin öz ishini bashlidi Qazaq radiyosining "Dostluq" programmisi yénidiki Uyghur tilidiki radi'o anglitish tehriratining muherriri güljamal emetbaqiyéwa xanim ish üstide.
RFA/Oyghan

Melumki, ötken esirning 50-60-yilliri qazaqistan Uyghurlirining medeniy hayatida muhim özgirishler yüz bérishke bashlighan idi. Shularning biri 1958-yili qazaq radiyosi yénida Uyghurche anglitish programmisining tunji qétim öz ishini bashlishi boldi. Deslepki yillarda Uyghurche anglitishlar yérim sa'ettin heptisige 3 qétim bérilidighan bolghandi. Ene shuningdin buyan qazaqistandiki Uyghur tilidiki radiyo anglitish programmisi her xil seweblerge köre bir nechche qétim özgirishlerge, qisqartishlargha duch kelgen idi.

Yéqinqi xewerlerdin igilishimizche, qazaqistandiki Uyghurche radiyo anglitishlar üch yilliq üzülüshtin kéyin yene öz pa'aliyitini bashlighan. Ehwalni igilesh üchün biz qazaq radiyosining "Dostluq" programmisi yénidiki Uyghur tilidiki radiyo anglitish tehriratining muherriri güljamal emetbaqiyéwagha muraji'et qilduq.

Güljamal emetbaqiyéwa ötken esirning 90-yilliri el-farabi namidiki qazaq dölet uniwérsitéti zhurnalistika fakultétining Uyghur bölümide tehsil körgen yash kespiy zhornalistlarning biri bolup, u mezkur bilim dergahini tamamlap, 1997-yili radiyogha xizmetke orunlashqan.

Güljamal emetbaqiyéwa xanim radiyomiz ziyaritini qobul qilip, mundaq dédi: "U waqtida bizning bash muherririmiz riza aka semedi boldi. U waqitta heptisige töt qétim 20 minuttin we 40 minuttin konsértliq programmilar bolghan. Bir yil ishligendin kéyin, hemmimiz qisqirashqa kétip qalduq. Anglitishlar waqti 10 minutqa chüshüp qaldi. Peqet riza aka yalghuz qaldi. 2000-Yili riza aka "Men pénsiyege kétip barimen, kélip méning ornumgha ishlisingiz," dédi. Men heqiqetni éytsam, ma'ashim az bolsimu, millet üchün, Uyghurlarning awazi öchmisun dep, ishimni tashlap, radiyogha kettim. Bir az waqittin kéyin bizge qaytidin 20 minut waqitni heptisige bir qétimdin berdi. Shuningdin kéyin 20 yil jeryanida 20 minutluq anglitishni élip mangdim."

Güljamal emetbaqiyéwaning éytishiche, "Dostluq" programmisida Uyghurlardin bashqa yene ezerbeyjan, türk, tatar, gérman we koréyan tilliridimu anglitishlar yürgüzülgen bolup, 2017-yili bezi seweblerge köre mezkur tehriratlarning ishi pütünley toxtitilghanken.

U yene mundaq dédi: "Biraq Uyghurche anglitishlar yépilsimu, biz téch olturghinimiz yoq. Her yaqlargha xet yézip, milliy tehriratlarni qaytidin tiklep béringlar, tingshighuchilirimiz bar, bay fondimiz bar déduq. Bu yili qazaq radiyosining 100 yilliqi harpisida bizge xush xewer keldi. 6 Tehrirati bar "Dostluq" programmisi qaytidin tiklendi. Hazirche 10 minuttin."

Güljamal emetbaqiyéwa yene Uyghurche anglitishlarning mezmun-mawzulirigha toxtaldi.

Melum bolushiche, qazaqistanda bashlan'ghan Uyghurche anglitishlar programmisi sowét ittipaqi dewridimu, qazaqistan musteqilliq alghan yillardimu bir nechche qétim qisqartishlargha duch kelgeniken. Ene shu ötkenki esirning 70-yillirining axiridin bashlap 20 yil dawamida radiyoda diktor bolup ishligen höriyet musayéwa xanimning éytishiche, Uyghurche anglitishlar programmisi öz ishini bashlighan yillarda u kespiy kadirlargha qattiq muhtaj bolup, peqet kéyinki yilliri yashlar kélishke bashlighanken.

U mundaq dédi: "Birinchi diktor bolup exmetjan hashiri keldi. Uning oquwatqan waqliri iken. Tehrir bolup tashkentte oqup kelgen gülsüm ghiyasidinowa ishlidi. Men 1979-yili orunlashqanda exmetjan memetof bashliqken. Kadirlar jiq ishlidi. Uyghurche anglitishlar yérim sa'ettin bolghachqa, tola jiq matériyal ketmetti. Shu waqitta radiyo bölümlirimu jiq bolatti. Medeniyet, siyasiy hayat, edebiyatimizning tereqqiyati, igiliklerning utuqlirini xelqqe tonushturushqa tirishattuq. Uyghurlar nurghun bolghachqa radiyoni yaxshi tingshatti. Radiyoning abruyi üstün idi. Anglitishlirimizning waqti asta-asta qisqirashqa bashlidi."

Höriyet musayéwning éytishiche, exmetjan memetof wapat bolghandin kéyin, Uyghurche anglitishlar tehriratida bashliq bolup yazghuchi érnést islamof, andin, tonulghan zhurnalist riza semedi ishligeniken.

Melum bolushiche, qazaq radiyosining altun fondida bügünki kün'ge qeder minglighan Uyghurche naxsha-sazlar, shundaqla "Anarxan", "Ghérip-senem", "Lashman", "Qaynam" oxshash 40 tin oshuq sehne eserliri exmet shemiyéf, meriyem semetowa, mexpir baqiyéf, roshen'gül ilaxunowa, abduréhim exmedi, salamet sheripjanowa, xalisxan qadirowa, nurbüwi memetowa, sultan memetof qatarliq dangliq artislarning orunlishida 1400din oshuq naxsha-sazlar, konsértliq programmilar saqlanmaqtiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet