Қазақистан уйғурлири милләтпәрвәр әрбаблирини хатириләшни әнәнигә айландурди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021-02-17
Share
Қазақистан уйғурлири милләтпәрвәр әрбаблирини хатириләшни әнәнигә айландурди Қазақистандики җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи қармиқида қурулған йигитбашлири кеңишиниң тунҗи рәиси абдурешит мәхсутоф әпәнди. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
RFA/Oyghan

Бүгүнки күнләрдә уйғур районида яшаватқан уйғурлар вә шундақла башқиму түркий-мусулман милләтлиригә қарита хитай һөкүмити тәрипидин бастуруш сияситиниң барғансери әшәддийлишип, уларниң өз вәтинидә әркин яшаш, ана тилини сөйүш, миллий әнәнилирини сақлаш, диний етиқад әркинликлирини қоғдашқа охшаш паалийәтлириниң чәклиниватқанлиқи хәлқара миқясда тәкитлиниватқан пәйттә қазақистан уйғурлири өз миллий кимликини сақлаш, хәлқи үчүн хизмәт қилған шәхслирини яд етиш һәрикәтлирини елип бериватмақта.

Йеқинда алмута шәһириниң "дилназ" рестораниға җәм болған уйғурлар җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи қармиқида қурулған йигитбашлири кеңишиниң тунҗи рәиси абдурешит мәхсутофниң 70 йиллиқ тәвәллутини хатириләш кечилики өткүзди. Униңда сөзгә чиққан җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизиниң рәиси шаһимәрдан нурумоф, сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди, шаир абдуғопур қутлуқоф, юрт-җамаәтчилик актиплири мәрһумниң уйғурларниң мәдәний ишлирида атқурған хизмәтлирини юқири баһалиди. Җумһурийәтлик йигит башлири кеңишиниң һазирқи рәиси ярмуһәммәт кибироф тәрипидин уюштурулған мәзкур мурасимда әйни вақитларда абдурешит мәхсутоф башқурған йигит башлириниң уйғур мәктәплиригә бала топлаш, уйғур тилидики гезит муштәрилириниң санини көпәйтиш, уйғур тиятириға тамашибинларни җәлп қилиш, миллий өрп-адәтләрни тәрғиб қилиш, яшларни миллий роһта тәрбийәләш, зиялийларни маддий вә мәниви қоллаш вә башқиму ишлири һәққидә ой-пикирләр ейтилди. Бу паалийәттә йәнә уйғур елидики вәзийәтму әскә елинди.

Мәрһумниң бир туғқан акиси, атақлиқ шаир абдухалиқ махмудоф әпәндиниң ейтишичә, абдурешит мәхсутоф аилидики бәш оғулниң әң кәнҗиси болуп, у кичикидинла һәрикәтчан, адәмләргә нисбәтән меһрибан, тиришчан болуп өскәникән. У яш вақитлиридила өзи туруватқан мәһәллидә юртни тәшкилләп, йигит беши сүпитидә уйғурлар арисида миллий қәдрийәтләрни тәрғиб қилиш ишлирида көзгә чүшкән. Җамаәт әрбаби абдурешит мәхсутоф 2018-йили еғир кесәлдин кейин вапат болған.

У мундақ деди: "абдурешитниң маңа яқидиған бир йери у пүтүн қабилийитини милләткә сәрп қилди. 80-Йиллардин башлап өзиниң тапқинини әл-юртиға, моһтаҗларға сәрп қилип, ярдәм беришни яхши көридиған. 80-Йилларни ахири 90-йилларниң башлирида бизниң чоң язғучимиз мәсимҗан зулпиқароф уйғур мәшрәплири тоғрилиқ сенарийә йезиптикән, шуни лентиға алимиз дәп, униңға җай издигәндә абдурешит икки еғиз өйини исситип, тәйярлап бәргән. Абдурешитлар у яқтин башланғуч синипни түгитип чиқти. Вәтән дегән һәр қандақ адәмниң әң асасий ғайиси, һаяти, паалийити әнә шу вәтән билән бағлинишлиқ. Абдурешитму вәтән үчүн хизмәт қилди. Мушу йәрдә совет һакимийити ағдурулғандин кейин һәр бир милләт өз тәшкилатлирини қурди. Шу чағда абдурешитларму ярдимини қилди. Һәтта түркийәдә уйғурларниң йиғини болғанда, қатнашти, қолидин кәлгән ярдимини қилди. Униң бирла ойи вәтининиң азад болушини чоң арзу қилди."

Абдухалиқ махмудофниң ейтишичә, абдурешит мәхсутоф һаят вақтида қазақистанда тәбиий апәт йүз бәргән җайларға маддий ярдәм көрситиш, уйғур елидин кәлгән сәнәткарларни, зиялийларни қоллаш ишлириғиму рәһбәрлик қилғанкән. Абдухалиқ махмудоф 2019-йили "вә дәриха" намлиқ китаб нәшр қилип, униңда мәрһум һәққидә көплигән хатириләрни елан қилғанкән.

Игилишимизчә, абдурешит мәхсүтоф қазақистан вә қирғизистан уйғурлири оттурисидики мәдәний алақиләрни орнитишқа һәм раваҗландурушқа көп һәссә қошқаникән. Бу һәқтә радийомиз зияритини қобул қилған қирғизистанниң бишкәк шәһиридә яшаватқан юрт актиплириниң бири, узун вақит баш йигит беши болуп ишлигән өмәрҗан һәмрайеф әпәнди мундақ деди: "алдимизда җиқ мәқсәтләр бар иди икки дөләтниң оттурисида бирлишип қилидиған. Шу яқтин китабларни елип келип, һәтта ошта уйғур мәктәплирини ачсақ дегән. У ярдәм қилимән дегән иди. Биздә муәллимләр кәм. Мушу йәрдә кадир тәйярлап бәрсә я болмиса, мушу яққа кәлсә. Биз маашини төләп бәрсәк дегән мәқсәт бар иди. Абдурешит бишкәк җамаитигә, хәлқигә көп һәссә қошти. Униңға көз юммаймиз."

Җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи қармиқидики йигитбашлири кеңишиниң рәиси ярмуһәммәт кибироф әпәнди зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: "биз, уйғурлар, териқтәк дуняға чечилип кәттуқ. Әгәрдә вәтинимиздә тинчлиқ болған болса, мундақ тарқимас идуқ. Бизму, қазақистандики уйғурлар вәтәндики ишлардин хәвәр елип туруватимиз, көйүнимиз. Бизму йиғлаймиз. Түркийәдики қериндашлиримиздинму наһайити әнсиригәнидуқ. Һазир яхши хәвәрләр келиватиду. Америка, явропалардиму алдинқи қатарлиқ инилиримиз, қериндашлиримиз наһайити чоң ишларни қиливатиду."

Қазақистан уйғурлири өз миллитидин йетишип чиқип униң мәдәнийити, маарипи, әдәбияти, сәнити, илим-пәни вә башқа ишлириға һәссә қошқан мәшһур намайәндилирини даим хатириләп турмақта. Техи йеқиндила улар оттура асия уйғур мәдәнийити тәрәққияти, 12 муқамниң қоғдилиши үчүн һәссә қошқан дөләт әрбаби мәрһум хеләм худабәрийефни, атақлиқ алим, уйғур әдәбияти вә мәдәнийити тәтқиқатида зор нәтиҗә қазинип, уни пүтүн сабиқ совет иттипақи җумһурийәтлиригә тонуштурушқа һәссә қошқан атақлиқ алим мәрһум мурат һәмрайефни хатириләп илмий муһакимә йиғини ачқаниди. Униң алдида болса мәшһур алим ғоҗахмәт сәдвақософни хатирилгәниди.

Қазақистан уйғурлири йәнә уйғур диярида өткән мәшһур намайәндиләрниму хатириләшкә әһмийәт берип кәлмәктә.

Филологийә пәнлириниң кандидат доктори шәмшидин аюпоф бу һәқтә мундақ деди: "әлвәттә, биз һеч қачан тарихий вәтинимиздики бүйүк намайәндилиримизни унтумаслиқимиз керәк, чүнки бизниң тилимизниң, мәдәнийитимизниң, сәнитимизниң, әдәбиятимизниң томури шу йәрдә. Қазақистан уйғурлириниң өз вақтида мәхмут қәшқири, йүсүп хас һаҗип, әхмәт йүкнәки, билал назим, қатарлиқ улуғ мутәпәккурлиримизниң, әхмәтҗан қасимиға охшаш дөләт әрбаблиримизниң тәвәллутлириға беғишланған һәр хил паалийәтләрни өткүзүп кәлгәнлики һәммигә мәлум. Буниңдин ташқири, абдухалиқ уйғур, абдуқадир дамоллам, тейипҗан илийеф, турған алмас, абдуреһим өткүр вә башқиму көплигән намайәндилиримизни хатириләш сүпитидә уларниң әмгәклирини нәшр қилиш ишлириғиму алаһидә әһмийәт бериливатиду. Раст, һазир чеграниң у йеқида әнә шундақ намайәндилиримизни хатириләш мумкинчилики йоқ бир вақитта бизниң уларни әсләп, һөрмитимизни билдүрүш алий инсаний бурчимиз, дәп ойлаймән."

Игилишимизчә, қазақистанда нарәсмий мәлуматлар бойичә 500 миң әтрапида уйғур яшайдикән. Уйғурлар асаслиқи, алмута вилайитигә вә алмута шәһири һәм әтрапидики йезиларға мәркәзләшкән. Йәнә көп сандики уйғурлар қирғизистан, өзбекистан җумһурийәтлиридә яшайду. Лекин уйғур маарипи, нәшрияти, тиятири вә башқилар яхши сақланған җумһурийәт қазақистандур.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт