Қазақистандики уйғурлар «5-июл үрүмчи вәқәси» ни хатирилиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-07-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди әпәнди «5-июл үрүмчи вәқәси» дә һаятидин айрилғанлар үчүн дуа қилмақта. 2020-Йил 5-июл, алмута.
Сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди әпәнди «5-июл үрүмчи вәқәси» дә һаятидин айрилғанлар үчүн дуа қилмақта. 2020-Йил 5-июл, алмута.
RFA/Oyghan

Мәлумки, буниңдин 11 йил муқәддәм, йәни 2009-йили 5-июл күни уйғур елиниң үрүмчи шәһиридә уйғур яшлириниң хитайниң мустәмликә сияситигә қарши тинч наразилиқ намайиши хитай һөкүмити тәрипидин қанлиқ бастурулған иди. Буниңдин илгири хитайниң шавгүән шәһиридә хитайларниң уйғурларни омумйүзлүк қирғин қилишидин келип чиққан мәзкур наразилиқ намайишниң рәһимсиз бастурулуши һәмдә уйғурларниң аммиви рәвиштә тутқун қилиниши дуняниң башқа мәмликәтлиридә, шу җүмлидин қазақистанда яшаватқан уйғурларниңму қаттиқ наразилиқиға дуч кәлди.

Бу йил корона вируси кесилиниң дуняға тарқилиш мунасивити билән қазақистанда пәвқуладдә һаләт, униң арқисидин карантин тәртипи елан қилинған иди. Һөкүмәт тәрипидин бекитилгән бихәтәрлик чарилири сәвәбидин бу йәрдики уйғурлар «5-апрел барин вәқәси» ниң 30 йиллиқини өйлиридә олтуруп, хатирилигән иди.

Корона вируси вәзийити мунасивити билән «5-июл үрүмчи вәқәси» ниң 11 йиллиқини хатириләш бу йил қазақистанда қандақ шәкилдә өтүватиду? бу мәмликәттә яшаватқан уйғурлар, уйғур яшлири үрүмчи қанлиқ паҗиәси вә хитай сиясити һәққидә немә ойлайду?

Биз бу һәқтә бир қатар уйғур паалийәтчилириниң қарашлирини игилидуқ.

Дуня уйғур қурултийи яшлар қанитиниң қазақистандики әзаси малинәм авалова ханим радийомиз зияритини қобул қилип, мундақ деди: «һәр йили қазақистандики уйғурлар ‹5-июл үрүмчи қанлиқ паҗиәси' ниң қурбанлирини әскә елиш үчүн вә уларға атап қуран тилавәт қилиш үчүн бир йәргә топлишип, хатириләш паалийәтлирини өткүзүп келивататти. Әлвәттә, түркийә вә явропа дөләтлиригә охшаш шараит, мумкинчилик бу йәрдиму болған болса, бу йәрдики уйғурларму очуқ намайишларға чиқип, хитайға қаршилиқини, наразилиқини билдүрәтти. Әмма, әпсус, буниңға һөкүмәт рухсәт бәрмигәнликтин мушундақ нәзир өткүзүш биләнла чәклиниватиду. Әмди бу йил ундақ болмиди. Буниңға сәвәб болуватқан биринчи нәрсә бу корона вирусиниң дуняға тарилиши. Һазир қазақистандики әһвал интайин җиддий. Бу кесәл билән юуқумланғанларниң сани күндин-күнгә көпийиватиду. Шуниң үчүн бу йил уйғурлар өз өйлиридә олтуруп, ‹үрүмчи вәқәси' ни хатириләшкә мәҗбур болуватиду вә пүткүл уйғур хәлқигә һессидашлиқини билдүрүватиду. Һазир торларда әйнә шундақ бир һәрикәт кетип бариду. Башқа амал йоқ. Қазақистандики уйғур яшлири болса, тарихий вәтинимиздә болуватқан ишлардин хәвәрдар, әлвәттә. Мәтбуат сәһипилиридә, иҗтимаий торларда бу һәқтә хәвәрләр көпқу. Бизниң сиясәтшунас акимиз қәһриман ғоҗамбәрдиму пат-патла ‹ахбаратнамә' тарқитип, уйғурлар вәзийитидин бизни хәвәрдар қилип туриду.»

Радийомиз зияритини қобул қилған алмута вилайитиниң уйғур наһийәсигә қарашлиқ чонҗа йезисида туридиған сәйидалим амутоф әпәнди мундақ деди: «бизни ишғал қиливатқан коммунист хитайниң рәзил сиясити арқисида пүткүл дуня зәрдаб чекиватиду. Иқтисад төвәнләп кәтти. Қириливатқан адәм қанчә? мана қазақистанғиму йетип кәлди. Биз наһайити еғир әһвалда туруватимиз. Әмма мән уйғур дегән һәр бир қазақистанлиқ бүгүнки күнни әслимәй қоймайду. Бүгүн мәнму аиләм билән өйдә қуран оқуп қойдум. Һәммә мәмликәтләргә һазирқи хитайниң яманлиқини, рәзил сияситини, хәлқимизниң түрмиләрдә ятқанлиқини тохтимаий йәткүзүшимиз керәк.»

Алмута вилайитиниң әмгәкчиқазақ наһийәси челәк йезисида яшайдиған сәдирдин аюпоф әпәндиниң ейтишичә, қазақистанлиқ уйғурлар, болупму яшлар бу йил өз өйлиридә қилған дуалирида уйғур дияридики қериндашлириниң хитай зулумидин тез қутулуп чиқишини тилигәникән.

У мундақ деди: «қазақистан уйғур яшлириниң 2016-йилдин тартип та бүгүнки күнгә қәдәр коммунист хитайлар тәрипидин болуватқан зулумдин хәвири бар. Гәрчә улар дәвраң селип, буниңға қаршилиқ көрситәлмәйватқан болсиму, бирақ хитайниң зулумиға болған өчмәнлик, нәпрәт һәр бир уйғур яшниң қәлбидә орунлашти. яшлар һәр даим чоңларниң сөзигә қулақ селип кәлгән һәм буниңдин кейинму шундақ болиду. Болупму сиясий давада кетип барған чоң акилиримиз, һәдилиримизниң көрсәткән йолйоруқлиридин чәтнәп кәтмәйду. Бизниң йолбашчилиримиз һәқиқий йолни көрситип, яшлиримизға йол-йоруқни дурус көрситип меңишини үмид қилимиз.»

Мәлум болған әһвалларға қариғанда, һазир қазақистанда корона вируси вәзийитиниң техиму җиддийлишиши билән һөкүмәт бәзи қаттиқ чариләрни қайта киргүзүшкә мәҗбур болмақтикән. Шу җүмлидин адәмләрниң бир йәргә топлишип, паалийәт өткүзүши қәтий һалда мәний қилинғаникән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт